Ουκρανία: Η πρόταση για το Ντονμπάς, τα 800 δισ. και το δίλημμα Ζελένσκι

Ουκρανοί και Ρώσοι διαπραγματευτές συναντήθηκαν στο Αμπου Ντάμπι για συνομιλίες με αντικείμενο το κρίσιμο ζήτημα των εδαφών, χωρίς ενδείξεις προσέγγισης, την ώρα που οι ρωσικές επιθέσεις έχουν βυθίσει την Ουκρανία στη βαθύτερη ενεργειακή κρίση των σχεδόν τεσσάρων ετών πολέμου.

Σύμφωνα με το Reuters, το Κίεβο δέχεται αυξανόμενες πιέσεις από τις ΗΠΑ για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας, καθώς η Μόσχα απαιτεί από την Ουκρανία να παραχωρήσει ολόκληρη τη βιομηχανική περιοχή του Ντονμπάς, προκειμένου να τερματίσει τις εχθροπραξίες που ξεκίνησαν με την πλήρους κλίμακας εισβολή τον Φεβρουάριο του 2022.

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι η εδαφική διαμάχη θα αποτελέσει την κορυφαία προτεραιότητα των συνομιλιών στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

«Το ζήτημα του Ντονμπάς είναι κομβικό. Θα συζητηθεί πώς οι τρεις πλευρές βλέπουν το θέμα αυτό σήμερα και αύριο στο Αμπου Ντάμπι», ανέφερε σε συνομιλία με δημοσιογράφους μέσω WhatsApp, μία ημέρα μετά τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ στο Νταβός, η οποία δεν απέφερε άμεσα αποτελέσματα.

Οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να συνεχιστούν και το πρωί του Σαββάτου, σύμφωνα με συνεργάτη του Ουκρανού προέδρου.

Το διπλωματικό σκηνικό διαμορφώνεται υπό το βάρος της εντατικοποίησης των ρωσικών πληγμάτων κατά του ουκρανικού ενεργειακού συστήματος, τα οποία έχουν στερήσει ηλεκτροδότηση και θέρμανση από μεγάλες πόλεις, όπως το Κίεβο, εν μέσω ιδιαίτερα χαμηλών θερμοκρασιών.

Η απαίτηση Πούτιν να παραδοθεί στη Ρωσία το 20% της περιφέρειας Ντονέτσκ που εξακολουθεί να ελέγχει η Ουκρανία –περίπου 5.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα– αποτελεί το βασικό εμπόδιο για μια συμφωνία.

Ο Ζελένσκι αρνείται να παραχωρήσει εδάφη που η Ρωσία δεν έχει καταφέρει να καταλάβει έπειτα από τέσσερα χρόνια πολέμου φθοράς, ενώ δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η ουκρανική κοινωνία δεν στηρίζει εδαφικές παραχωρήσεις.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ χαρακτήρισε την απαίτηση αυτή «πολύ σημαντική προϋπόθεση», ενώ πηγή προσκείμενη στο Κρεμλίνο δήλωσε στο Reuters ότι η Μόσχα ερμηνεύει τη λεγόμενη «φόρμουλα Ανκορατζ», η οποία –σύμφωνα με τη ρωσική πλευρά– συμφωνήθηκε μεταξύ Τραμπ και Πούτιν τον περασμένο Αύγουστο στην Αλάσκα, ως πλήρη έλεγχο του Ντονμπάς από τη Ρωσία και πάγωμα των σημερινών γραμμών του μετώπου σε άλλα τμήματα της ανατολικής και νότιας Ουκρανίας.

Το Ντονέτσκ είναι μία από τις τέσσερις ουκρανικές περιφέρειες που η Μόσχα ανακοίνωσε το 2022 ότι προσαρτά, έπειτα από δημοψηφίσματα τα οποία το Κίεβο και δυτικές χώρες χαρακτήρισαν προσχηματικά. Η πλειονότητα των κρατών εξακολουθεί να αναγνωρίζει την περιοχή ως τμήμα της Ουκρανίας.

