Meta και Google λογοδοτούν για τις επιλογές τους- Πώς μια δικαστική απόφαση μπορεί να αλλάξει το μέλλον των social media

Μία πρωτοποριακή δικαστική απόφαση, σηματοδότησε και μία σημαντική στιγμή λογοδοσίας για τις εταιρείες πίσω από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Και αυτό σύμφωνα με πολλούς, μπορεί να είναι μόνο η αρχή.

Η καταδικαστική ετυμηγορία ενός δικαστηρίου ενόρκων στο Λος Άντζελες, για δύο από τις πιο δημοφιλείς ψηφιακές πλατφόρμες στον κόσμο, το Instagram και το YouTube, έφερε μαύρα σύννεφα πάνω από τη Σίλικον Βάλεϊ και οι επιπτώσεις μπορεί να είναι παγκόσμιες. Ειδικότερα, αποφάνθηκε ότι αυτές οι εφαρμογές είναι εθιστικές και σκόπιμα κατασκευασμένες με αυτόν τον τρόπο – και ότι οι ιδιοκτήτες τους έχουν αμελήσει την προστασία των παιδιών που τις χρησιμοποιούν.

Τώρα, οι δύο τεχνολογικοί γίγαντες πίσω από αυτήν την υπόθεση, η Meta και η Google, καλούνται να πληρώσουν αποζημίωση έξι εκατομμυρίων δολαρίων σε μια νεαρή γυναίκα γνωστή ως Κέιλεϊ, η οποία είναι το θύμα στο επίκεντρο αυτής της υπόθεσης.

Η κοπέλα ισχυρίστηκε ότι οι δύο πλατφόρμες επηρέασαν αρνητικά την εικόνα που είχε για το σώμα της, οδηγώντας την σε κατάθλιψη και σκέψεις αυτοκτονίας.

Η υπόθεση του Λος Άντζελες, δοκίμασε μια νέα νομική θεωρία: να θεωρούνται οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης υπεύθυνες για τις ζημίες που προκαλούνται από τις αποφάσεις σχετικά με τον τρόπο σχεδιασμού τους και όχι από το περιεχόμενο που φιλοξενούν.

Οι δικηγόροι της κοπέλας επεσήμαναν τις ατελείωτες ροές κύλισης, τα βίντεο αυτόματης αναπαραγωγής και τα φίλτρα ομορφιάς, χαρακτηριστικά που οι υπέρμαχοι των ορίων που πρέπει να μπουν στα social media, ελπίζουν ότι οι εταιρείες θα μπορούσαν τελικά να αναγκαστούν να αλλάξουν ή να καταργήσουν για τους εφήβους.

Το δικαστήριο συμφώνησε: Δέκα από τους 12 ενόρκους αποφάνθηκαν ότι οι εταιρείες σχεδίασαν αμελώς τις πλατφόρμες τους, δεν προειδοποίησαν τους χρήστες για γνωστούς κινδύνους και έπαιξαν ουσιαστικό ρόλο στην πρόκληση των προβλημάτων ψυχικής υγείας της Κέιλεϊ.

Και οι δύο εταιρείες σκοπεύουν να ασκήσουν έφεση, με την Meta να υποστηρίζει ότι μια ενιαία εφαρμογή δεν μπορεί να είναι η μόνη υπεύθυνη για την κρίση ψυχικής υγείας ενός εφήβου. Από την πλευρά της η Google, υποστηρίζει ότι το YouTube δεν είναι κοινωνικό δίκτυο.

Αλλά προς το παρόν η απόφαση σημαίνει ότι «η εποχή της ατιμωρησίας έχει τελειώσει» σύμφωνα με τη δρ. Μέρι Φρανκς, καθηγήτρια νομικής στο Πανεπιστήμιο George Washington.

Το πόσο σημαντική είναι αυτή η δικαστική ετυμηγορία για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είναι προφανέστατο. Ό,τι και να συμβεί στη συνέχεια -και αναμφίβολα θα υπάρξουν εφέσεις και περαιτέρω νομικές διαδικασίες- αυτή η απόφαση θα επαναπροσδιορίσει το τοπίο.

Θα μπορούσε ακόμη και να είναι η αρχή του τέλους της εποχής των μέσων κοινωνικής δικτύωσης όπως την ξέρουμε.

Και μάλιστα, αυτή η ετυμηγορία ήρθε μια μέρα αφότου δικαστήριο του Νέου Μεξικού διέταξε τη Meta να καταβάλει 375 εκατομμύρια δολάρια ως αποζημίωση για την αποτυχία της να αποτρέψει την σεξουαλική εκμετάλλευση παιδιών στις πλατφόρμες της.

Μια στιγμή που θυμίζει την υπόθεση των μεγάλων καπνοβιομηχανιών;
Οι λάτρεις της καταστροφολογίας μπορεί να μην σοκαρίστηκαν από την ετυμηγορία, πιθανότατα όμως οι εταιρείες τεχνολογίας βρίσκονται σε σοκ.

