Ανδαλουσιανή φυλακή της ζωής και του έρωτα- Της Χριστίνας Κόκκοτα

«Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» (1936) μαζί με την «Γέρ­μα» και τον «Ματωμένο Γάμο» αποτελούν την τραγική τριλογία του «ζωγράφου της Ανδαλουσιανής ψυχής» Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα.

Ο ίδιος χρησιμοποιεί τον υπό­τιτλο «δράμα γυναικών στα χω­ριά της Ισπανίας», καθώς από το έργο απουσιάζει τυπικά η πα­ρουσία του αρσενικού. Ουσια­στικά όμως υπάρχει η ενσάρκωση του άνδρα ως αντικείμενο του πόθου και φαντασίωση στο πρόσωπο του Pepe Romano, διαδραματίζοντας καταλυ­τικό ρόλο στη ζωή των γυναικών του δράματος, που ζουν και ζένονται από αυτόν.

            Η υπόθεση τοποθετείται στα χρόνια της παρατεταμένης ι­σπανικής φεουδαρχίας του 19ου  αιώνα και η κεντρική ηρωίδα του, Μπερνάρντα Άλμπα είναι ο απόλυτος εκφραστής αυτής της αυ­στηρής και ηθικά απολιθωμένης κοι­νωνίας. Αρχετυπική μορφή τυραννι­κής, εξουσιαστικής και αυταρχικής γυναίκας, ενσάρκωση της μητέρας-αφέντρας, κατάλοιπο μιας πα­νάρχαιας μητριαρχίας αλλά και μιας αγροτικής μπουρζουαζίας.

            Έτσι μέσα από τη δική της πραγματικότητα ζητάει να επιβληθεί και να ελέγξει την ζωή των θυγατέ­ρων της, εξορίζοντας από το «σπίτι της» τα όνειρα, τον έρω­τα, την ίδια τη ζωή. Οι πόθοι όμως των γυναικών αγρυπνούν, οι αισθήσεις τους σαλεύουν, οι επιθυμίες τους απαιτούν να δικαιωθούν αλλά ο καταπιε­σμένος γυναικείος ερωτι­σμός προμηνύει στο έργο τον θάνατο που παραμονεύει, είναι ο ίδιος θάνατος, γιατί στον Λόρκα ο τά­φος μοιάζει να είναι το λίκνο του αιώνιου έρωτα.

            Ωστόσο, είναι αισιόδοξο το γεγονός, ότι οι γυναίκες του Λόρκα, αντιδρώντας στην καταπίεση της libido από μια κοινωνία, που αγνοεί πεισματικά τις ανθρώπινες ευαισθησίες και επιταγές, ξεφωνίζουν τα ερωτικά τους δικαιώματα άλλοτε υπαινι­κτικά, δειλά και σιωπηλά όπως στην περίπτωση της Μαρτίριο και της Αμέλιας και άλλοτε με την ορμή της νεανικής καρδιάς, που αντιστέκεται στον θάνατο, ό­πως συμβαίνει με την Αντέλα, την νεότερη κόρη της Μπερνάρντα Άλμπα. Μάταια η στείρα ανδαλουσιανή ηθική προσπαθεί να δεσμεύσει την χαρά της ζωής και του έρωτα, μια δύναμη καθαρά διονυσιακή, που υπαγορεύει την τύχη των γυναικών του Λόρκα.

            Αν ο δραματικός χρόνος του έργου προβάλλει το πλαίσιο μιας κλειστής αυταρχικής κοινωνίας στο πρόσωπο της σκληροτράχηλης Μπερνάρντα Άλμπα, ο ιστορικός χρόνος του (1936) υποβάλλει ένα πολτικό background, που επιτρέπει στο έργο να αναγνωσθεί ως μήνυμα του ποιητή προς τη νεαρή και  βραχύβια ισπανική δημοκρατία, που πάλευε να επιζήσει μέσα α­πό τις ιαχές του φασισμού του Φράνκο, που πλησίαζε απειλητικά την Ισπανία.

