Το ταξίδι στην Ελλάδα

Ο Δημήτρης Νόλλας είναι ο γνωστός-άγνωστος μεταδικτατορικός συγγραφέας. Παρόλο που έχει χαρακτηριστεί ως ο αρτιότερος της γενιάς του, είναι παραγνωρισμένος από την πλευρά της πλατιάς εμπορικής κυκλοφορίας.

Διαβάζεται από ένα πιστό και στενό κύκλο αναγνωστών και γραφιάδων που ξεκινάει σιγά-σιγά να διευρύνεται. Ο δουλεμένος λόγος του, η πυκνότητα γραφής και περιεχομένου  είναι μακριά από τη λογική της ήσσονος προσπάθειας που έμαθε στον αναγνώστη να του έρχονται όλα στο πιάτο.

Το νέο του μυθιστόρημα φέρει τον τίτλο «Το ταξίδι στην Ελλάδα». Κεντρικός ήρωας του βιβλίου είναι ο Αρίστος, εργαζόμενος στη Λαχαναγορά του Μονάχου που κατεβαίνει για μια διεκπεραίωση του αφεντικού του στην πόλη του, τη Θεσσαλονίκη του ‘60. Παράλληλα κάνει και ένα εσωτερικό ταξίδι σε αυτά που άφησε, ξέχασε και λησμόνησε.

Η ιστορία διαδραματίζεται τη δεκαετία του ΄60. Η Ελλάδα της αντιπαροχής και της ανοικοδόμησης προβάλλεται μπροστά μας. Μετανάστευση, Ακρόπολις Εξπρές και «τη μαύρη μοίρα μου» που λέει και ο Άκης Πάνου. Ήθη αυστηρά που κρύβουνε διακαής πόθους και ορμές. Η σεμνοτυφία της εποχής θέλει τα κωλόμπαρο πίσω από το κατάστημα με τα «Εδώδιμα και Αποικιακά» με τον α-κατάλληλο τίτλο «Βομβάη».

Τα τραύματα του εμφυλίου παραμένουν ζωντανά ενώ η ζωή προσπαθεί να κοιτάξει μπροστά λοξοκοιτώντας συνεχώς προς τα πίσω. Πολλά έχουν αλλάξει από παλιότερα, άλλοι έχουν ανέβει και άλλοι κατέβει. Το σίγουρο είναι πως στο ίδιο καζάνι συνεχίζουν να  βράζουνε άπαντες. Ο Αρίστος τα συνειδητοποιεί καλύτερα αυτά ως ουδέτερος πια παρατηρητής.

Σε ένα ταξίδι άλλωστε έχεις χρόνο να το φιλοσοφήσεις παραπάνω από ότι σε μια μέρα καθημερινής ρουτίνας. Πόσο μάλλον όταν επιστρέφεις στη γενέθλια πόλη σου. Ακόμα και κτίρια που έχουν αλλάξει, φέρνουνε στη μνήμη του περισσότερες εικόνες από το να  έμεναν ίδια.

Η  ιστορία φαίνεται σαν να ξεκινάει κάπου στη μέση. Όπως σχεδόν όλες οι ιστορίες του συγγραφέα. Το πλάνο ανοίγει, ξαφνικά φως και βλέπουμε έναν άνθρωπο  να προχωράει στις ράγες του τραίνου. Ο ήρωας έρχεται από μακριά και πηγαίνει ακόμη μακρύτερα. Εμείς τον συναντάμε σε κάποια στιγμή της πορείας του, που δείχνει να συνεχίζεται. Πού πηγαίνει θα σκεφτούμε; Μια πρόκληση για το που πάμε όλοι μας...

Το βιβλίο δεν τοποθετείται μόνο χρονικά αλλά ουσιαστικά ιστορικά στην δεκαετία του ’60. Οι πολλές αναφορές σε παρελθόντα γεγονότα κάνουν ακόμα πιο ακριβή την αφήγηση. Γαλλικές εφημερίδες στη Θεσσαλονίκη, Ρουμάνικο σχολείο στα Γρεβενά και το πριγκιπάτο του Διαμαντή στη Μακεδονία είναι κάποιες ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες που δημιουργούν ένα αφηγηματικό σύμπαν. Θέματα που κεντρίζουν  το ενδιαφέρον όχι μόνο του αναγνώστη αλλά και του ιστοριοδίφη.