Η Meta και η Google ξόδεψαν απίστευτα μεγάλα ποσά σε νομικά έξοδα υπερασπιζόμενες αυτήν την υπόθεση, αποδεικνύοντας έτσι ότι τόσο αυτή η υπόθεση όσο και άλλες παρόμοιες, έχουν σαφέστατα τεράστια σημασία για αυτές.

Οι άλλες δύο εταιρείες που είχαν εμπλακεί στη δίκη -το TikTok και η Snap, ιδιοκτήτρια του Snapchat – συμβιβάστηκαν πριν καν η υπόθεση φτάσει στο δικαστήριο, την ώρα που φήμες στη βιομηχανία της τεχνολογίας ανέφεραν ότι δεν θα μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά αυτή τη μάχη.

Έχουν προηγηθεί εντυπωσιακές εκδηλώσεις ενημέρωσης από εταιρείες τεχνολογίας, σχετικά με όλα τα εργαλεία που προσφέρουν τα κοινωνικά δίκτυα (κυρίως στους γονείς) για την προστασία των παιδιών. Όμως στο τέλος, το δικαστήριο έκρινε ότι τα μέτρα τους δεν ήταν αρκετά.

Ο Αρτούρο Μπεχάρ, ο οποίος έχει εργαστεί στο Instagram, ανέφερε ότι πριν από αρκετά χρόνια είχε προειδοποιήσει τον Μαρκ Ζούκερμπεργκ για τους κινδύνους που προκύπτουν για τα παιδιά. «Έχει αλλάξει από ένα προϊόν που χρησιμοποιείς σε ένα προϊόν που σε χρησιμοποιεί», δήλωσε χαρακτηριστικά στο BBC Radio 4, την Πέμπτη (26/03). Η Meta αρνήθηκε τους ισχυρισμούς του.

Ορισμένοι ειδικοί έχουν συγκρίνει την ετυμηγορία αυτή με τις αντίστοιχες αποφάσεις για τις μεγάλες καπνοβιομηχανίες και είναι γνωστό το πώς εξελίχθηκε αυτό – αν και δεν σταμάτησε εντελώς τους ανθρώπους από το να καπνίζουν.

Θα μπορούσαν να ίσως να μπουν προειδοποιήσεις για την υγεία των χρηστών των social media, στις οθόνες; Να περιοριστούν οι διαφημίσεις τους και οι ευκαιρίες για χορηγίες;

«Είμαι αρκετά μεγάλη για να θυμάμαι όταν τα αεροπλάνα είχαν θέσεις καπνιστών και τώρα, λόγω δικαστικών αποφάσεων, όποιος αγοράζει ένα πακέτο τσιγάρα βλέπει προειδοποιήσεις για τον καρκίνο σε όλη τη συσκευασία», σχολίασε η πρώην ομοσπονδιακή εισαγγελέας Νεάμα Ραχμάνι, προσθέτοντας ότι η ετυμηγορία της Τετάρτης θα μπορούσε να είναι η αρχή μιας παρόμοιας δραματικής αλλαγής.

Οι εταιρείες τεχνολογίας προστατεύονται επί του παρόντος νομικά στις ΗΠΑ από μια ρήτρα γνωστή ως Άρθρο 230, η οποία τις προστατεύει από την ευθύνη για το περιεχόμενο που δημοσιεύεται σε αυτές. Άλλοι τύποι εταιρειών μέσων ενημέρωσης δεν έχουν αυτό το πλεονέκτημα. Λέγεται συχνά ότι η βιομηχανία τεχνολογίας δεν θα μπορούσε να επιβιώσει χωρίς αυτήν.

Ωστόσο, ο σκεπτικισμός σχετικά με αυτή την προστασία μπορεί να αυξάνεται, καθώς η Επιτροπή Εμπορίου της Γερουσίας πραγματοποίησε ακρόαση για να τη συζητήσει σύντομα.

Οι ηγέτες της τεχνολογίας απολαμβάνουν μια γενικά θερμή σχέση με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει υποστηρίξει τον τομέα αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει σπεύσει να τους υπερασπιστεί.

Μια άλλη επιλογή είναι οι πλατφόρμες να αναγκαστούν να αφαιρέσουν όλα τα χαρακτηριστικά που έχουν σχεδιαστεί για να κρατούν τους ανθρώπους εκεί. Αλλά η αλληλεπίδραση είναι η ψυχή των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών.

Αν αφαιρέσει κάποιος όλες τις τεχνικές, το ατελείωτο σκρολάρισμα, τις προτάσεις του αλγόριθμου, την αυτόματη αναπαραγωγή, απομένει μια πολύ διαφορετική, και αναμφισβήτητα περιορισμένη, εμπειρία κοινωνικών μέσων.

Η επιτυχία των μεγάλων πλατφορμών έγκειται στην επισκεψιμότητά τους: στόχος είναι να διατηρούν συνδεδεμένο έναν μεγάλο αριθμό χρηστών, για όσο το δυνατόν περισσότερο και αυτοί να επιστρέφουν όσο το δυνατόν συχνότερα, προκειμένου να βομβαρδίζονται με όσο το δυνατόν περισσότερες διαφημίσεις. Έτσι βγάζουν χρήματα οι εταιρείες.

