Μυτιλήνη: Αναβίωσε 104 χρόνια μετά την καταστροφή, το Περγαμηνό πανηγύρι των Αγίων Θεοδώρων

Αναβίωσαν το μεγάλο χειμωνιάτικο Περγαμηνό πανηγύρι των Αγίων Θεοδώρων σήμερα, Σαββάτο 28 Φεβρουαρίου, το πρωί, ανήμερα της γιορτής των Αγίων, μέλη και φίλοι του Συλλόγου των Περγαμηνών της Λέσβου «ο 'Αγιος Αντίπας».

Οι απόγονοι των προσφύγων του 1922 από την Πέργαμο και τα χωριά της επαρχίας Περγάμου γέμισαν ασφυκτικά την αυλή και το Ναό - μνημείο του 18ου αιώνα, των Αγίων Θεοδώρων στην αγορά της Μυτιλήνης, όπως έκαναν πριν την Καταστροφή στον ομώνυμο παλιό Επισκοπικό Ναό της Πολιτείας τους. «Σαββάτο των Αγίων Θεοδώρων σήμερα. Σ' τ'ς Αγιοί Θουδώρ' του παναγίρ'. Που το ξαναζωντανεύουμε οι Περγαμηνοί απόγονοι των προσφύγων προγόνων μας στον ομώνυμο ναό της Μυτιλήνης. Όχι με ένα κονιάκι με μεζέ λεμπλεμπί στον καφενέ του Κανέλου, αλλά με ένα ίδιο στην αυλή της εκκλησιάς. Κι ένα πιάτο ρεβίθια προσφορά όλων - ευλογία και ευχή η 'Ανοιξη να δώσει χαρές. Χαρές στα σπιτικά όλων μας και ειρήνη στη γειτονιά μας. Να ησυχάσουν οι 'Αγιοι που γυρνάνε, ακόμα γυρνάνε απάνω στα άλογά τους, στα σοκάκια της Πολιτείας... Να ησυχάσουν και οι ψυχές που τους κάνουν παρέα» σημείωσε μιλώντας στους παρευρισκόμενους εκ μέρους του Συλλόγου η κ. Ζαχαρώ Αλεξανδρή, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου.

Μετά τη θεία λειτουργία, την ευχή των κολλύβων και την αρτοκλασία, ξαναζωντάνεψε το παραδοσιακό κοινό μαγείρεμα των ρεβιθιών που προσέφερε η κάθε Περγαμηνή οικογένεια. Παρέα με κονιάκ και «λεμπλεμπί» («αφράτα» στραγάλια), καταπώς ορίζει η Περγαμηνή παράδοση.

Ακολούθησε η ευλογία του φαγητού από τον παριστάμενο στη γιορτή Μητροπολίτη Μυτιλήνης κ. Ιάκωβο και μοιράστηκαν στους παριστάμενους οι μαγειρεμένοι καρποί της γης, περισσότεροι από 200 μερίδες φαγητού, καθώς και οι δεκάδες άρτοι και τα κόλλυβα, στη μνήμη όσων έμειναν πίσω ή πέρασαν πρόσφυγες στη Λέσβο και στην άλλη Ελλάδα.

Με ευχές για υγεία και ειρήνη αλλά και για να καρπίσει την 'Ανοιξη που έρχεται ο κάμπος της Περγαμηνής γης που αφέθηκε πίσω αλλά δεν ξεχάστηκε.

Ο ιστορικός ναός των Αγίων Θεοδώρων της Περγάμου

Ένα πρώτο δείγμα κοινωνικής οργάνωσης των ορθόδοξων Ρωμιών της πόλης εμφανίζεται το 1545 με την ίδρυση στο βορινό τμήμα της πόλης, που ήταν εξολοκλήρου κατοικημένο από χριστιανούς, της μικρής εκκλησίας των Αγίων Θεοδώρων. O ναός των Αγίων Θεοδώρων αποτέλεσε τον πρώτο γνωστό χριστιανικό ναό της νεότερης Περγάμου και ως πρώτος ιερέας του μνημονεύεται ο ιερομόναχος Αργυρός. Μια ακόμα πληροφορία περί της Ρωμαίϊκής Κοινότητας της Περγάμου και της εκκλησιά της υπάρχει από τον περιηγητή Spon ο οποίος επισκέφθηκε την Πέργαμο το 1675 και αναφέρει ότι τη βρήκε με δυο - τρεις χιλιάδες Τούρκους κατοίκους και 12 με 15 οικογένειες Χριστιανών γεωργών που κατοικούσαν γύρω από την εκκλησία τους.

