Οδοντωτός: Στόχος η επανεκκίνηση το καλοκαίρι - Γεωτεχνική αποτίμηση, drones χαρτογράφησης και νέα πρωτόκολλα

Με τη διαπίστωση της ανάγκης εκπόνησης μιας νέας μελέτης - αυτή τη φορά από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ), της επικαιροποίησης της προηγούμενης, η οποία πλέον κλείνει δύο χρόνια και ως εκ τούτου χρειάζεται αναθεώρηση και με την προσδοκία επανεκκίνησης του Οδοντωτού Σιδηροδρόμου των Καλαβρύτων το προσεχές καλοκαίρι έκλεισε η ευρεία σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα υπό τον αναπληρωτή υπουργό Μεταφορών, Κωνσταντίνο Κυρανάκη.

 Το υπουργείο εμφανίζεται διατεθειμένο να ανάψει το πράσινο φως της επαναλειτουργίας εφόσον αυτό θεωρηθεί ασφαλές από τη γεωτεχνική μελέτη ακόμα και πριν πραγματοποιηθούν τα έργα που αυτή θα υποδείξει ρίχνοντας στη μάχη εντοπισμού των επικίνδυνων βράχων ακόμα και ειδικά drones για χαρτογράφηση της περιοχής, ενώ θα εφαρμόσει αυστηρό πρωτόκολλο που θα προβλέπει μέχρι και την αυτόματη αναστολή λειτουργίας σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου.

Η αναστολή λειτουργίας του ιστορικού τρένου στις αρχές του μήνα, μόλις λίγα 24ωρα μετά τον εορτασμό της αδιάλειπτης λειτουργίας του επί 130 χρόνια έχει προκαλέσει τεράστιες αντιδράσεις στην τοπική κοινωνία, οι οποίες συνεχίζονται αμείωτες.

Οπως προέκυψε από τη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε, η νέα στρατηγική βασίζεται στην επιστημονική καταγραφή του κινδύνου και στη συνεχόμενη παρακολούθηση των φαινομένων στο φαράγγι του Βουραϊκού. Στη σύσκεψη συμμετείχαν εκπρόσωποι του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, των Δασικών Υπηρεσιών, τοπικοί βουλευτές και αιρετοί των τοπικών αρχών. Εκκωφαντική ήταν, πάντως, η απουσία της Hellenic Train από το τραπέζι της συζήτησης, η οποία αν και αποτελεί τον φορέα λειτουργίας της γραμμής, φαίνεται πως δεν προσκλήθηκε με το γεγονός αυτό να εγείρει ερωτήματα για τον συντονισμό των ενεργειών δεδομένου μάλιστα του γεγονότος ότι ο οδοντωτός αντιμετωπίζει και ανοιχτά ζητήματα σε επίπεδο τροχαίου υλικού.

Στην ανακοίνωση του υπουργείου γίνεται σαφές ότι η γεωμορφολογία της περιοχής είναι ιδιαίτερα απαιτητική, οι πτώσεις βράχων και οι κατολισθήσεις έχουν πολλαπλασιαστεί, ενώ οι πυρκαγιές του 2023 έχουν επιδεινώσει την αστάθεια των πρανών, καθιστώντας δύσκολη την πρόβλεψη και τον έλεγχο των κινδύνων. Για τον λόγο αυτόν αποφασίστηκε να δοθεί προτεραιότητα στην τεκμηρίωση της επικινδυνότητας κάθε τμήματος της γραμμής.

Στην πρώτη γραμμή της καταγραφής μπαίνουν drones με τεχνολογία LiDAR, ικανά να δημιουργήσουν τρισδιάστατες απεικονίσεις του εδάφους και να εντοπίσουν ρωγμές, μετατοπίσεις ή άλλες ενδείξεις αστάθειας. Τα δεδομένα θα συγκεντρωθούν σε ενιαία βάση, θα συγκριθούν με προηγούμενες μελέτες και ιστορικά στοιχεία και θα αναλυθούν μέσω μαθηματικών μοντέλων, παρέχοντας στους μηχανικούς τη δυνατότητα να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις για την ασφάλεια της γραμμής. Επιπλέον, θα προβλεφθούν επανέλεγχοι προκειμένου τα στοιχεία να επικαιροποιούνται.

Η διαδικασία θα στηριχτεί στη μελέτη του ΤΕΕ, η οποία θα χρηματοδοτηθεί από την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας. Η μελέτη θα καταγράψει την κατάσταση της γραμμής, θα εντοπίσει τα επικίνδυνα τμήματα και θα αξιολογήσει τις προϋποθέσεις για ασφαλή επαναλειτουργία. Στη συνέχεια, θα διαμορφωθεί σύστημα κατηγοριοποίησης των τμημάτων, με βάση το επίπεδο επικινδυνότητας, που θα καθορίζει τις στοχευμένες παρεμβάσεις και τους κανόνες λειτουργίας.

Να σημειωθεί ότι αντίστοιχη μελέτη είχε ήδη γίνει από το 2024 από το Πανεπιστήμιο Πατρών για λογαριασμό του ΟΣΕ και είχε εντοπίσει είκοσι προβληματικά σημεία με κατολισθήσεις τυπικές για την περιοχή, αλλά εντεινόμενες εξαιτίας της πυρκαγιάς που είχε προηγηθεί, χωρίς ωστόσο να έχει αποσαφηνιστεί εάν στη συνέχεια έγιναν όλα τα έργα που αυτή προέβλεπε.

