Μέση Ανατολή: "Αγκάθι" στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ και Ιράν τα Στενά του Ορμούζ - Τι διεκδικεί η κάθε πλευρά

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν ξεκίνησαν το Σάββατο ιστορικές, απευθείας διαπραγματεύσεις στο Πακιστάν, λίγες ημέρες μετά την ανακοίνωση μιας εύθραυστης εκεχειρίας δύο εβδομάδων για τον πόλεμο που έχει στοιχίσει τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους και έχει κλονίσει τις παγκόσμιες αγορές.

Ο Λευκός Οίκος επιβεβαίωσε τον άμεσο χαρακτήρα των συνομιλιών —μια σπάνια περίπτωση επαφής σε υψηλό επίπεδο.

Την ίδια στιγμή, ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε ότι δύο αντιτορπιλικά διήλθαν από τα ελεγχόμενα από το Ιράν Στενά του Ορμούζ, ενόψει εργασιών αποναρκοθέτησης, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου. Ωστόσο, τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν είχαν μεταδώσει νωρίτερα ότι η Τεχεράνη ανάγκασε ένα αμερικανικό στρατιωτικό πλοίο, που επιχείρησε να διασχίσει τα στενά, να αλλάξει πορεία.

 Η αμερικανική αντιπροσωπεία, υπό τον Αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, και η ιρανική, υπό τον Πρόεδρο του Κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Καλιμπάφ, συζήτησαν με το Πακιστάν τρόπους προώθησης της εκεχειρίας. Η συμφωνία πάντως απειλείται ήδη από βαθιές διαφωνίες και τις συνεχιζόμενες επιθέσεις του Ισραήλ κατά της υποστηριζόμενης από το Ιράν Χεζμπολάχ στον Λίβανο, όπου το υπουργείο Υγείας ανακοίνωσε ότι ο αριθμός των νεκρών έχει ξεπεράσει τους 2.000.

Από την Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράν το 1979, η πιο άμεση επαφή μεταξύ των δύο χωρών είχε σημειωθεί το 2013, όταν ο Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα τηλεφώνησε στον νεοεκλεγέντα τότε Πρόεδρο Χασάν Ρουχανί. Οι πιο πρόσφατες συναντήσεις κορυφής ήταν εκείνες μεταξύ του Υπουργού Εξωτερικών Τζον Κέρι και του ομολόγου του Μοχαμάντ Τζαβάντ Ζαρίφ κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Τώρα, οι συνομιλίες διεξάγονται μεταξύ του Βανς —ο οποίος προειδοποίησε το Ιράν να μην «προσπαθήσει να μας εμπαίξει»— και του Καλιμπάφ, πρώην διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης, ο οποίος έχει προβεί σε μερικές από τις πιο εμπρηστικές δηλώσεις της Τεχεράνης από την έναρξη των εχθροπραξιών.

Το Ιράν θέτει «κόκκινες γραμμές» και ζητά αποζημιώσεις
Το κρατικό ειδησεογραφικό πρακτορείο του Ιράν μετέδωσε ότι οι τριμερείς συνομιλίες ξεκίνησαν αφού ικανοποιήθηκαν ορισμένες ιρανικές προϋποθέσεις, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των ισραηλινών πληγμάτων στο νότιο Λίβανο.

Η ιρανική αντιπροσωπεία δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι παρουσίασε «κόκκινες γραμμές» κατά τις συναντήσεις με τον Πακιστανό Πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ, ζητώντας αποζημιώσεις για τις ζημιές από τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα που ξεκίνησαν τον πόλεμο στις 28 Φεβρουαρίου, καθώς και την αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.

Ο πόλεμος έχει κοστίσει τη ζωή σε τουλάχιστον 3.000 ανθρώπους στο Ιράν, 2.020 στον Λίβανο, 23 στο Ισραήλ και περισσότερους από δέκα στα αραβικά κράτη του Κόλπου, προκαλώντας ανυπολόγιστες ζημιές στις υποδομές πολλών χωρών της Μέσης Ανατολής. Ο έλεγχος του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ έχει ουσιαστικά αποκόψει τον Περσικό Κόλπο και τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου από την παγκόσμια οικονομία, εκτοξεύοντας τις τιμές της ενέργειας.

Αντανακλώντας τη σοβαρότητα της κατάστασης, περιφερειακοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι Κινέζοι, Αιγύπτιοι, Σαουδάραβες και Καταριανοί αξιωματούχοι βρίσκονται στο Ισλαμαμπάντ για να διευκολύνουν έμμεσα τις συνομιλίες.

Στρατιωτική κινητοποίηση στα Στενά
Πριν από τις συνομιλίες, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε το Ιράν ότι χρησιμοποιεί τα Στενά του Ορμούζ για εκβιασμό, δηλώνοντας την Παρασκευή ότι αυτά θα ανοίξουν «με ή χωρίς αυτούς». Το κλείσιμο των Στενών αποτελεί το μεγαλύτερο στρατηγικό πλεονέκτημα του Ιράν στον πόλεμο, καθώς από εκεί διερχόταν το 1/5 του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.

Ο Ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, διοικητής της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), δήλωσε: «Ξεκινήσαμε τη διαδικασία δημιουργίας ενός νέου περάσματος και σύντομα θα μοιραστούμε αυτή την ασφαλή διαδρομή με τη ναυτιλιακή βιομηχανία».

Τι διεκδικεί η κάθε πλευρά;
Οι διεκδικήσεις της Τεχεράνης:

Το Ιράν απαιτεί τον πλήρη έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Επιδιώκει, επίσης, την είσπραξη τελών διέλευσης από τα πλοία που επιθυμούν να περάσουν από τη θαλάσσια οδό.

Οι θέσεις των ΗΠΑ:

Οι δεδηλωμένοι στόχοι του Τραμπ παρουσιάζουν διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια του πολέμου, ωστόσο η επίσημη θέση των ΗΠΑ είναι ότι επιθυμούν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα για το παγκόσμιο εμπόριο μέσω των στενών.

Το μέτωπο του Λιβάνου
Εν τω μεταξύ, το Ισραήλ συνέχισε τα πλήγματα στον Λίβανο, υποστηρίζοντας ότι εκεί δεν υφίσταται εκεχειρία. Διαπραγματεύσεις μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου αναμένεται να ξεκινήσουν την Τρίτη στην Ουάσιγκτον, μετά την αιφνιδιαστική απόφαση του Ισραήλ να εγκρίνει συνομιλίες παρά την έλλειψη επίσημων διπλωματικών σχέσεων μεταξύ των δύο κρατών.