Γιατί η στρατηγική «αποκεφαλισμού» της ηγεσίας του Ιράν μπορεί να κλιμακώσει την κρίση

Το Ισραήλ, με τη στήριξη των ΗΠΑ, επιμένει στη στρατηγική «αποκεφαλισμού» της ηγεσίας του Ιράν, προχωρώντας σε στοχευμένα χτυπήματα υψηλής ακρίβειας.

Στο στόχαστρο έχουν βρεθεί κορυφαία στελέχη του ιρανικού καθεστώτος, από τον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έως ανώτερους αξιωματούχους, όπως ο Αλί Λαριτζανί, ισχυρός παράγοντας της εθνικής ασφάλειας, και ο υπουργός Πληροφοριών Εσμαΐλ Χατίμπ.

Στόχος της στρατηγικής αυτής είναι η αποσταθεροποίηση της ιρανικής ηγεσίας, η αποθάρρυνση των εναπομεινάντων στελεχών και, ενδεχομένως, η πρόκληση εσωτερικών αντιδράσεων από τον πληθυσμό. Ωστόσο, το κατά πόσο μπορεί να αποδώσει παραμένει αμφίβολο, με διεθνή μέσα ενημέρωσης να εκφράζουν επιφυλάξεις και να προειδοποιούν για το ενδεχόμενο αντίθετων αποτελεσμάτων.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου εμφανίστηκε να υπερασπίζεται τη συγκεκριμένη τακτική. Σε βίντεο με τον πρεσβευτή των ΗΠΑ στο Ισραήλ, Μάικ Χάκαμπι, αστειεύτηκε για τη διαγραφή ονομάτων από τη «λίστα στόχων», αναφέροντας πως «διέγραψε άλλους δύο», υποδηλώνοντας τη συνέχιση των επιχειρήσεων.

Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, «μια αίσθηση αταξίας αρχίζει να επικρατεί» στο Ιράν, καθώς οι επιθέσεις έχουν αναγκάσει την ηγεσία να αλλάζει συνεχώς τοποθεσίες συναντήσεων, επιλέγοντας λιγότερο ασφαλή σημεία.

Άλλοι αναλυτές, ωστόσο, εκφράζουν αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα της στρατηγικής σε βάθος χρόνου. «Ο αποκεφαλισμός έχει τους περιορισμούς του», δηλώνει στους New York Times ο Danny Citrinowicz, πρώην επικεφαλής του κλάδου της ισραηλινής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών για το Ιράν. «Δεν νομίζω ότι έχουμε ξύσει την επιφάνεια στην ικανότητα του Ιράν να βρει αντικαταστάτες που μπορούν να αναλάβουν τους ανθρώπους που έχουν αποκεφαλιστεί».

Παράλληλα, τίθεται το ερώτημα για το ποιοι θα διαδεχθούν τα στελέχη που απομακρύνονται. Ο Λαριτζανί θεωρούνταν πραγματιστής, και η αντικατάστασή του από πιο σκληροπυρηνικά πρόσωπα θα μπορούσε να ενισχύσει τη γραμμή των Φρουρών της Επανάστασης.

«Το Ισραήλ φαίνεται να στρέφει την προσοχή του στη στόχευση εκείνων που θα μπορούσαν να πιέσουν για μια πολιτική λύση για να ξεπεραστούν τα προβλήματα του Ιράν στο εσωτερικό και στο εξωτερικό», δηλώνει στο NBC News η Ellie Geranmayeh, ανώτερη συνεργάτης πολιτικής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.

Ανάλογες επιφυλάξεις εκφράζει και ο Guardian, σημειώνοντας ότι η στρατηγική ενδέχεται να ενισχύσει τη συνοχή του καθεστώτος αντί να το αποσταθεροποιήσει. Όπως επισημαίνεται, ακόμη και πριν από την κλιμάκωση της σύγκρουσης, αναλυτές αμφισβητούσαν ότι τέτοιες ενέργειες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανατροπή της ιρανικής ηγεσίας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η ίδια η δομή του ιρανικού καθεστώτος και η ανθεκτικότητά του. Παρά τις πιέσεις, εκτιμάται ότι διαθέτει θεσμικούς μηχανισμούς που επιτρέπουν την αναπλήρωση απωλειών.