            Ο Ηλίας Αναστασόπουλος οργάνωσε μια λιτή παράσταση, κύριο χαρακτηριστικό της οποίας ήταν ο φωτογραφικός ρεαλισμός χωρίς υπερβολικές τραγικές και δραματικές εξάρσεις, αποτυπώνοντας με μέτρο το πλαίσιο μιας κοινωνίας εγκλωβισμένης στους κανόνες μιας στείρας ηθικής και αφυδατωμένης από κάθε ανθρώπινο συναίσθημα. Στη διανομή των ρόλων του γυναικοκρατούμενου ισπανικού δράματος αξιοποίησε εύστοχα το γυναικείο δυναμικό της θεατρικής ομάδας, που ανταποκρίθηκε με ευσυνειδησία, υπηρετώντας αποτελεσματικά τις σκηνοθετικές προθέσεις.

            Ως Μπερνάρντα Άλμπα, η έμπειρη Ιωάννα Καραθανάση πρόβαλε το κύρος και την αυθεντία της κεντρικής ηρωίδας με λιτότητα εκφραστικών μέσων και ερμηνευτική αμεσότητα δείχνοντας ότι η άκαμπτη και ασυμβίβαστη φύση της είναι προϊόν της υποταγής της στην Ανάγκη και τα στερεότυπα της εποχής. Στο ρόλο της Πόνθια η Βασιλική Αδαμοπούλου έπλασε το ρόλο της πιστής οικονόμου με καθαρότητα και πειστικότητα, ισορροπώντας επιδέξια ανάμεσα στην υποταγή και τον πειθαναγκασμό αλλά και στην κριτική των αρχών της κυρίας της.

 Στο ρόλο της Μαρίας Χοσέφα η Νέλλυ Βουτσινά κατέγραψε με συγκρατημένη θλίψη και υποφώσκουσα ποιητικότητα την καταπιεσμένη λίμπιντο, θύμα κι αυτή μιας εξωθημένης στα άκρα αυταρχικότητας, που δεν κάνει διακρίσεις κοινωνικών τάξεων και ηλικιών. Η Χαρά Μαργαρίτη σκιαγράφησε με πάθος και πικρή θλίψη τον διχασμό της Μαρτίριο ανάμεσα στη στέρηση που της επιβάλει η σωματική αναπηρία της και στον απωθημένο και επιμελώς κρυπτόμενο ερωτισμό της.     

            Η μεστωμένη Ανγκούστια της Ηλιάνας Βουλδή φώτισε την επιτηδευμένη θηλυκότητα της ηρωίδας, που βλέπει με απελπισία τον θάνατο της γυναίκας μέσα της. Η Βιβή Σεραφή, ως καρτερική Αμέλια, έπεισε με τη θλιμμένη αποδοχή της μοίρας της και η Τζίνα Δημητρίου ως Μαγκνταλένα με τη μάταιη επιθετικότητά της.

            Στον αβανταδόρικο ρόλο της Αντέλας, της παραδομένης στο διονυσιασμό της και στον παράνομο έρωτα του Πέπε, ξεχώρισε η Άννα Κοκκίνου αναδεικνύοντας με νεανικό ενθουσιασμό αλλά και με έκδηλη πικρία την τόλμη της υπέρβασης των ηθικών κανόνων και της σύγκρουσης με την παγιωμένη εξουσία της μητέρας της. Στο συνολικό παραστασιακό αποτέλεσμα συνέβαλαν αποτελεσματικά οι Προυντέντια της Ελένης Αντωνοπούλου και η καταδυναστευμένη δούλα της Μαρίας Δημητροπούλου.

            Με φολκορικό ηχόχρωμα ισπανικών καταβολών η μουσική του Γεωργίου Δρίτσα και η ερμηνεία του Γιάννη Πανίτσα στο τραγούδι του θεριστή, εναρμονισμένα αμφότερα στο κλίμα του έργου.

            Μια παράσταση της θεατρικής ομάδας Πολιτιστικού Κέντρου Εργαζομένων ΟΤΕ Πάτρας, η οποία αντιμετώπισε με ευσυνειδησία, συνέπεια και αίσθημα ευθύνης το λορκιανό δράμα.