H μοναξιά του δασκάλου

O θάνατος της Σοφίας Χρηστίδου, της καθηγήτριας από την Θεσσαλονίκη, αποτελεί μια θλιβερή υπενθύμιση για τους μυημένους, πως η εκπαίδευση δεν σημαίνει πια, ως επαγγελματική ενασχόληση, μια κατ’ ανάγκη εμπλοκή με αυτό που παραδοσιακά ονομάζαμε «ανθρωπιστικό επάγγελμα». Οι εποχές αλλάζουν και μαζί τους μετασχηματίζονται και τα επαγγέλματα. Πολύ περισσότερο εκείνο του εκπαιδευτικού, ο οποίος βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπος με μια διπλή αποστολή: από τη μία να φέρει εις πέρας συγκεκριμένους εκπαιδευτικούς στόχους, από την άλλη να διαχειριστεί ανθρώπινες ψυχές. Το σχολείο δεν είναι πλέον ένας χώρος όπου μεταδίδεται απλώς γνώση. Είναι ένα περιβάλλον όπου ο δάσκαλος καλείται καθημερινά να ισορροπήσει ανάμεσα στη διδακτική διαδικασία και στην κατανόηση σύνθετων ανθρώπινων συμπεριφορών. Πολλές φορές μάλιστα ακραία διαφορετικών. 

Αυτή ακριβώς η συνθήκη οδηγεί συχνά τον εκπαιδευτικό σε ψυχική και πνευματική εξάντληση. Όχι μόνο εξαιτίας του φόρτου εργασίας, αλλά κυρίως επειδή αισθάνεται πως βρίσκεται μόνος. Πως κανείς δεν τον αγαπάει και βρίσκεται στο στόχαστρο. Οι μαθητές του ενδέχεται να τον αντιμετωπίζουν ως μια ενοχλητική παρουσία, ως έναν θεσμικό εκπρόσωπο που διακόπτει τον ρυθμό και τις προτεραιότητές τους. Ανάμεσα στις δύο πλευρές ανοίγεται συχνά ένα πολιτισμικό και πολιτιστικό χάσμα, το οποίο μοιάζει να στέκει μπροστά τους σχεδόν αγεφύρωτο. Ο δάσκαλος βρίσκεται έτσι να μιλά μια γλώσσα που δεν είναι πάντοτε βέβαιο πως βρίσκει ανταπόκριση.

Την ίδια στιγμή, ο ίδιος άνθρωπος επιμορφώνεται διαρκώς. Παρακολουθεί νέες διδακτικές μεθόδους, ενημερώνεται για σύγχρονες παιδαγωγικές προσεγγίσεις και προσπαθεί να ανανεώσει το μορφωτικό του έργο. Κι όμως, παρά αυτή την προσπάθεια, συναντά συχνά την καχυποψία μιας κοινωνίας που εξακολουθεί να πιστεύει πως υπηρετεί μια «ξεκούραστη δουλειά γεμάτη προνόμια». Πρόκειται για μια αντίληψη που παραγνωρίζει τόσο τη σύνθετη φύση της εκπαιδευτικής διαδικασίας όσο και το ψυχικό φορτίο που τη συνοδεύει.

Δεν πρέπει επίσης να λησμονηθεί ότι όλα αυτά συμβαίνουν μέσα σε ένα περιβάλλον ολοένα και πιο ανταγωνιστικό. Ηθικά και οικονομικά. Στο οποίο δεν θα έλεγε κανείς πως βασιλεύει η αξιοκρατία… Για πολλούς εκπαιδευτικούς μάλιστα, η οικονομική πραγματικότητα επιβάλλει ακόμη και την αναζήτηση δεύτερης εργασίας προκειμένου να εξασφαλιστεί η στοιχειώδης επιβίωση. Έτσι, ο δάσκαλος καλείται να υπηρετήσει έναν απαιτητικό παιδαγωγικό ρόλο, ενώ ταυτόχρονα παλεύει με τις ίδιες αγωνίες που διαπερνούν ολόκληρη την κοινωνία.

Σε μια κοινωνία γεμάτη ασαφείς προσανατολισμούς, το να αφήσουμε τον δάσκαλο βυθισμένο σε αυτή την ιδιότυπη μοναξιά μοιάζει με βόμβα στα ίδια τα κοινωνικά μας θεμέλια. Γιατί όταν οι δάσκαλοί μας – άνθρωποι με καλές προθέσεις, ακαδημαϊκούς τίτλους, αναμφισβήτητα προσόντα και ζεστασιά – καταρρέουν ενώπιον μας, τότε είναι βέβαιο πως για όλους μας έχει ήδη ανοίξει το κουτί της Πανδώρας.

 Ο Διονύσης Γ. Γράψας είναι ιστορικός.