Από την Πέμπτη στο θέατρο "Μηχανουργείο"
Η φονική έκρηξη στη Βότση υπήρξε για την Πάτρα μια βίαιη ρήξη στον χρόνο, που άφησε πίσω της νεκρούς, τραυματίες και ένα τραύμα από εκείνα που «πονάνε», κάθε φορά που αλλάζει της μνήμης ο …καιρός.
Αυτό το τραύμα, «ανακαλεί», χρόνια μετά, με την πένα του, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Κώστας Μπουλμπασάκος επιδιώκοντας να θέσει προβληματισμούς για το πώς μια κοινωνία διαχειρίζεται τις πληγές της, ιδίως όταν αυτές έχουν «χαραχτεί» σε συγκλονιστικές εικόνες. Εικόνες που καταγράφηκαν από μάτια επιζώντων, συγγενών θυμάτων, έντρομων αυτοπτών μαρτύρων και περαστικών από το σημείο που ακόμη δεν μπορούν να πιστέψουν όσα είδαν ή έζησαν.
Ανάμεσά τους και ο συνάδελφος Κώστας Μπουλμπασάκος, ο οποίος βρέθηκε στον τόπο της έκρηξης λίγα λεπτά πριν αυτή ακουστεί σε όλη την πόλη, καταγράφοντας το συμβάν σχεδόν ως παρ’ ολίγον θύμα.
Αυτές οι μνήμες, οι δικές του και οι συλλογικές, τα ερωτήματα που ζητούσαν μέσα του απαντήσεις, η αίσθηση ότι ο χρόνος μας υποχρεώνει συχνά να θυμόμαστε τα γεγονότα με τρόπο που δεν διαλέξαμε, οδήγησαν στην παράταση «Δράκος χρόνος», η οποία ανεβαίνει στο θέατρο «Μηχανουργείο» σε σκηνοθεσία Γεράσιμου Ντάβαρη.
Κάπως έτσι η έκρηξη στη Βότση επιστρέφει ως σκηνική εμπειρία μεταμορφωμένη σε λόγο, εικόνα και σύγκρουση: η μνήμη αντιστέκεται στη λήθη και ο Χρόνος καλείται να λογοδοτήσει.
Ένα πραγματικό γεγονός, φτάνει στη σκηνή, φωτίζοντας τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη μπορεί να ανασύρει από τη λήθη όσα η επικαιρότητα βιάστηκε να προσπεράσει.
Ο Χρόνος γίνεται πρόσωπο, κατηγορούμενος και τραγικός ήρωας, και η Μνήμη συγκρούεται ανοιχτά με τη Λήθη.
Λίγες ημέρες πριν κάνει πρεμιέρα ο «Δράκος Χρόνος», μιλάμε με τον Κώστα Μπουλμπασάκο για το σοκ, το φόβο, τη δημοσιογραφική ευθύνη της στιγμής αλλά και για την ανάγκη να ειπωθεί ξανά το γεγονός με όρους τέχνης, για τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην ακρίβεια της καταγραφής και την ελευθερία της δραματουργίας, για τα όρια της είδησης και για το προσωπικό χρέος απέναντι στα θύματα.
-Συνέντευξη στη Γιώτα Κοντογεωεργοπούλου-
Πώς ξεκίνησαν όλα; Πώς εμπνεύστηκες το έργο;
Δεν το εμπνεύστηκα, το έζησα. Από την πρώτη στιγμή βρέθηκα στον τόπο της έκρηξης και κατέγραψα το γεγονός ως δημοσιογράφος, ταυτόχρονα και ως παρ΄ ολίγον θύμα, αφού αν καθυστερούσα τρία – τέσσερα λεπτά θα βρισκόμουν… αγκαλιά με τη βόμβα και τον τρομοκράτη.
Πού βρισκόσουν τη στιγμή της έκρηξης και ποια ήταν η πρώτη σου αντίδραση ως άνθρωπος πριν ακόμη λειτουργήσεις ως δημοσιογράφος;
Μόλις είχα φτάσει στα γραφεία της εφημερίδας Ριζοσπάστης, που βρίσκονταν στον 5ο όροφο και ετοιμαζόμουν να γράψω κάποιο ρεπορτάζ, που τώρα δεν θυμάμαι τι αφορούσε, και τότε έγινε η έκρηξη. Ευτυχώς, ίσως από αίσθημα αυτοσυντήρησης, λειτούργησα αμέσως ως δημοσιογράφος. Πήρα τηλέφωνο τον αρχισυντάκτη μου, τον ενημέρωσα κι άρχισα αμέσως να καταγράφω το γεγονός και να συλλέγω πληροφορίες.