Εκτός της νέας μελέτης που θα ανατεθεί με fast track διαδικασία στο ΤΕΕ και θα αποτελέσει τη βάση για τον σχεδιασμό και την ιεράρχηση των απαιτούμενων έργων, καθώς και του καθορισμού των όρων επανεκκίνησης της λειτουργίας, θα θεσπιστεί ενιαίο πρωτόκολλο ασφαλείας με απόλυτα διακριτούς ρόλους και αρμοδιότητες των εμπλεκόμενων φορέων και στόχο να συνδέσει τα δεδομένα παρακολούθησης με τις επιχειρησιακές αποφάσεις. Το πρωτόκολλο θα προβλέπει διαφορετικά επίπεδα αντίδρασης ανάλογα με τα φαινόμενα, από περιορισμό της κυκλοφορίας έως και την αυτόματη αναστολή σε περίπτωση υψηλού κινδύνου κατολίσθησης.

Η επαναλειτουργία θα εξελιχθεί σε δύο φάσεις με αρχική πιλοτική εφαρμογή και συνεχή αξιολόγηση των συνθηκών πριν από την πλήρη επαναφορά των δρομολογίων, ενώ θα συνδεθεί με την ολοκλήρωση μιας σειράς τεχνικών και επιχειρησιακών βημάτων και συγκεκριμένα:

- Την ολοκλήρωση γεωτεχνικής εκτίμησης κινδύνου με σύγχρονες μεθόδους αποτύπωσης, η κατηγοριοποίηση των τμημάτων της γραμμής ανά επίπεδο επικινδυνότητας και η εφαρμογή των απαραίτητων παρεμβάσεων στα κρίσιμα σημεία.

- Την ανάπτυξη συστήματος συνεχούς παρακολούθησης με χρήση αισθητήρων και καταγραφή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, σε συνδυασμό με καθορισμένα όρια λειτουργίας που ενεργοποιούν συγκεκριμένα πρωτόκολλα, από περιορισμό ταχύτητας έως και προσωρινή διακοπή δρομολογίων όπου απαιτείται.

Οι μόνιμες παρεμβάσεις θα βασιστούν στη μελέτη του ΤΕΕ, η οποία αναμένεται να αποσαφηνίσει αν θα περιλαμβάνουν απομάκρυνση «ύποπτων» επικίνδυνων βράχων, τοποθέτηση αγκυρώσεων για σταθεροποίηση των βραχωδών σχηματισμών, εγκατάσταση μεταλλικών διχτυών συγκράτησης, κλπ. Σε κάθε περίπτωση η εκτέλεση των έργων μπορεί να οδηγήσει σε προσωρινές νέες διακοπές λειτουργίας.

Ανοιχτά ζητήματα και στη γραμμή
Μπορεί το υπουργείο να ανακοίνωσε ότι ο μοναδικός λόγος, για τον οποίο ο οδοντωτός ανέστειλε τη λειτουργία του είναι οι κατολισθήσεις και η πτώση βράχων στη γραμμή, ωστόσο και η υποδομή φαίνεται ότι έχει σημαντικά προβλήματα σε ορισμένα σημεία.

Αυτό είναι κάτι που παραδέχεται ο ίδιος ο ΟΣΕ, ο οποίος πριν λίγες ημέρες προκήρυξε την προμήθεια ανταλλακτικών για τους μηχανισμούς οδόντωσης, οι οποίοι θεωρούνται κρίσιμοι για την ασφαλή κίνηση των ειδικών αμαξοστοιχιών.

«Κατά την πρόσφατη επιθεώρηση που πραγματοποιήθηκε στη σιδηροδρομική γραμμή Διακοπτού – Καλαβρύτων στην οποία υφίσταται ειδικός μηχανισμός εμπλοκής της οδόντωσης των αμαξοστοιχιών, διαπιστώθηκε προοδευτική φθορά σε ορισμένα επιμέρους στοιχεία των μηχανισμών εμπλοκής οδόντωσης των σιδηροδρομικών γραμμών, η οποία είναι φυσικό παρεπόμενο της χρήσης των υπόψη μηχανισμών από τις διερχόμενες αμαξοστοιχίες καθώς και της έκθεσης των στοιχείων των μηχανισμών στις επιδράσεις του εξωτερικού περιβάλλοντος (καιρικά φαινόμενα, ηλιοφάνεια)», αναφέρεται στο σχετικό αίτημα της αρμόδιας διεύθυνσης προς τη διοίκηση του ΟΣΕ.

Να σημειωθεί ότι πριν από περίπου 15 χρόνια στο συγκεκριμένο τμήμα δικτύου έγινε ανακαίνιση της σιδηροδρομικής γραμμής, ενώ το 2020 συντελέσθηκαν περαιτέρω εργασίες συντήρησης και αντικατάστασης διαφόρων εξαρτημάτων των μηχανισμών οδόντωσης που υφίστανται σε αυτό.

Ο προϋπολογισμός της προμήθειας είναι 29.868 ευρώ χωρίς ΦΠΑ και η διάρκειά του μόλις 15 ημέρες, στοιχείο που υπογραμμίζει την άμεση ανάγκη.

Υπενθυμίζεται ότι μέχρι σήμερα ο ΟΣΕ έχει αναπτύξει πλέγμα επιχειρησιακών μέτρων για τη διαχείριση του κινδύνου με τακτικούς καθαρισμούς της γραμμής, εγκατάσταση συστημάτων παρακολούθησης, μετεωρολογικούς και σεισμολογικούς σταθμούς, καθώς και αναβάθμιση επικοινωνιών μέσω δορυφόρων. Τα δεδομένα καταγράφονται σε πραγματικό χρόνο και αξιοποιούνται για τη λήψη αποφάσεων, παρέχοντας στους αρμόδιους πλήρη εικόνα της κατάστασης. Παρ’ όλα αυτά, οι αρμόδιοι τονίζουν ότι δεν μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως ο κίνδυνος, καθιστώντας την επαναλειτουργία μια προσεκτικά μελετημένη, σταδιακή διαδικασία.