«Αυτό δεν είναι ένα εξατομικευμένο καθεστώς», δήλωσε η Sanam Vakil, ειδικός στο Ιράν στο Chatham House. «Υπάρχουν θεσμικά στρώματα κάτω από κάθε άτομο και υποψιάζομαι ότι η απάντηση στα χτυπήματα αποκεφαλισμού θα ήταν απλώς [προώθηση] εκ των έσω – αν και αυτό κινδυνεύει να φέρει στην επιφάνεια άγνωστα και μη δοκιμασμένα άτομα. Δεδομένου του ισραηλινού ποσοστού επιτυχίας, θα μπορούσατε να φανταστείτε ότι υπάρχουν ίσως άτομα χαμηλότερης βαθμίδας που δεν είναι τόσο επιδεκτικά στο να ανέβουν στο σύστημα σε μια επικίνδυνη δουλειά».

Η ίδια εκτιμά ότι μέχρι στιγμής η στρατηγική δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα. «Αυτή τη στιγμή φαίνεται να κερδίζει χρόνο και δεν είμαι σίγουρη τι προσπαθούν να επιτύχουν οι ΗΠΑ, αλλά υπάρχει η δυνατότητα να φυσήξει αέρας πίσω στο σύστημα για να αναζωογονήσει ένα καθεστώς που γινόταν μια εξαντλημένη δύναμη, όπου οι άνθρωποι που ανεβαίνουν έχουν δει τους μέντορές τους και τα αφεντικά τους και τα μέλη των οικογενειών τους να σκοτώνονται. Δεν είναι μια προσέγγιση που παράγει δημοκράτες, αλλά σκληροπυρηνικούς μαχητές της αντίστασης. Γεννά περισσότερη αντίσταση», είπε.

Παράλληλα, η εμπειρία προηγούμενων στοχευμένων δολοφονιών δεν θεωρείται ενθαρρυντική. Το Ισραήλ έχει εξοντώσει στο παρελθόν ηγετικά στελέχη οργανώσεων όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, ωστόσο οι οργανώσεις αυτές κατάφεραν να ανακάμψουν.

Σκεπτικισμός εκφράζεται και από τον Τζον Άλτερμαν του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών. «Ένας από τους κοινούς μύθους στην κυβέρνηση των ΗΠΑ μετά την 9/11 και πριν από την εισβολή στο Ιράκ ήταν ότι έπρεπε απλώς να αφαιρέσεις τη “βρώμικη δωδεκάδα”», ανέφερε. «Νόμιζα ότι ήταν κακοσχεδιασμένο τότε και κακοσχεδιασμένο τώρα. Ένα θέμα που δεν έχει λάβει επαρκή προσοχή είναι ότι αν εξαλείψετε τους ανθρώπους που έχουν αξιοπιστία με τους κακούς τύπους, δεν υπάρχει κανείς με επιρροή για να κάνει τους κακούς τύπους να σταματήσουν».

Όπως εκτιμά, το πιθανότερο αποτέλεσμα είναι «ένα εσωτερικά ασταθές Ιράν», με αυξημένη πιθανότητα εξωτερικών επιθετικών ενεργειών, είτε μέσω κυβερνοπολέμου είτε μέσω πληρεξουσίων ή τρομοκρατίας.

Τέλος, επισημαίνεται ότι ακόμη και ένα αποσταθεροποιημένο καθεστώς δεν οδηγεί απαραίτητα σε λαϊκή εξέγερση, γεγονός που περιπλέκει περαιτέρω τις εκτιμήσεις για την τελική έκβαση της στρατηγικής.