Από την Κοινωνία του Μόχθου στην Κοινωνία της Σοφίας

Τα πρώτα τεχνολογικά επιτεύγματα του ανθρώπου είχαν το χαρακτηριστικό ότι προκύπτανε με αρκετά αργούς ρυθμούς και γενικά υπήρχε αρκετός χρόνος για να αποδεχτεί ο άνθρωπος οποιαδήποτε κοινωνική, οικονομική αλλά και πολιτισμική μετάλλαξη που τα συνόδευε. Έτσι η πυρίτιδα, ο ηλεκτρισμός, η ατμομηχανή οι διάφορες μορφές ενέργειας, η τεχνολογία των μετάλλων, η φωτογραφία, το αυτοκίνητο, ο κινηματογράφος, το αεροπλάνο, το ραδιόφωνο κ.α. άλλαξαν ριζικά το περιβάλλον, στο οποίο δρα ο άνθρωπος τα τελευταία διακόσια χρόνια με βαθμιαίο και ελεγχόμενο ρυθμό, αλλά δεν επηρέασαν δραστικά τον προσωπικό του χρόνο, στον τρόπο που τον διαμορφώνει και τον καταναλώνει.

Το πρώτο ήμισυ του 20ου αιώνα χαρακτηρίστηκε κυρίως από τις χειρονακτικές εργασίες και την μεγάλη Βιομηχανική επανάσταση. Η ανασφάλεια της επιβίωσης αντιμετωπίζονταν με τον καθημερινό μόχθο για το μεροκάματο (Κοινωνία του Μόχθου) και γενικά η έννοια του ελεύθερου χρόνου ήταν άγνωστη στις μεγάλες κοινωνικές μάζες. Ο μέσος χρόνος ζωής ήταν πολύ μικρότερος από το σημερινό και οι διακοπές ήταν πολυτέλεια για τους λίγους.

Στο δεύτερο ήμισυ του 20ου αιώνα ζήσαμε συνταρακτικές αλλαγές στο χώρο της τεχνολογίας κυρίως όσον αφορά στον τρόπο αποθήκευσης, επεξεργασίας και διάδοσης της Πληροφορίας και της Εικόνας ιδιαίτερα. Η Τηλεόραση, οι Τεχνολογίες της Πληροφορικής και των Επικοινωνιών εξελίχθηκαν ραγδαία και επιδρούν συνεχώς δραστικά στον προσωπικό χρόνο του ανθρώπου.

Η Πληροφορική και οι Τηλεπικοινωνίες (οι λεγόμενες Νέες Τεχνολογίες) αναπτύχθηκαν παράλληλα και συνιστούν σήμερα τον ψηφιακό κόσμο καθιερώνοντας μια νέα κοινωνία την «Κοινωνία της Πληροφορίας». Με αυτόν τον όρο  εννοούμε το νέο  περιβάλλον που αναπτύσσεται και έχει στην ουσία τρείς βασικές συνιστώσες.  Πρώτη συνιστώσα είναι το ψηφιακό περιεχόμενο (τα δεδομένα), δεύτερη είναι οι  επικοινωνίες και τρίτη η Πληροφορική. Η πρώτη αναφέρεται στο ΤΙ, η δεύτερη στο ΠΟΥ και η τρίτη στο ΠΩΣ. Με λίγα λόγια παράγεται πλέον ένα πλήθος ψηφιακών δεδομένων (κείμενα, εικόνες, ήχος), τα οποία πρέπει να σταλούν με ταχύτητες που εκμηδενίζουν τις αποστάσεις και να επεξεργασθούν με τεχνικές που προσομοιάζουν ήδη τις ανθρώπινες πνευματικές διεργασίες. Αναπτύσσεται λοιπόν μία νέα τεχνολογική κοινωνία (Κοινωνία της Πληροφορίας) που χαρακτηρίζεται από την ποιότητα των πληροφοριών που παράγει, από την ταχύτητα ροής τους και από το ρυθμό που μπορεί να τις επεξεργάζεται να τις αφομοιώνει και να τις εκμεταλλεύεται.

