ΗΠΑ vs Ιράν: Τι σημαίνει ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών

Oι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν ότι θα μπλοκάρουν τη ναυσιπλοΐα προς και από το Ιράν από σήμερα, Δευτέρα, σε μια κίνηση που αναμένεται να επηρεάσει τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου και να έχει επίσης διπλωματικό αντίκτυπο.

Τι ανακοινώθηκε
Μετά την αποτυχία των ειρηνευτικών συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι το αμερικανικό ναυτικό «θα ξεκινήσει τη διαδικασία ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ κάθε πλοίου που επιχειρεί να εισέλθει ή να εξέλθει από τα Στενά του Ορμούζ».

 Ωστόσο, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή (United States Central Command) διευκρίνισε αργότερα ότι ο αποκλεισμός θα αφορά μόνο πλοία που κατευθύνονται προς ή από το Ιράν, συμπεριλαμβανομένων όλων των ιρανικών λιμανιών στον Περσικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν. Τα αμερικανικά πλοία δεν θα εμποδίζουν τη διέλευση πλοίων που κατευθύνονται προς άλλες χώρες μέσω των Στενών.

Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν αντέδρασαν προειδοποιώντας ότι προσέγγιση στρατιωτικών πλοίων στην περιοχή θα εκληφθεί ως παραβίαση της εκεχειρίας και «αποφασιστική και σκληρή» αντιμετώπισή τους.

Ο απόστρατος ναύαρχος Γκάρι Ράουγκχεντ προειδοποίησε ότι το Ιράν θα μπορούσε να ανοίξει πυρ κατά πλοίων στον Κόλπο ή να πλήξει ενεργειακές υποδομές χωρών που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις.

Ιράν: «Κανένα λιμάνι δεν θα είναι ασφαλές αν κινδυνέψουν τα ιρανικά λιμάνια»
Ποιες είναι οι επιπτώσεις στις ροές πετρελαίου
Η παρεμπόδιση των ιρανικών εξαγωγών θα αφαιρούσε σημαντική ποσότητα πετρελαίου από την παγκόσμια αγορά. Το Ιράν εξήγαγε περίπου 1,84 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Μάρτιο, ενώ τον Απρίλιο οι εξαγωγές κινούνται γύρω στα 1,71 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Ωστόσο, η αύξηση της παραγωγής πριν από την έναρξη του πολέμου έχει οδηγήσει σε υψηλά αποθέματα, με πάνω από 180 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού πετρελαίου να βρίσκονται ήδη φορτωμένα σε πλοία.

Τι συμβαίνει με τις άλλες χώρες του Κόλπου
Η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ παραμένει σχεδόν παγωμένη, παρά την πρόσφατη εκεχειρία. Πολλά δεξαμενόπλοια αποφεύγουν τη διέλευση, ενώ κάποια πλοία που επιχείρησαν να περάσουν είτε γύρισαν πίσω είτε παρέμειναν αγκυροβολημένα.

Παρόλα αυτά, περιορισμένος αριθμός δεξαμενόπλοιων εξακολουθεί να κινείται, κυρίως για φόρτωση από χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ.

Ποιοι εισαγωγείς επηρεάζονται περισσότερο
Πριν από τη σύγκρουση, η Κίνα ήταν ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, ενώ πρόσφατα και η Ινδία επανεκκίνησε εισαγωγές.

Συνολικά, περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ, με κύριο προορισμό την Ασία – γεγονός που δείχνει το μέγεθος των πιθανών επιπτώσεων στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Ποιος είναι ο διπλωματικός αντίκτυπος
Τι θα συμβεί με την παρεμπόδιση πλοίων που δεν έχουν ιρανική σημαία, αλλά σημαία Ινδίας ή Πακιστάν; Επίσης, σημαντικό ποσοστό πλοίων κινεζικών συμφερόντων καταφέρνουν να διαπλεύσουν.

Η επιβίβαση σε πλοίο θεωρείται τεχνικά πράξη πολέμου και, σε κάθε περίπτωση, ιδιαίτερα εχθρική ενέργεια. Οι διπλωματικές επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι τεράστιες.

Μια τέτοια κίνηση θα δημιουργούσε προηγούμενο που δεν θα περνούσε απαρατήρητο στη Νότια Σινική Θάλασσα, όπου οι φιλοδοξίες της Κίνας σε σχέση με την Ταϊβάν βρίσκονται διαρκώς στο προσκήνιο, σύμφωνα με ανάλυση στο BBC.

Υπενθυμίζεται ότι ο Τραμπ δήλωσε πως «κανείς που πληρώνει παράνομα διόδια δεν θα έχει ασφαλείς διελεύσεις». Εχει αναφερθεί ευρέως ότι επιβάλλεται τέλος περίπου 2 εκατ. δολ. για ασφαλή διέλευση – σημαντική πηγή εσόδων για το Ιράν.

Μπορεί να υλοποιηθεί η επιχείρηση;
Η επιχείρηση μπορεί να υλοποιηθεί, αλλά με σημαντικό ρίσκο, σύμφωνα με ανάλυση στο BBC.

Τα πολεμικά πλοία του αμερικανικού ναυτικού δεν θα παραμένουν κοντά στις ακτές, έξω από τα λιμάνια, καθώς κάτι τέτοιο θα τα καθιστούσε άμεσα ευάλωτα σε επιθέσεις με drones, πυραύλους ή ταχύπλοα τύπου «καμικάζι».