Πώς μεταβαίνει κανείς εκείνη τη στιγμή από το σοκ και τον φόβο στον ρόλο του ρεπόρτερ που πρέπει να καταγράψει τα γεγονότα;
Η μετάβαση από το σοκ και τον φόβο που είναι ανθρώπινα συναισθήματα, στον ρόλο του ρεπόρτερ που καταγράφει στεγνά τα γεγονότα, δεν είναι ούτε αυτόματη ούτε ανώδυνη. Είναι μια εσωτερική μετατόπιση που συμβαίνει μέσα σε δευτερόλεπτα και έχει να κάνει με την εμπειρία, την εκπαίδευση και τον χαρακτήρα του υποκειμένου, διότι ο δημοσιογράφος ποτέ δεν παύει να είναι άνθρωπος. Και βεβαίως φοβάται. Βάζει, όμως, τον φόβο προσωρινά στο περιθώριο, για να μπορέσει να λειτουργήσει, να σταθεί με ψυχραιμία στο γεγονός. Προσωπικά, το μέγεθος της τύχης μου και ταυτόχρονα της τραγωδίας, τις συνειδητοποίησα αργά το βράδυ… τότε μπορώ να πω, πώς φοβήθηκα.
Θυμάσαι κάποια εικόνα ή ήχο από εκείνη τη μέρα που έχει χαραχτεί ανεξίτηλα στη μνήμη σου;
Ήταν μια έκρηξη εκκωφαντική, τρομακτική, ταυτόχρονα απόκοσμη … Τα τζάμια των παραθύρων πετάχτηκαν προς τα έξω κι είδα ένα σύννεφο μαύρου καπνού να ανεβαίνει από το δρόμο. Η πρώτη σκέψη ήταν ότι η έκρηξη μπορεί να προήλθε από κάποιον θερμοσίφωνα, ακόμη από κάποιο λέβητα καλοριφέρ - αν και Απρίλιος μήνας - πώς να φανταστώ το παρανοϊκό; Μετά το πρώτο σοκ, διαπιστώσαμε ότι όλοι στον όροφο είμαστε καλά. Βγήκαμε στην είσοδο των γραφείων για να πάρουμε το ασανσέρ και βρήκαμε την πόρτα του, μέτρα μακριά. Σοβάδες και τούβλα είχαν ξεκολλήσει από τους τοίχους και ακούσαμε τις πρώτες φωνές πόνου και αγωνίας να έρχονται μέσα από το κενό φρεάτιο του ασανσέρ. Αρχίσαμε να κατεβαίνουμε από τις σκάλες… Μια κατάβαση αγωνιώδης, συγκλονιστική. Όσο προχωρούσαμε προς τη σωτηρία, τόσο ακούγονταν κραυγές πόνου και αγωνίας, ενώ η καταστροφές ήταν πιο μεγάλες κι όλο συναντούσαμε διασωθέντες με τραβηγμένα χαρακτηριστικά από την τρόμο, που έτρεχαν να βγουν έξω από την πολυκατοικία. Εικόνες και συναισθήματα περιγράφονται στον πρώτο μεγάλο μονόλογο του θεατρικού έργου. Δημοσιογραφικά το ρεπορτάζ που έγραψα για εκείνη την μέρα, σπάνιο στα χρονικά του Τύπου, ήταν γραμμένο σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο.
Έζησες τη έκρηξη στη Βότση ως ρεπόρτερ και χρόνια μετά τη μετατρέπεις σε θεατρικό έργο. Τι ήταν αυτό που επέμενε μέσα σου και ζητούσε να ειπωθεί αλλιώς; Πότε κατάλαβες ότι η δημοσιογραφική καταγραφή δεν αρκούσε και ότι χρειαζόταν η γλώσσα του θεάτρου και της ποίησης;
Αργά το βράδυ της έκρηξης, την στιγμή που φοβήθηκα, έδωσα μια υπόσχεση στον εαυτόν μου, να αξιωθώ κάποτε να γράψω για την τραυματική αυτή εμπειρία μου. Κι όσο περνούσαν τα χρόνια και αδυνάτιζε η μνήμη κι ερχόταν η λήθη αυτό που έμενε δεν ήταν το ίδιο το γεγονός, αλλά τα υπολείμματά του. Από την άλλη ήταν κι ένα προσωπικό χρέος, έτσι το αισθανόμουν και το αισθάνομαι, απέναντι στα θύματα και τον άδικο χαμό τους. Γιατί θέατρο; Η αλήθεια είναι ότι ξεκίνησα να το γράφω με τη δομή μυθιστορήματος, σύντομα συνειδητοποίησα ότι η αμεσότητα του θεατρικού λόγου, να κοιτάς τον θεατή στα μάτια και να του μιλάς στην ψυχή, είναι το καλύτερο λογοτεχνικό είδος. Η ποίηση στο έργο λειτουργεί ως οδηγός έντονων συναισθημάτων, μέσω συμβόλων και εικόνων. Θέατρο και η ποίηση μου έδωσαν αυτό που δεν μπορούσε να μου δώσει η είδηση.
