Αύριο η γιορτή των Αγίων Θεοδώρων, γιατί θεωρείται άτυπο Ψυχοσάββατο

Κάθε χρόνο, το πρώτο Σάββατο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη των Αγίων Θεοδώρων, δύο μεγαλομαρτύρων που φέρουν το ίδιο όνομα: τον Τήρωνα και τον Στρατηλάτη.

Φέτος, η γιορτή των Αγίων Θεοδώρων πέφτει το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου και συνδέεται άρρηκτα με την προσφορά κόλλυβων, ένα έθιμο που πηγάζει από ένα εντυπωσιακό θαύμα.

Ποιοι είναι οι Άγιοι Θεόδωροι που τιμά η Εκκλησία
Οι δύο Άγιοι Θεόδωροι, ο Τήρων και ο Στρατηλάτης, αποτελούν σημαντικές μορφές του χριστιανικού μαρτυρολογίου. Ο Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων εορτάζεται ατομικά στις 17 Φεβρουαρίου, ενώ ο Άγιος Θεόδωρος ο Στρατηλάτης τιμάται στις 8 Φεβρουαρίου. Η κοινή τους εορτή μετατέθηκε στο πρώτο Σάββατο της Σαρακοστής σύμφωνα με απόφαση της Συνόδου της Λαοδικείας. Η Σύνοδος καθόρισε ότι δεν πρέπει να εορτάζονται μνήμες αγίων κατά τη διάρκεια της νηστείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, αλλά να μεταφέρονται στο επόμενο Σάββατο ή Κυριακή. Αυτή η μετάθεση απέκτησε ιδιαίτερη σημασία λόγω του θαύματος που συνδέεται με τον Άγιο Θεόδωρο τον Τήρωνα.

Το θαύμα των κόλλυβων που σημάδεψε την παράδοση
Το θαύμα που τιμούμε κατά τη γιορτή των Αγίων Θεοδώρων συνέβη επί αυτοκρατορίας Ιουλιανού του Παραβάτη. Ο Ιουλιανός, παρά τη χριστιανική του αγωγή και τη χειροτονία του ως αναγνώστης, εγκατέλειψε την πίστη και επιδίωξε να αναβιώσει την ειδωλολατρία. Γνωρίζοντας ότι οι χριστιανοί ξεκινούσαν τη νηστεία της Σαρακοστής, σχεδίασε ένα πονηρό σχέδιο: διέταξε κρυφά να ραντιστούν όλα τα τρόφιμα της αγοράς της Κωνσταντινούπολης με αίμα από ειδωλολατρικές θυσίες, επιδιώκοντας να μολύνει πνευματικά τους πιστούς.

Τότε, κατά την εκκλησιαστική παράδοση, ο Άγιος Θεόδωρος ο Τήρων παρουσιάστηκε σε όραμα στον Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως Ευδόξιο. Του αποκάλυψε το σατανικό σχέδιο του αυτοκράτορα και τον παρότρυνε να προειδοποιήσει τους χριστιανούς. Ο άγιος συμβούλευσε να μην αγοράσουν τρόφιμα από την αγορά, αλλά να βράσουν σιτάρι και να τραφούν με κόλλυβα. Οι πιστοί ακολούθησαν την οδηγία και διαφύλαξαν την καθαρότητα της νηστείας τους. Προς ανάμνηση αυτού του σωτήριου θαύματος, η Εκκλησία καθιέρωσε την ετήσια εορτή το πρώτο Σάββατο της Σαρακοστής, αποδίδοντας δόξα στον Θεό και τιμή στον μεγαλομάρτυρα.

Γιατί η γιορτή των Αγίων Θεοδώρων θεωρείται άτυπο Ψυχοσάββατο
Η γιορτή των Αγίων Θεοδώρων φέρει τον χαρακτηρισμό του άτυπου Ψυχοσάββατου στη λαϊκή εκκλησιαστική παράδοση, παρόλο που δεν ανήκει στα επίσημα Ψυχοσάββατα. Η Εκκλησία έχει θεσπίσει δύο επίσημα Ψυχοσάββατα ετησίως: το πρώτο πριν την Κυριακή της Απόκρεω και το δεύτερο πριν την Κυριακή της Πεντηκοστής. Ωστόσο, το Σάββατο των Αγίων Θεοδώρων αναφέρεται συχνά ως Ψυχοσάββατο με άτυπο χαρακτήρα, καθώς σε πολλές περιοχές της Ελλάδας τελούνται μνημόσυνα για τους κεκοιμημένους.

Τα κόλλυβα που προσφέρονται αυτή την ημέρα φέρουν διπλό συμβολισμό. Όταν προσφέρονται προς τιμήν των αγίων, αποτελούν ένδειξη ευλογίας και υπενθύμιση της νίκης τους κατά της αμαρτίας και του θανάτου. Ταυτόχρονα, παραπέμπουν συμβολικά στη μνήμη των κεκοιμημένων, καθώς τα κόλλυβα των μνημοσύνων έχουν σαφή αναφορά στην ανάσταση των νεκρών. Έτσι, η γιορτή των Αγίων Θεοδώρων συνδυάζει τη χαρά της τιμής των μαρτύρων με τη βαθιά εσχατολογική ελπίδα της Εκκλησίας για την ανάσταση.

Πότε διαβάζονται τα κόλλυβα στην Εκκλησία
Σύμφωνα με το εκκλησιαστικό τελετουργικό, τα κόλλυβα για τους Αγίους Θεοδώρους διαβάζονται σε δύο ακολουθίες. Η πρώτη τελείται το απόγευμα της Παρασκευής 27 Φεβρουαρίου κατά τον Εσπερινό με την Ακολουθία Κόλλυβων. Η δεύτερη πραγματοποιείται ανήμερα της γιορτής, το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου, κατά τον Όρθρο και τη Θεία Λειτουργία, που ακολουθείται επίσης από την Ακολουθία Κόλλυβων. Οι πιστοί που επιθυμούν να προσφέρουν κόλλυβα θα πρέπει να ενημερώσουν εγκαίρως τον ιερέα του ναού τους.