Αντί γι’ αυτό, πιθανότατα οι ΗΠΑ θα βασιστούν σε δορυφορικά δεδομένα και άλλες πηγές πληροφοριών για να εντοπίζουν ποια πλοία έχουν αναχωρήσει από ιρανικά λιμάνια και σε ποιον ανήκουν. Ακόμη και αν τα συστήματα αυτόματης αναγνώρισης (AIS) των πλοίων είναι απενεργοποιημένα, τα αμερικανικά πολεμικά πλοία που θα επιχειρούν σε σχετικά ασφαλή απόσταση στον Κόλπο του Ομάν θα μπορούν να τα εντοπίζουν μόλις εξέλθουν και να τα αναχαιτίζουν.

Ωστόσο, το Ιράν χαρακτηρίζει αυτή την απειλή πράξη «θαλάσσιας πειρατείας», κατηγορία που το ίδιο έχει δεχθεί για τον περιορισμό της διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ. Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει επίσης απειλήσει με αντίποινα εναντίον λιμανιών γειτονικών αραβικών κρατών του Κόλπου.

Παράλληλα, τίθεται το ζήτημα των συμμάχων του Ιράν, όπως η Κίνα και η Ρωσία. Θα ήταν διατεθειμένες οι ΗΠΑ να επιβιβαστούν και να κατασχέσουν ένα πλοίο ή φορτίο κινεζικών συμφερόντων; Και τι θα συνέβαινε αν η Κίνα, η οποία διαθέτει στρατιωτική βάση κοντά στην περιοχή στο Τζιμπουτί, αποφάσιζε να συνοδεύει τα πλοία της με ένοπλη ναυτική προστασία;

Ποιες είναι οι αντιδράσεις
Πολλές χώρες, μεταξύ των οποίων η Κίνα και η Τουρκία, ζήτησαν την επαναλειτουργία αυτού του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου περάσματος.

Η Ρωσία επέκρινε την ανακοίνωση των ΗΠΑ για επιβολή αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ, προειδοποιώντας ότι μια τέτοια κίνηση θα πλήξει τις παγκόσμιες αγορές.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε ότι πολλές πτυχές της πρότασης παραμένουν ασαφείς.

Η Γαλλία από πλευράς της, θα διοργανώσει σύντομα, σε συνεργασία με τη Βρετανία, διάσκεψη με στόχο την αποκατάσταση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, δήλωσε σήμερα ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, προσθέτοντας ότι οποιαδήποτε τέτοια ναυτική αποστολή θα έχει αποκλειστικά αμυντικό χαρακτήρα.

Την ίδια στιγμή, οι υπουργοί Εξωτερικών του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας συζήτησαν τις συνομιλίες μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών στο Ισλαμαμπάντ, κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας, όπως ανακοίνωσε τη Δευτέρα το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών.

Η τηλεφωνική επικοινωνία πραγματοποιήθηκε μετά τις συνομιλίες του Σαββατοκύριακου, οι οποίες δεν κατέληξαν σε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, θέτοντας σε κίνδυνο μια εύθραυστη εκεχειρία διάρκειας δύο εβδομάδων.

Λύνει το αδιέξοδο;
Ο απειλητικός τόνος του Τραμπ για αποκλεισμό αυξάνει τους κινδύνους ενώ δεν είναι βέβαιο ότι αλλάζει τις βασικές αδιέξοδες συνθήκες και δεν δίνει απαντήσεις σε σειρά από βασικά ερωτήματα, σύμφωνα με ανταπόκριση στο BBC από την Ουάσιγκτον.

Θα αυξηθούν οι επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης και θα μειωθεί ο κίνδυνος για αμερικανικά πολεμικά πλοία από ιρανικές επιθέσεις; Πώς θα καθορίσουν οι ΗΠΑ ποιος έχει πληρώσει «διόδιο» στο Ιράν; Θα χρησιμοποιήσουν οι ΗΠΑ βία κατά πλοίων με ξένη σημαία που αγνοούν τον αποκλεισμό; Πώς θα αντιδράσουν χώρες που εξαρτώνται από το ιρανικό πετρέλαιο, όπως η Κίνα; Θα οδηγήσει η κίνηση, που στοχεύει να στερήσει από το Ιράν τη βασική του πηγή εσόδων, σε ακόμη μεγαλύτερη αύξηση των τιμών του πετρελαίου;

«Δεν καταλαβαίνω πώς ο αποκλεισμός των Στενών θα μπορούσε να οδηγήσει το Ιράν στο να τα ανοίξει», δήλωσε ο γερουσιαστής Μαρκ Γουόρνερ της Βιρτζίνια, επικεφαλής μειοψηφίας στην Επιτροπή Πληροφοριών της Γερουσίας, μιλώντας στο CNN την Κυριακή.

Στην εκπομπή CBS, ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής Μάικ Τέρνερ από το Οχάιο, ο οποίος μέχρι πέρυσι προήδρευε της Επιτροπής Πληροφοριών της Βουλής, δήλωσε ότι ο αποκλεισμός αποτελεί μέσο πίεσης για την επίτευξη λύσης στην κρίση του Ορμούζ.

«Ο πρόεδρος, λέγοντας ότι δεν θα αφήσουμε το Ιράν να αποφασίζει ποιος περνά, ουσιαστικά καλεί όλους τους συμμάχους μας στο τραπέζι», σημείωσε, προσθέτοντας: «Αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί».

Παρά τις αμερικανικές δηλώσεις περί επιτυχίας ωστόσο, τα βασικά αδιέξοδα παραμένουν άλυτα και το κόστος της σύγκρουσης συνεχίζει να αυξάνεται, σύμφωνα με την ανταπόκριση στο BBC.

Πηγή: kathimerini, Reuters, BBC