Τη δυνατότητα να μη εξηγήσω το γεγονός, αλλά να το ξαναζήσω επί σκηνής, μεταμορφωμένο, ώστε να γίνει κοινή εμπειρία, να ανατυπωθεί στη συλλογική μνήμη.
Πώς συνομιλεί μέσα σου ο δημοσιογράφος με τον συγγραφέα; Υπήρξαν συγκρούσεις ανάμεσα στην ακρίβεια των γεγονότων και την ελευθερία της δραματουργίας; Και υπήρξαν στιγμές στη συγγραφή που ένιωσες ότι ξαναζείς το γεγονός με την ίδια ένταση;
Είναι μια διαρκής συζήτηση ανάμεσα στις δυο αυτές ιδιότητες. Ένας έντονος διάλογος μεταξύ δημοσιογράφου και συγγραφέα. Ο πρώτος αναζητά την ακρίβεια και την αλήθεια, ο δεύτερος δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ελευθερία, μύθο κι έντονα συναισθήματα. Κι αυτή η διελκυστίνδα έπρεπε με κάποιον τρόπο να γίνει θεατρικός λόγος με πράξεις, σκηνές, διαλόγους και μονολόγους, με χαρακτήρες, δράση, κορύφωση, ρήξη και λύτρωση. Με ρωτάς αν υπήρξαν στιγμές που κατά τη διάρκεια της συγγραφής ένιωσα να ξαναζώ το γεγονός με την ίδια ένταση. Με την ίδια ένταση όχι, αλλά το ξανάζησα γράφοντας την πρώτη και τη δεύτερη πράξη. Πολλές φορές σταμάτησα, έσβησα, ξαναέγραψα και ξαναέσβησα… και νομίζω ως συγγραφέας πως πάντα συναντούσα το δημοσιογράφο.
Στον “Δράκο Χρόνο” , η λήθη και η ανάμνηση γίνονται πρόσωπα. Είναι αυτός ο τρόπος σου να διαχειριστείς όσα δεν χώρεσαν στην είδηση;
Όχι, αλλά είναι ένας τρόπος να αφηγηθώ. Ένα εύρημα σύγκρουσης, όπου η Λήθη εγκαταλείπει τον Χρόνο επαναστατώντας για τον εγκλωβισμός στο ανήλιαγο κελί της απουσίας κι επιστρέφει η Ανάμνηση, επίμονη και σκληρή πολλές φορές. Είναι τα υλικά της μνήμης των ανθρώπων, από τα οποία άλλαξα τον αφηρημένο χαρακτήρα τους και τα έκανα υπάρξεις με ηθικό δραματουργικό βάρος. Το ίδιο λειτουργεί και το εύρημα με τις χρονικές μονάδες, την στιγμή, την ώρα και την ημέρα που προσποιούνται και ανακρίνονται σαν αυτόπτες μάρτυρες.
Στο έργο ο Χρόνος ενσαρκώνεται ως τραγικός ήρωας και κατηγορούμενος. Είναι ένας τρόπος να μετατοπίσεις την ευθύνη από τα πρόσωπα στη συλλογική συνείδηση;
Ο Χρόνος μετά από την δίκη που εξελίσσεται στη δεύτερη πράξη, όπου η αναζήτηση της αλήθειας παραμένει ατελής, γεμάτη κενά και σιωπές, συνειδητοποιεί ότι αυτός είναι υπαίτιος των πάντων και δηλώνει ένοχος. Γιατί τελικά, ο «Δράκος Χρόνος» δεν είναι μόνο αυτός που καταβροχθίζει τα γεγονότα. Είναι κι αυτός που μας αναγκάζει να τα θυμόμαστε με τρόπους που δεν διαλέξαμε.
