Όχι άλλα δάκρυα για την Ευρώπη

Το παραδέχομαι.

Είχα κι εγώ μπει στο τριπάκι. Είχα ξεκινήσει να γράφω ένα άρθρο για το πώς η Ευρώπη επέτρεψε στον εαυτό της να φτάσει σε αυτό το επίπεδο. Μάλιστα, σκεφτόμουν να απλώσω τον οίστρο μου σε σειρά άρθρων, τα οποία θα ξεκινούσαν με τον εντοπισμό του σημείου κλειδιού από όπου ξεκίνησε ο κατήφορος –έχω καταλήξει πως βρίσκεται στην αιματοχυσία του γιουγκοσλαβικού εμφυλίου που έλαβε χώρα υπό την ανοχή της ΕΕ, με τα κράτη της να παραμένουν προσκολλημένα στον στόχο της οικονομικής και νομισματικής ενοποίησης, όταν δίπλα στοιβάζονταν εκατόμβες νεκρών.

Όλα αυτά είναι σωστά. Εκεί όμως που τα έγραφα, μία σχεδόν σωματική δυσανεξία με κατέβαλε. Παράτησα το άρθρο και βγήκα να κάνω μία βόλτα. Διάολε, μήπως τελικά το έχουμε παρακάνει με την μεμψιμοιρία; Πού πήγε αλήθεια αυτή η ποπερική αισιοδοξία πάνω στην οποία δομήθηκε το ενιαίο ευρωπαϊκό οικοδόμημα; Πού πήγε η ορμητικότητα του οράματος των πρώτων ευρωπαϊστών –του Σπινέλι και του Καμί, του Σουμάν και του Μονέ- και η ακλόνητη πεποίθηση για το ότι το όνειρο μπορεί να γίνει πραγματικότητα;

Δεν εθελοτυφλώ. Δεν χωρά αμφιβολία πως οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει στην τρέχουσα συγκυρία η Ευρώπη είναι πρωτοφανείς, ο κίνδυνος που ορθώνεται μπροστά της υπαρξιακός. Από τη μία, το τέρας του τραμπικού λαϊκίστικου οδοστρωτήρα που απειλεί να κατεδαφίσει οτιδήποτε ανά την υφήλιο τολμά να σταθεί εμπόδιο στον διάβα του και που έχει μετατρέψει τον διαχρονικά πιο σταθερό σύμμαχο της ΕΕ, σε έναν απειλητικό και άκρως απρόβλεπτο ανταγωνιστή. Από την άλλη, οι αδυναμίες της ίδιας της ευρωπαϊκής οικογένειας –οι ανισότητες που θεριεύουν, η ακρίβεια, ο πολιτικός λαϊκισμός που επελαύνει, κλπ-, οι οποίες με τον στρουθοκαμηλισμό που έχει επιδειχτεί στην αντιμετώπισή τους, έχουν καιρό τώρα κακοφορμίσει και απειλούν να μετατραπούν σε καρκίνωμα.

Αλήθεια όμως, πώς αλλιώς θα μπορέσει η ευρωπαϊκή ηγεσία να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων και να παλέψει για την επίλυση των προβλημάτων, εάν πρώτα δεν πιστέψει επιτέλους στον εαυτό της; Πώς θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις εάν δεν αντλήσει αυτοπεποίθηση από τα μοναδικά στην παγκόσμια ιστορία επιτεύγματά της; Πώς θα σχεδιάσει το μέλλον εάν δεν συνειδητοποιήσει πως, ακόμα και στην σημερινή παγκόσμια κατάσταση αβεβαιότητας, η ΕΕ παραμένει το ασφαλέστερο λιμάνι, ένα από τα ελάχιστα σημεία της υδρογείου όπου οι δημοκρατικοί θεσμοί δεν είναι κουρελόχαρτα στον κάλαθο αχρήστων κάποιου ηγεμόνα;  

Και να λοιπόν που, μέσα στην απόλυτη καταχνιά του σκοτεινού τούνελ που βαδίζουμε, να που σα να φέγγισε ένα αχνό φως κάπου εκεί στο βάθος του ορίζοντα. Η τεχνητή κρίση που προκάλεσε το κρεσέντο Τραμπ για τη Γροιλανδία, οδήγησε σε μια Σύνοδο Κορυφής στην οποία -επιτελούς!- οι Ευρωπαίοι ηγέτες αποφάσισαν να βγάλουν τα κεφάλια από την άμμο και να αντικρίσουν την καινή γεωπολιτική πραγματικότητα κατάματα. Και η πραγματικότητα αυτή είναι πως δεν οδεύουμε προς αλλαγή παραδείγματος στην παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Αντιθέτως, ζούμε μέσα της. Όπως τόσο εύστοχα είπε ο Καναδός πρωθυπουργός στο Νταβός για δυνάμεις όπως η χώρα του και η ΕΕ, «μόνο αν απαλλαγούμε από την αυταπάτη ότι οι παλιές συμμαχίες μας προστατεύουν, αν ενώσουμε δυνάμεις και υπερασπιστούμε μαζί την στρατηγική μας αυτονομία, μπορεί να αντέξουμε.»

Ξεκάθαρα, η Ευρώπη εάν θέλει να επιβιώσει της τρέχουσας πολυεπίπεδης κρίσης, πρέπει να βασιστεί σε ίδιες δυνάμεις και να αναζητήσει νέες συνέργειες με όσες χώρες μοιράζονται τα ιδανικά της. Παίρνοντας αυτοπεποίθηση από τα επιτεύγματα του παρελθόντος, πρέπει να προχωρήσει στο παρόν με δυναμισμό, αξιοποιώντας τα διακριτά της πλεονεκτήματα, αλλά και να σχεδιάσει ένα μέλλον για τους λαούς της, απαλλαγμένο από τις δυσκαμψίες και τις ρωγμές η ίδιες οι ηγεσίες της επέτυχαν στο λαμπρό ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Οι Βρετανοί λένε πως δεν έχει νόημα να κλαις πάνω από την καρδάρα με το χυμένο γάλα. Η Ευρώπη μπορεί και πρέπει να τα καταφέρει –οτιδήποτε άλλο μοιάζει με δυστοπία.