Οργανωμένη κοινότητα εμφανίζεται για πρώτη φορά στις αρχές του 18ου αιώνα και μάλιστα με αφορμή την καταγραμμένη στους Κώδικες της Ιεράς Μονής Λειμώνος στην Καλλονή της Λέσβου σύγκρουση της Μονής με τους χριστιανούς κατοίκους της Περγάμου. Στο ναό λοιπόν της Περγάμου (προφανώς στον προαναφερθέντα ναό των Αγίων Θεοδώρων), αναφέρεται ως εφημέριος της Κοινότητας ο ιερομόναχος Κοσμάς ο οποίος προερχόταν από την μοναχική κοινότητα της Μονής Λειμώνος της Λέσβου. Αυτός πέθανε το 1740, περιουσιακά του δε στοιχεία χρήματα και άμφια καταγγέλθηκε πως ιδιοποιήθηκαν πολίτες της Περγάμου. Αυτό το πληροφορήθηκε η Μοναχική Κοινότητα του Λεσβιακού Λειμώνα η οποία και ζήτησε από το Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης, πράγμα το οποίο και πέτυχε, την έκδοση εκκλησιαστικού επιτιμίου σε βάρος των Ρωμιών. Το φυλασσόμενο στη Μονή Λειμώνος επιτίμιο υπογράφεται από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Νεόφυτο εκδόθηκε το 1740 και σε αυτό γίνεται η πρώτη αναφορά σε οργανωμένη κοινότητα χριστιανών στην πόλη η οποία μάλιστα τιμωρείται και από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Στις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα η ανάπτυξη της Ρωμαίικης συνοικίας γεννά την ιδέα της ανάπτυξης Μητροπολιτικού ναού. Της Ζωοδόχου Πηγής. Από μικρή εκκλησία μετατρέπεται το 1836 σε μεγαλοπρεπή τρίκλιτη βασιλική. Σήμερα ο ναός δεν υπάρχει πια, σώζεται μόνο μια αναπαράστασή του σε μακέτα στην Εστία Νέας Σμύρνης Αθηνών.

Αλλά και ο παλιός ναός των Αγίων Θεοδώρων ανοικοδομήθηκε και επεκτάθηκε το 1870. Κατά την επισκευή του ναού η παράδοση αναφέρει ότι βοήθησαν με χρήματα και τούρκοι. Ο κώδικας δε της κοινότητας αναφέρει τον Τσετμή Αλή, ο οποίος εκτός της συνδρομής του πρόσφερε και δάνειο 36.000 γρόσια.

Σε λιθογραφία σώζεται το ξυλόγλυπτο τέμπλο, το οποίο διέθετε. Το ίδιο τέμπλο σώζεται σε φωτογραφία του 1907 από τον Γ. Λαμπάκη. Ιδιαίτερα σημαντικά θεωρούνται τα ξυλόγλυπτα του Ναού με συμβολικές χριστιανικές παραστάσεις όπως λέοντες, δράκοντες, παραστάσεις της Αγίας Γραφής κ.λ.π. Οι αρχαιότερες εικόνες της εκκλησίας ήταν του Αγίου Σεβαστιανού του 17ου αιώνα, του Προδρόμου και της Κοιμήσεως της Θεοτόκου του 1759.

Ο νέος ναός, κτισμένος στη θέση του παλιού σε ρυθμό βασιλικής Λεσβιακού τύπου, βρισκόταν σε ένα χώρο πέντε περίπου στρεμμάτων από τα οποία τα τέσσερα κάλυπτε το ορθόδοξο χριστιανικό νεκροταφείο.

Σήμερα δεν σώζεται τίποτα από όλα αυτά πέραν της μεγάλης σκάλας που οδηγούσε στο ναό και του αναλημματικού τοίχου. Το απέναντι από το ναό αρρεναγωγείο και το Νηπιαγωγείο με μεγάλες συνεχόμενες αυλές και βρύσες έχει μετατραπεί σε ξενοδοχείο. Ενώ τα παραδιπλανά «Σπιτάλια», το Νοσοκομείο της Ρωμαίικης Κοινότητας, έχει κατεδαφιστεί και ο χώρος χρησιμοποιείται ως χώρος στάθμευσης.