Ο Δημήτρης Νόλλας πηγαίνει και ένα βήμα παραπέρα. Αφήνει στην άκρη τα τότε πάθη και αποτυπώνει ανάγλυφα τα εσαεί πάθη από τα οποία η ανθρώπινη φύση διακατέχεται. Δείχνει πως τα ερεθίσματα, οι καταστάσεις και κυρίως η ανάγκη μπορεί να οδηγήσουν κάποιον στο καλό ή στο κακό στρατόπεδο. Χαρακτηριστική η περίπτωση του τοκογλύφου Πίζα στο βιβλίο που ξεκινάει να κάνει τον τοκογλύφο  στην Κατοχή και συνεχίζει ακάθεκτος μετά την απελευθέρωση.

Το βιβλίο είναι και μια δήλωση του συγγραφέα για την διαρκή αιμορραγία της χώρας, τη μετανάστευση. Σε λίγα χρόνια η πατρίδα μας θα μοιάζει με οικογένεια άτεκνων έχει τονίσει σε πρόσφατη συνέντευξή του. Στο βιβλίο το αναλύει περαιτέρω. Αναφέρει πως όλες οι πλευρές συμμάχησαν για να ξαποστείλουν εργάτες τότε, επιστημονικό προσωπικό τώρα  με σκοπό να ερημώσει η χώρα.

Από τα ορυχεία της Ανατολικής Ευρώπης η Ελλάδα του Ζαχαριάδη, στις φάμπρικες της Γερμανίας και του Βελγίου τις στοές η άλλη του Καραμανλή. Η απόσταση μπορεί να είναι μεγάλη αλλά και οι δύο πόλοι «έχουν κάτι βαθύτερα συγγενικό μεταξύ τους» τονίζει. Οι δύο πλευρές του ίδιου μαλάκα που άφησε τα παιδιά του να μεγαλώσουν είτε με τους παππούδες τους είτε στα σοσιαλιστικά νηπιαγωγεία με χαραγμένες τις ίδιες πληγές όπως γράφει χαρακτηριστικά.

Άθλιος συμψηφισμός! θα παρατηρήσουν κάποιοι. Η πραγματικότητα τους διαψεύδει πανηγυρικά. Επιπλέον ένας άνθρωπος που το πρώτο βιβλίο του το εκδίδει το 1974-αμέσως μετά την πτώση της δικτατορίας-με σεβασμό στους συντρόφους του που βρίσκονταν στις φυλακές, δεν φαίνεται διαθέσιμος για συμψηφισμούς του πολιτικού ορθού.
Ταξίδι στην Ελλάδα λοιπόν. Ταξίδι εσωτερικό, επιστροφής σε ότι βιώσαμε και επιστρέφει ενοχλητικά. Άλλωστε η μνήμη είναι το ευπρεπές ένδυμα των ενοχών μας.

Το βιβλίο σίγουρα έχει κάτι να μας πει.  Μας θυμίζει πως πρέπει να είναι η μοντέρνα λογοτεχνία, χωρίς αναμασήματα της προπολεμικής ηθογραφίας με κάποιες δόσεις εξυπνάδας. Αυτή άλλωστε είναι και η πρόκληση των καιρών. Στον καταιγισμό πληροφοριών να πεις στον αναγνώστη κάτι καινούργιο, απλό και ουσιαστικό. Αν το μίνιμαλ γίνει και overloaded σε περιεχόμενο, χτύπησες φλέβα. Αν μάλιστα πιστεύετε πως  ήρθε η ώρα να ειπωθούν και τα πράγματα με το όνομά τους, σας προτρέπω να το διαβάσετε. Αλλιώς ας γλαρώσουμε με καμιά δακτυλογράφηση…