Διατλαντικοί δεσμοί σε κρίση: Η εβδομάδα που κλόνισε Ευρώπη και ΗΠΑ

Χρειάστηκαν έξι ημέρες στον Ντόναλντ Τραμπ για να χτίσει έναν νέο κόσμο. Την έβδομη, οι μέχρι πρότινος σύμμαχοί του στην Ευρώπη θα μπορούσαν να συγχωρεθούν αν ήλπιζαν ότι θα ξεκουραζόταν.

 Από τη στιγμή που, το περασμένο Σάββατο, απείλησε με δασμούς για να καταλάβει τη Γροιλανδία, η συμπεριφορά του Τραμπ - που έσπασε κάθε ταμπού - άφησε τη Δύση χωρίς καμία αμφιβολία ότι οι κανόνες της παλιάς παγκόσμιας τάξης έχουν παραμεριστεί. Πρόκειται για «ρήξη, όχι για μετάβαση», όπως το έθεσε ωμά ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ.

 Στη θέση τους αναδύεται μια πιο σκληρή, πιο άναρχη πραγματικότητα, αναφέρει το CNN σε ανάλυσή του, όπου επικρατεί ο πιο δυνατός και ο πιο θορυβώδης, και όπου ένας βράχος του παλιού κόσμου - η φαινομενικά άθραυστη διατλαντική εμπιστοσύνη - δεν υπάρχει πια.

Το πρωτοφανές

Ήδη από το 2019, ο Τραμπ είχε καταστήσει σαφή την επιθυμία του για τη δανική, παγωμένη Γροιλανδία. Όμως η καθοδική πορεία της τελευταίας εβδομάδας σε απειλές και εκφοβισμό εναντίον ενός συμμάχου του ΝΑΤΟ είναι αυτή που έχει σοκάρει την Ευρώπη.

 «Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, θα πάρουμε τη Γροιλανδία», υποσχέθηκε ο Τραμπ, ακόμη κι αν χρειαστεί να «το κάνουμε με τον δύσκολο τρόπο».

 Όπως δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, «ξεκινήσαμε την εβδομάδα με κλιμάκωση, με απειλές εισβολής και απειλές δασμών». Όσα ακολούθησαν ήταν απλώς αδιανόητα πριν από τον Τραμπ: σύμμαχοι, όπως ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ, μίλησαν για «κατευνασμό» - έναν όρο φορτισμένο με οδυνηρή ιστορική μνήμη στην Ευρώπη - επιμένοντας ότι «η Ευρώπη δεν μπορεί να είναι αδύναμη, ούτε απέναντι στους εχθρούς της ούτε απέναντι στους συμμάχους της».

 «Δημιουργήθηκε μια νέα πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα συχνά ασταθής», δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης, επικαλούμενος τη «βαθιά ανορθόδοξη ρητορική της αμερικανικής κυβέρνησης».

 Από τον περασμένο Ιανουάριο, ο Τραμπ έχει τεντώσει στα άκρα τις σχέσεις με την Ευρώπη, συχνά υιοθετώντας ρητορική που θυμίζει τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, αποσύροντας τη βοήθεια προς την Ουκρανία - το σημερινό ευρωπαϊκό μέτωπο απέναντι στη Μόσχα - επιβάλλοντας δασμούς σε στενούς εταίρους και εξαπολύοντας προσβλητικές επιθέσεις.

 Μιλώντας μετά από ολονύκτια συνεδρίαση των Ευρωπαίων ηγετών, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα δήλωσε ότι όλοι συμφώνησαν πως οι σχέσεις με τους εταίρους πρέπει να διαχειρίζονται «με τρόπο ευγενικό και σεβαστό» - σε έντονη αντίθεση με τη σκληρή προσέγγιση του Λευκού Οίκου.

 Τελικά, το μήνυμα έγινε σαφές: οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον ο φίλος και αξιόπιστος σύμμαχος που υπήρξαν κάποτε.

 Για ορισμένους, αυτή η συνειδητοποίηση άργησε να έρθει. «Οι διατλαντικές σχέσεις έχουν δεχθεί βαρύ πλήγμα την τελευταία εβδομάδα», δήλωσε η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας. Για τον πρώην πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, η εκτίμηση είναι ακόμη πιο ωμή: η διατλαντική σχέση «όπως τη γνωρίζαμε επί δεκαετίες, έχει τελειώσει».

Ένας νέος δρόμος

Απέναντι στις φιλοδοξίες του Τραμπ, η Ευρώπη βρέθηκε μπροστά σε ένα δίλημμα: αντίσταση ή υποταγή.

 «Ο κατευνασμός δεν φέρνει αποτελέσματα, μόνο ταπείνωση», δήλωσε ο Τουσκ, ενώ ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ μίλησε στο Νταβός για την προτίμησή του να είναι «ευτυχισμένος υποτελής» παρά «δυστυχισμένος σκλάβος» των ΗΠΑ.

 Οι συζητήσεις με Ευρωπαίους διπλωμάτες δείχνουν ότι η ήπειρος συσπειρώνεται γύρω από την ανάγκη μεγαλύτερης ανεξαρτησίας από τις διαθέσεις του Λευκού Οίκου, ιδιαίτερα στον τομέα της άμυνας. Για πολλούς, αυτό σημαίνει και το τέλος της κολακείας και της λεγόμενης «γλώσσας Τραμπ», που χαρακτήριζε την ευρωπαϊκή προσέγγιση το 2025.

 Οι κόκκινες γραμμές που παραβιάστηκαν θεωρήθηκαν υπερβολικά σοβαρές. «Θεμελιωδώς απαράδεκτοι» χαρακτήρισε ο Μακρόν τους δασμούς των ΗΠΑ, προσθέτοντας με νόημα: «Προτιμούμε τον σεβασμό από τους νταήδες».

 Παρά την προσωρινή αποκλιμάκωση γύρω από τη Γροιλανδία, λίγοι στην Ευρώπη πιστεύουν ότι επιστρέφει η παλιά κανονικότητα. Η ΕΕ φαίνεται έτοιμη να συνεχίσει την πορεία ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας και βιομηχανικής βάσης, ακόμη κι αν ιδέες όπως ένας επίσημος ευρωπαϊκός στρατός παραμένουν προς το παρόν ταμπού.

Προσκόλληση στο παλιό

Παρά τις απειλές του Τραμπ, οι κίνδυνοι για την Ευρώπη παραμένουν οι ίδιοι: η Ρωσία, οι απειλές σε κρίσιμες υποδομές, οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή και η Κίνα. Κανείς δεν εισηγείται δημόσια υποχώρηση στις αμερικανικές αξιώσεις επί κυρίαρχου ευρωπαϊκού εδάφους. Ωστόσο, η αντίσταση δεν είναι παντού θορυβώδης.

 Η αμερικανική στρατιωτική και οικονομική ισχύς εξακολουθεί να βαραίνει, και ορισμένοι φοβούνται το κόστος μιας ανοιχτής σύγκρουσης με την Ουάσινγκτον. Ακόμη και μετά την υποχώρηση του Τραμπ, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς μίλησε για «ευγνωμοσύνη» απέναντι στην αλλαγή στάσης.

 Οι χώρες της Βαλτικής παρέμειναν πιο συγκρατημένες. «Η συνεργασία πρέπει να είναι η λέξη-κλειδί, όχι η αντιπαράθεση», δήλωσε ο πρόεδρος της Λιθουανίας Γκιτάνας Ναουσέντα. «Οι ΗΠΑ παραμένουν ο στενότερος φίλος μας».