Σε ό,τι αφορά τις εγγυήσεις ασφαλείας, ο Ζελένσκι δήλωσε στο Νταβός ότι οι συνομιλίες στο Αμπου Ντάμπι είναι οι πρώτες τριμερείς επαφές Ουκρανών και Ρώσων απεσταλμένων με Αμερικανούς μεσολαβητές από την έναρξη του πολέμου.

Ανέφερε επίσης ότι η συμφωνία για αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας προς το Κίεβο είναι έτοιμη και απομένει μόνο ο καθορισμός ημερομηνίας και τόπου υπογραφής από τον Τραμπ.

Η Ρωσία, από την πλευρά της, έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει μεγάλο μέρος των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων (περίπου 5 δισ. δολάρια)που έχουν δεσμευθεί στις ΗΠΑ για την ανοικοδόμηση κατεχόμενων ουκρανικών εδαφών.

Η Ουκρανία, με τη στήριξη Ευρωπαίων συμμάχων, απαιτεί αποζημιώσεις από τη Ρωσία, με τον Ζελένσκι να απορρίπτει τη ρωσική πρόταση ως «ανοησία».

Η Μόσχα δηλώνει ότι επιθυμεί διπλωματική λύση, αλλά ξεκαθαρίζει πως θα συνεχίσει να επιδιώκει τους στόχους της με στρατιωτικά μέσα όσο μια συμφωνία δεν επιτυγχάνεται.

Στο Ντονέτσκ το «κλειδί»
Η ειρηνευτική συμφωνία υπάρχει ως κείμενο, αλλά η ειρήνη όχι. Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο ο Ζελένσκι, σύμφωνα με ρεπορτάζ της ιταλικής Corriere della Sera, καλείται να αποφασίσει αν θα αποδεχθεί την πρόταση Τραμπ –με τον κίνδυνο οι υποσχέσεις να αποδειχθούν κενές– ή αν θα συνεχίσει τον πόλεμο. 

Στο Νταβός, ο Ζελένσκι συναντήθηκε για μία ώρα με τον Τραμπ. Δεν υπήρξε υπογραφή εγγράφων, αλλά ούτε και ρήξη. Ο Ζελένσκι εμφανίστηκε δημόσια θετικός, λέγοντας: «Η ομάδα μας δουλεύει κάθε μέρα με εκείνη του Τραμπ. Δεν είναι απλό, αλλά τα έγγραφα είναι σχεδόν έτοιμα για να φτάσουμε στην ειρήνη. Είμαστε στο τελευταίο μίλι, πάντα πολύ δύσκολο, αλλά σήμερα ήταν μια θετική μέρα».

Παράλληλα, το ρεπορτάζ περιγράφει ένα πυκνό πλέγμα επαφών γύρω από τον κύκλο του Τραμπ. Την Τρίτη, ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ είδαν στο Νταβός τον Κιρίλ Ντμίτριεφ, βασικό διαπραγματευτή του Πούτιν.

Την επόμενη ημέρα, οι δύο απεσταλμένοι έφτασαν στο Κρεμλίνο για συνομιλίες με τον Πούτιν και τον Ντμίτριεφ.

Ο Γουίτκοφ είπε ότι δεν θα διανυκτέρευαν στη Μόσχα, καθώς έπρεπε να μεταβούν στο Αμπου Ντάμπι ενόψει των  διαπραγματεύσεων.

Κατά το ίδιο ρεπορτάζ, οι αντιπροσωπείες στο Αμπου Ντάμπι έχουν μαζί τους τουλάχιστον τέσσερα διαφορετικά έγγραφα που, θεωρητικά, συγκροτούν το πακέτο της ειρήνης.

