Το ισπανικό «όχι» και το ευρωπαϊκό γόητρο

Η απόφαση της Ισπανίας να αρνηθεί τη χρήση των στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε Rota και Morón de la Frontera για τις αμερικανοϊσραηλινές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή δεν είναι μια απλή διπλωματική διαφοροποίηση.

 Eίναι το πιο ηχηρό "όχι" μέλους του ΝΑΤΟ τις τελευταίες δεκαετίες. Και, ταυτόχρονα,το πιο περήφανο κεφάλι που σήκωσε χώρα της Ευρώπης, απέναντι στις ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια.

Δεν πρόκειται απλώς για ένα «όχι» σε μια συγκεκριμένη στρατιωτική διευκόλυνση. Είναι ένα «όχι» στην αυτόματη ταύτιση. Η Μαδρίτη έδειξε ότι η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ δεν σημαίνει λευκή επιταγή σε κάθε επιλογή της Ουάσιγκτον. Άλλο η συλλογική άμυνα της Ευρώπης, που αποτελεί σαφή και αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση και άλλο η εμπλοκή σε επιχειρήσεις εκτός ευρωπαϊκού χώρου, ιδίως όταν αυτές δεν συνοδεύονται από ξεκάθαρη διεθνή νομιμοποίηση.

Η Ισπανία ουσιαστικά επαναφέρει το ερώτημα των ορίων. Μέχρι πού φτάνει η συμμαχική αλληλεγγύη και πότε αρχίζει η εθνική και ευρωπαϊκή ευθύνη; Η πιθανότητα να χρησιμοποιηθούν ευρωπαϊκές βάσεις για πλήγματα κατά του Ιράν ή της Χεζμπολάχ δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια. Θα μπορούσε να μετατρέψει ευρωπαϊκό έδαφος σε στόχο αντιποίνων και να εμπλέξει την ήπειρο σε μια αλυσιδωτή αποσταθεροποίηση, με συνέπειες τόσο στην ασφάλεια όσο και στο μεταναστευτικό.

Σε μια περίοδο που μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις επιλέγουν χαμηλούς (έως υποτακτικούς) τόνους απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, η ισπανική στάση λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η «στρατηγική αυτονομία» δεν μπορεί να είναι απλώς σύνθημα. Δεν αρκεί να μιλάμε για κοινή άμυνα και ευρωπαϊκές δυνατότητες. Χρειάζεται και πολιτική βούληση να τεθούν όρια, όταν αυτό επιβάλλουν οι συνθήκες.

Η συγκεκριμένη απόφαση αγγίζει το βασικό ερώτημα για το αν η Ευρώπη μπορεί να διαμορφώνει στάση με βάση τις δικές της αρχές, τις δικές της αντοχές και τα δικά της συμφέροντα.

Η  Ισπανία με τη στάση της «ξεγυμνώνει» την πολιτική ηθική μιας άνευρης, αμήχανης, Ευρώπης που συγχέει τη συμμαχική αλληλεγγύη με την άκριτη συμμόρφωση.