Σε αμηχανία η Ευρώπη μπροστά στη νέα πολεμική κρίση

Αμηχανία και έκπληξη προκάλεσε η χθεσινή επιχείρηση του Ισραήλ και των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν στις Βρυξέλλες, καθώς η πλειοψηφία των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αγνοούσαν το πότε θα πραγματοποιηθεί και κυρίως, τη στόχευση της στρατιωτικής παρέμβασης εναντίον της Τεχεράνης.

Εντός, πάντως, της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήδη καταγράφονται διαφορετικές προσεγγίσεις έναντι των τρεχουσών εξελίξεων. Ωστόσο, κοινή είναι η ανησυχία των Ευρωπαίων ηγετών για τις επιπτώσεις της νέας γεωπολιτικής κρίσης τόσο στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, όσο και στην Ευρώπη.  

Για τον λόγο αυτό, άλλωστε, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλλας συγκάλεσε εκτάκτως τηλεδιάσκεψη των υπουργών Εξωτερικών της Ε.Ε, που θα πραγματοποιηθεί στις 6 το απόγευμα (ώρα Ελλάδας), ενώ θα προηγηθεί έκτακτη συνεδρίαση των πρέσβεων της Ε.Ε στις Βρυξέλλες, στις 3 το μεσημέρι.

Σε κάθε περίπτωση, για ακόμα μια φορά, αποδεικνύεται ότι οι ΗΠΑ προχωρούν σε κινήσεις χωρίς την προηγούμενη ενημέρωση των συμμάχων τους, ειδικά του ΝΑΤΟ προκαλώντας αμηχανία και έκπληξη στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Αυτό εξηγεί και τον τρόπο, που αντέδρασε σε θεσμικό επίπεδο η Ε.Ε, λίγες ώρες μετά την έναρξη της αμερικανο-ισραηλινής επιχείρησης στο Ιράν, που κάλεσε στη μέγιστη αυτοσυγκράτηση.

Ιδιαίτερα προσεκτική – αν και αιχμηρή έναντι του Ιράν – ήταν η αντίδραση της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλλας, που έκανε λόγο για «επικίνδυνες» εξελίξεις, υπενθυμίζοντας ότι η Ε.Ε έχει ήδη «υιοθετήσει κυρώσεις κατά του Ιράν» και πως «το ιρανικό καθεστώς έχει σκοτώσει χιλιάδες».

Παρ΄όλα αυτά, η Κάγια Κάλλας υποστήριξε διπλωματική «οδό» για την επίλυση της κρίσης, ενώ η πρόεδρος της Κομισιόν -λίγο αργότερα σε κοινή ανακοίνωσή της με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου- υπογράμμισε ότι η αποφυγή περαιτέρω κλιμάκωσης είναι «κρίσιμης σημασίας».

Η Ευρώπη δεν γνώριζε ούτε το πότε θα συμβεί η αμερικανο-ισραηλινή επιχείρηση εναντίον του Ιράν, ούτε τους στόχους των ΗΠΑ.

Χαρακτηριστικό ήταν το σχόλιο ανώτατου Ευρωπαίου διπλωμάτη στην «Κ» μετά το συμβούλιο των υπουργών Εξωτερικών της Ε.Ε, την περασμένη Δευτέρα. «Υπάρχει φοβερή ανησυχία και τα μηνύματα από τις ΗΠΑ δεν είναι καθησυχαστικά» είχε τονίσει. «Δεν πείθομαι ότι υπάρχουν σχέδια ομαλοποίησης (σ.σ. εκ μέρους των ΗΠΑ)» είχε αναφέρει, ενόψει τότε της νέας διαπραγματευτικής προσπάθειας στη Γενεύη, στα τέλη της περασμένης εβδομάδας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Βέβαιος ο ίδιος για άμεσο «χτύπημα» εναντίον του Ιράν και με διαφορετικά σενάρια είχε, πάντως, υπογραμμίσει ότι για τις Βρυξέλλες παρέμενε άγνωστη η στόχευση της Ουάσιγκτον. Η Ευρώπη στο σύνολό της- ακόμα και τα κράτη μέλη που είναι σε ανοιχτή επικοινωνία με την αμερικανική διοίκηση- δεν γνώριζαν δηλαδή, εάν οι ΗΠΑ στόχευαν σε αλλαγή καθεστώτος, στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα ή στο τέλος των πληρεξούσιων (proxies) της Τεχεράνης.