Η Πληροφορική από απλό βοηθητικό εργαλείο απλώθηκε σιγά-σιγά και εξελίχθηκε σε ένα ολοκληρωμένο περιβάλλον εργασίας, ενημέρωσης, επικοινωνίας,  εκπαίδευσης και καλλιτεχνικής δημιουργίας. Η ίδια η Πληροφορική αποτελεί μόνη της μία τεράστια αγορά αφ΄ εαυτού, αλλά και σαν τεχνολογική ατμόσφαιρα καλύπτει σε όλες τις φάσεις και την κλασσική οικονομία τόσο στη  διεκπεραίωση των συναλλαγών όσο και στην  παραγωγική διαδικασία. Το πυρίτιο κυριάρχησε σαν πρωτογενές υλικό κατασκευής υπολογιστών και προβλέπεται να αντέξει άλλα πενήντα χρόνια, διότι επιτρέπει την κατασκευή υβριδικών επεξεργαστών, όπου οι διαδρομές μεταγωγής δεδομένων θα έχουν πλάτος μερικών ατόμων.

Σύντομα όμως προμηνύεται η εδραίωση της Κοινωνίας της Γνώσης, όπου το κεφάλαιο κάθε οργανισμού θα απαρτίζεται κυρίως από το βάθος γνώσης που διαθέτει και από τον τρόπο που μπορεί να τη διαχειρίζεται και την  εκμεταλλεύεται. Στην κοινωνία της γνώσης το κυρίως μέλημα θα είναι να υπάρξει ο έλεγχος, η αφομοίωση και γενικά η εκμετάλλευση του κατακλυσμού των καθημερινών πληροφοριών με στόχο τη δημιουργία αποθεματικού γνώσης σε επιλεγμένους τομείς. Ο άνθρωπος πλέον εύκολα θα επιλέγει αυτό, που θέλει πραγματικά να κατανοήσει σε βάθος.

Στο δρόμο μας όμως προς την Κοινωνία της Γνώσης διαβαίνουμε τώρα έντονα την περίοδο της πληθωριστικής εικόνας και της υπερεπικοινωνίας (κινητά, διαδίκτυο), που μαζικοποιήθηκαν με γρήγορους ρυθμούς.

Ο Ψηφιακός κόσμος γιγαντώθηκε και έχει κατακτήσει τις Επικοινωνίες, τη Φωτογραφία και τον Κινηματογράφο. Η σχέση Πληροφορικής και Τέχνης ενισχύεται κάθε μέρα και διαπερνόντας από τη μετάλλαξη της Φωτογραφίας σε ελεγχόμενη Φωτογραφία, του Εικαστικού έργου σε πολυπλοκότερο και κατά βούληση μεταβαλλόμενο εικαστικό Περιβάλλον  και του Κινηματογράφου σε Κόσμο Τρισδιάστατων Αντικειμένων και Προσώπων πλήρως ψηφιοποιημένων καλύπτει όλο το φάσμα του αναγκαίου υπόβαθρου για να προκύψει ο εξατομικευμένος κινηματογράφος μαζικής χρήσης  (η λεγόμενη 9^η Τέχνη).

Η 9η Τέχνη εξατομικεύει το θέαμα, δίνει στον κάθε άνθρωπο την δυνατότητα να επιλέγει το σενάριο, τους ηθοποιούς ακόμη και από το πραγματικό του συγγενικό περιβάλλον ή τον ίδιο του τον εαυτό, να κτίζει εναλλακτικά σενάρια, να κάνει μίξεις από προϋπάρχοντα έργα με τις ελεγχόμενες επιθυμητές αλλαγές, να αυτοματοποιεί τις αλλαγές στα αντικείμενα και τα πρόσωπα είτε με προδιαγεγραμμένο τρόπο είτε τυχαία. Η 9η Τέχνη δίνει στον εικονικό κόσμο μία ελεγχόμενη μεταβολή ακίνδυνη ή επικίνδυνη, κυρίως όταν αναπαριστά εναλλακτικά σενάρια της πραγματικής ζωής.

Η Κοινωνία της Γνώσης θα ολοκληρωθεί με την πεποίθηση ότι πολλά θέματα της ζωής, της φύσης και γενικά της ύλης θα έχουν εξηγηθεί σε ικανοποιητικό επίπεδο και μετά θα αρχίσει η Κοινωνία της Σοφίας, όπου ο άνθρωπος θα μπορεί να καταλάβει τον εαυτό του καλύτερα.

*Το κείμενο αυτό αποτελεί ομιλία του κ. Τσακαλίδη στην εκδήλωση της Μαθηματικής Εταιρείας το βράδυ της Κυριακής 23 Φεβρουαρίου στο Μέγαρο Λόγου και Τέχνης στην Πάτρα.