Το πρώτο λειτουργεί ως «ομπρέλα» για όλο το πλαίσιο, όπως λέει ο Κροάτης πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς. Ακολουθούν τρία βασικά κομμάτια. Το πλέον επικίνδυνο πολιτικά για τον Ζελένσκι προβλέπει, στην ουσία, την παραχώρηση στη Ρωσία του τμήματος του Ντονμπάς –της ακόμη ελεύθερης ζώνης στο Ντονέτσκ– που διεκδικεί ο Πούτιν.

Ο Πλένκοβιτς, όπως παρατίθεται, υποστηρίζει ότι «είναι σημαντικό το έδαφος να μην εκχωρηθεί de iure», ώστε «να αφήσουμε χώρο και χρόνο να επανεξεταστεί τι είναι διαπραγματεύσιμο» – δηλαδή, να παραμείνει ανοιχτό ένα παράθυρο για μελλοντική επιστροφή όταν ο Πούτιν δεν θα βρίσκεται πια στην εξουσία.

Η παραχώρηση αυτή περιγράφεται ως δυνητικά μοιραία για τον Ζελένσκι. Το ρεπορτάζ σημειώνει ότι η ουκρανική κοινή γνώμη είναι αντίθετη.

Επιπλέον, η απώλεια των οχυρώσεων στο Ντονέτσκ θα άφηνε εκτεθειμένο το μέτωπο σε μια μεγάλη πεδιάδα προς τον Ντνίπρο και από εκεί προς την Οδησσό. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Ουκρανία θα έχανε την πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα και θα χρειαζόταν ρωσική συναίνεση για τις εξαγωγές της.

Οι ΗΠΑ, σύμφωνα με το κείμενο, προσφέρουν δύο βασικές «ανταμοιβές» για να αντισταθμίσουν το ρίσκο.

Ενα έγγραφο καταγράφει λεπτομέρειες χρηματοδοτικού σχεδίου δημόσιων και ιδιωτικών πόρων ύψους 800 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, με επικεφαλής τον Λάρι Φινκ της BlackRock.

Ενα δεύτερο έγγραφο προβλέπει αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας προς το Κίεβο, με στήριξη Ευρωπαίων που θα έστελναν άνδρες επί του πεδίου.

Η συνολική λογική συμπυκνώνεται ως ανταλλαγή εδάφους έναντι χρημάτων και δυτικών αμυντικών εγγυήσεων.

Ο Γουίτκοφ δήλωσε, κατά το ρεπορτάζ: «Είμαι αισιόδοξος, μας έμεινε ένα μόνο ανοιχτό ζήτημα (το Ντονέτσκ), αλλά έχουμε συζητήσει πολλές εκδοχές, αυτό σημαίνει ότι είναι επιλύσιμο. Ο Ζελένσκι είναι διαθέσιμος».

Ωστόσο, οι συμφωνίες δεν έχουν κλείσει. Ο Φινλανδός πρόεδρος Αλεξ Στουμπ αναφέρει ότι υπάρχει και έγγραφο για τη «σειρά»: πρώτα η Ουκρανία θα πρέπει να παραχωρήσει το Ντονέτσκ, αλλά το σχέδιο ανοικοδόμησης των 800 δισ. βρίσκεται προς το παρόν μόνο στα χαρτιά, με τα κεφάλαια να μην είναι εξασφαλισμένα.

Παραμένει επίσης ασαφές, σύμφωνα με το ίδιο πλαίσιο, αν ο Πούτιν θα δεχθεί εγγυήσεις ασφαλείας που θα περιλαμβάνουν παρουσία στρατιωτών του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία.

Στο Νταβός, ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι απευθύνθηκε στον Γουίτκοφ λέγοντας ότι τον χαροποιεί το γεγονός πως η ειρήνη μοιάζει κοντά, αλλά «ο Πούτιν δεν είναι άνθρωπος της ειρήνης» και απαιτείται μια συμφωνία που να μη «σπείρει τους σπόρους ενός άλλου πολέμου».

Το ρεπορτάζ καταλήγει ότι το δραματικό δίλημμα συνείδησης του Ζελένσκι ενδέχεται να μην έχει ακόμη κλείσει.