Η ίδια πηγή, εξάλλου, είχε επισημάνει ότι σε κανέναν γύρο των διαπραγματευτικών συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν μετείχε η ομάδα Ε3 (Γαλλία, Γερμανία και Βρετανία). «Κανείς δεν ξέρει γιατί δεν μετέχουν στις διαπραγματεύσεις και πως μπορούν να κινητοποιηθούν» είχε πει χαρακτηριστικά.

Οι ηγέτες, πάντως, Γαλλίας, Γερμανίας και Βρετανίας σε κοινή ανακοίνωσή τους χθες καταδίκασαν μόνο της ιρανικές επιθέσεις, αλλά όχι την αμερικανο-ισραηλινή παρέμβαση. Ωστόσο, έσπευσαν να ξεκαθαρίσουν ότι δεν συμμετείχαν στην επιχείρηση των ΗΠΑ και Ισραήλ.

«Δεν συμμετείχαμε σε αυτά τα χτυπήματα, αλλά είμαστε σε στενή επαφή με τους διεθνείς εταίρους μας, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και των εταίρων στην περιοχή» ανέφεραν σε κοινή ανακοίνωσή τους οι Εμανουέλ Μακρόν, Φρίντριχ Μερτς και Κιρ Στάρμερ. Επανέλαβαν, εξάλλου, τη δέσμευσή τους «για περιφερειακή σταθερότητα και προστασία της ζωής των πολιτών» καθώς και την επανάληψη των διαπραγματεύσεων παροτρύνοντας μόνο την Τεχεράνη «να αναζητήσει μια λύση μέσω διαπραγμάτευσης».

Η μόνη χώρα, που καταδίκασε ευθέως ως «μονομερή» τη στρατιωτική παρέμβαση ΗΠΑ και Ισραήλ ήταν η Ισπανία. «Απορρίπτουμε την μονομερή στρατιωτική δράση των ΗΠΑ και του Ισραήλ» ανέφερε ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, ενώ και ο Ιρλανδός ομόλογός του Μίχαελ Μάρτιν έκανε λόγο για «αυτοσυγκράτηση» και «διάλογο».

Διαφορετική προσέγγιση ακολούθησε ο Τσέχος πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις που σημείωσε ότι η Πράγα στέκεται στο πλευρό των συμμάχων της (σ.σ. των ΗΠΑ) και πως οι πυρηνικές φιλοδοξίες της Τεχεράνης αποτελούν «απειλή» για την Ευρώπη.

Αυτοσυγκράτηση και σεβασμό έναντι του διεθνούς δικαίου ζήτησε  ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον υπογραμμίζοντας ότι είναι προς το συμφέρον της Ευρώπης «η Τεχεράνη να μην μπορέσει ποτέ να αναπτύξει πυρηνικά όπλα», ενώ ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ ανέφερε ότι η Βαρσοβία παρακολουθεί τις εξελίξεις και προετοιμάζεται για διάφορα σενάρια.

Σε κάθε περίπτωση, οι Ευρωπαίοι ηγέτες βρίσκονται αντιμέτωποι με νέα γεωπολιτική κρίση στη γειτονιά τους, με άγνωστες ακόμα συνέπειες ειδικά για την ασφάλεια και την οικονομία της Ε.Ε αναζητώντας κοινή «γραμμή».

Στις Βρυξέλλες, αύριο συγκαλείται εκτάκτως και ειδικό κολλέγιο ασφάλειας από την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.