Θεωρείς τον “Δράκο Χρόνο” ένα είδος θεατρικής απολογίας, προσωπικής ή συλλογικής;
Ο Χρόνος δεν ζητά συγχώρεση, ούτε δίνει εξηγήσεις. Αν όμως η απολογία του σημαίνει, στάση ευθύνης, απέναντι σε κάτι που συνέβη και συνεχίζει να μας αφορά, τότε ο «Δράκος Χρόνος» είναι μια διπλή απολογία. Και προσωπική, κατά κάποιον τρόπο και συλλογική. Το έργο δεν μιλά μόνο για ένα γεγονός, αλλά για τον τρόπο που μια κοινωνία διαχειρίζεται τα τραύματά της.
Η φιγούρα της μάνας που ζητά “ένα λεπτό ακόμη” μοιάζει να συμπυκνώνει όλο το ανθρώπινο δράμα. Είναι αυτή η στιγμή ο πυρήνας του έργου;
Ο βασικός θεατρικός πυρήνας του έργου επικεντρώνεται στην ευθύνη του Χρόνου απέναντι στην ανθρώπινη απώλεια, που αναπτύσσεται σε επιμέρους άξονες: Μνήμη και Λήθη - Ενοχή και αναγνώριση -
Σιωπή και λόγος - Απώλεια και πένθος. Η μάνα είναι ο τέταρτος θεματικός πυρήνας του έργου, όπου η ικεσία της στον Χρόνο «να κάνει ένα λεπτό πίσω» ,συμπυκνώνει όλη την τραγωδία. Και αμέσως έρχεται η κάθαρση, με τον Χρόνο να ζητά από τη μανά την άδεια «να αφήσει και το δικό του δάκρυ», όχι μέσω λύσης, αλλά μέσω κοινής οδύνης.
Τι σημαίνει για σένα σήμερα η λέξη “ευθύνη”: ως δημοσιογράφος, ως συγγραφέας και ως άνθρωπος που έζησε την έκρηξη;
Δύσκολη ερώτηση. Ως δημοσιογράφος, να είσαι ακριβής και να μην ξεπετάξει το γεγονός για χάρη της ταχύτητας. Ως συγγραφέας, να του δώσεις χώρο, χρόνο και σιωπή. Να αποδεχτείς ότι δεν σου ανήκει ολοκληρωτικά, ακόμη κι όταν το μεταπλάθεις. Ως άνθρωπος, να σταθείς πιο χαμηλά από τη μάνα.
Πώς θέλεις να φύγει ο θεατής από την παράσταση: πιο ενημερωμένος, πιο ταραγμένος ή πιο σιωπηλός;
Καλό θα ήταν να αφήσω τον θεατή να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα, να είναι ελεύθερος συναισθηματικά κι όχι δέσμιος της διαστροφής του συγγραφέα.
Μίλησέ μου για τους συνεργάτες σου στην παράσταση.
Είναι οκτώ γυναίκες καταπληκτικές γυναίκες που κάτω από την σκηνοθετικές οδηγίες του Γεράσιμου Ντάβαρη - υποδύεται στο Χρόνο - προσπαθούν να αναμετρηθούν με ένα δύσκολο κείμενο, που χρειάζεται υποκριτική αμεσότητα, τρόπο και ακρίβεια, και τα καταφέρνουν.
Παίζουν: Γεράσιμος Ντάβαρης, Έλενα Παλούμπη, Ιωάννα Ηρακλέους, Διονυσία Καραμπουρνιώτη, Γεωργία Μασσαρά, Αντριάννα Μαγιάκη, Αγγελική Γκολφινοπούλου, Κατερίνα Σακελάρη, Τζίνα Κολλιοπούλου
Σκηνογραφία & Κοστούμια είναι του Γεράσιμου Ντάβαρη. Φωτογραφία αφίσας του Δημήτρη Μήτση. Σκηνικά αντικείμενα του Φώτη Στεργίου. Φωτισμοί του Κωνσταντίνου Θεοδωρόπουλου. Αφίσα CON ART
Οι παραστάσεις θα είναι κάθε Πέμπτη έως Κυριακή από
15 Ιανουαρίου μέχρι 8 Φεβρουαρίου.
Ώρες παραστάσεων: Πέμπτη 21:15, Παρασκευή 21:15, Σάββατο 20:30, Κυριακή 20:00
Εισιτήρια: 14 ευρώ κανονικό, 12 ευρώ προπώληση-μειωμένο
Προπώληση: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/o-drakos-xronos/
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6937492516
Παραγωγή ΑΝΤΙΜΕΤΡΟ ΑΜΚΕ
Μηχανουργείο Πολυχώρος Πολιτισμού-Θέατρο Τέχνης
Ακολουθήστε το thebest.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο thebest.gr