Σε αρκετές περιοχές, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου, τα παιδιά δεν συνεισφέρουν σε αυτή τη διαφημιστική μηχανή, μόνο και μόνο όμως, επειδή παρενέβησαν οι ρυθμιστικές Αρχές.

Ωστόσο, τα σημερινά παιδιά είναι οι ενήλικες του αύριο και το ιδανικό σενάριο για τις εταιρείες τεχνολογίας είναι όταν αυτά γίνουν 18 ετών, να είναι ήδη έμπειροι και σταθεροί χρήστες.

Το Facebook, το αρχικό κοινωνικό δίκτυο του Meta, συχνά αναφέρεται αστειευόμενο ως η «πλατφόρμα των boomers» – αλλά τα στοιχεία του 2025 υποδηλώνουν ότι σχεδόν οι μισοί από τους χρήστες του παγκοσμίως είναι ηλικίας 18-35 ετών.

Περισσότερες προκλήσεις καθ’ οδόν
Η δικαστική νίκη της Κέιλεϊ αποτελεί τη δεύτερη ήττα των τεχνολογικών κολοσσών, ενώ ακολουθεί μια σειρά από παρόμοιες υποθέσεις που πρόκειται να εκδικαστούν στις ΗΠΑ φέτος.

Τα Meta, YouTube, TikTok και Snap αντιμετωπίζουν χιλιάδες αγωγές από άτομα και οικογένειες, καθώς και από σχολικές περιφέρειες και γενικούς εισαγγελείς πολιτειών. Κάθε υπόθεση, μερικές από τις οποίες πρόκειται να εκδικαστούν τον επόμενο χρόνο, είναι διαφορετική. Αλλά η ιστορική απόφαση της Τετάρτης (25/03) θα μπορούσε να προσφέρει ενδείξεις για το τι πρόκειται να ακολουθήσει.

«Αυτή η ετυμηγορία – ορόσημο, μαζί με πολλές άλλες παρόμοιες αγωγές κατά εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης, σηματοδοτεί μια μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο τα δικαστήρια βλέπουν τον σχεδιασμό των πλατφορμών ως ένα σύνολο επιλογών που μπορούν να έχουν πραγματικές νομικές και κοινωνικές συνέπειες», δήλωσε ο δρ. Ρομπ Νίκολς του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ.

«Ανοίγει την πόρτα σε ευρύτερες προκλήσεις κατά των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και άλλων τεχνολογικών συστημάτων που έχουν σχεδιαστεί για να μεγιστοποιούν την αλληλεπίδραση των χρηστών εις βάρος της ευημερίας τους».

Και η Αυστραλία, όπου ζει ο δρ. Νίκολς, έχει ήδη κάνει ακριβώς αυτό. Τον Δεκέμβριο, απέκλεισε την πρόσβαση σε άτομα κάτω των 16 ετών από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.

«Ήταν μια πλήρης επιβεβαίωση αυτού για το οποίο φωνάζουμε εδώ και χρόνια», δήλωσε η Τζουλιάνα Άρνολντ, η οποία ίδρυσε τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Parents RISE! μετά τον θάνατο της 17χρονης κόρης της, Κόκο, έξω από το δικαστήριο του Λος Άντζελες την Τετάρτη. «Ξέρουμε ότι αυτό είναι ένα μακρύ ταξίδι. Κατευθυνόμαστε στην Ουάσινγκτον με τα στοιχεία που έχουμε στα χέρια μας και αυτήν την ετυμηγορία και απαιτούμε προστασία ασφαλείας και νομοθεσία για να διατηρούμε τα παιδιά ασφαλή στο διαδίκτυο από τους νομοθέτες μας».

Το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλες χώρες εξετάζουν την ίδια πολιτική και αυτή η ετυμηγορία έρχεται σίγουρα να προσθέσει στα επιχειρήματά τους.

Για ορισμένους γονείς που έχουν ήδη δυσκολευτεί με αυτό, η απαγόρευση των πλατφορμών για παιδιά είναι αυτονόητη. «Απλώς κάντε το τώρα», δήλωσε πρόσφατα η Βρετανίδα μητέρα Έλεν Ρουμ. Η Ρουμ αγωνίζεται για αλλαγές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μετά τον θάνατο του 14χρονου γιου της, Τζουλς Σουίνι, ο οποίος πέθανε –σύμφωνα με την ίδια- εξαιτίας μιας διαδικτυακής πρόκλησης που πήγε τραγικά λάθος, το 2022.

Το βρετανικό Κοινοβούλιο, ωστόσο, παραμένει διχασμένο σχετικά με το ποια μέτρα πρέπει να λάβει. Ίσως η ετυμηγορία αυτή, να ενώσει τους πολιτικούς και τους συναδέλφους, και όχι μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Θα κοιτάξουμε άραγε κάποια μέρα πίσω σε αυτή την περίοδο της ιστορίας και θα αναρωτηθούμε γιατί αφήναμε τα παιδιά να κυκλοφορούν ελεύθερα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;