Ο εργάτης και η κρυμμένη του βασιλεία

Υπάρχει μια εργασία που φαίνεται και μια εργασία που δεν φαίνεται. Υπάρχει ο κόπος που μετριέται σε ώρες, αριθμούς και αποτελέσματα, και υπάρχει κι εκείνος ο άλλος κόπος, που δεν καταγράφεται πουθενά, αλλά χαράζεται σιωπηλά μέσα στον άνθρωπο. Είναι ο κόπος να μείνεις άνθρωπος και αυτός, συχνά, είναι ο πιο βαρύς.

Ο άνθρωπος της εργατιάς, ζει καθημερινά μέσα σε αυτή τη διπλή πραγματικότητα. Με τα χέρια του υπηρετεί το αναγκαίο, με την ψυχή του παλεύει να μη χάσει το ουσιώδες. Να μη σκληρύνει. Να μη μικρύνει. Να μη συνηθίσει το άδικο ως φυσικό. Να μη μάθει να ζει χωρίς να ζει.

Η Εκκλησία δεν είδε ποτέ την εργασία ως κατώτερη πράξη. Αντιθέτως, οι Πατέρες μίλησαν για τον μόχθο ως χώρο ευθύνης και αγιασμού. Ο Μέγας Βασίλειος έβλεπε την εργασία όχι απλώς ως μέσο βιοπορισμού, αλλά ως κοινωνική πράξη ως τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος μετέχει στο κοινό σώμα και αναλαμβάνει το μερίδιο της ευθύνης του για τον άλλον. Η εργασία, όταν γίνεται με δικαιοσύνη και μέτρο, γίνεται διακονία.

 
Στην ίδια πατερική γραμμή, επιστρέφει συχνά η εικόνα της μέλισσας, ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να αρπάξει τα πάντα ούτε να εξαντλήσει τον κόσμο. Παίρνει ό,τι του χρειάζεται, εργάζεται, προσφέρει και προχωρά. Αυτή η στάση ζωής δεν είναι μοιρολατρία, είναι σοφία.

Ο Άγιος Παΐσιος μίλησε για τον άνθρωπο που σηκώνει βάρη χωρίς να φωνάζει. Για εκείνον που αδικείται, αλλά δεν δηλητηριάζει την καρδιά του. Υπάρχει, έλεγε, μεγάλη Χάρη στο να αγαπάς χωρίς να σε αγαπούν, να υπηρετείς χωρίς να σε εκτιμούν, να δίνεις χωρίς να σε ευχαριστούν, να συγχωρείς χωρίς να σε δικαιώνουν. Όχι γιατί έτσι «πρέπει», αλλά γιατί έτσι ελευθερώνεται ο άνθρωπος από το βάρος της πικρίας.

 
Αυτόν τον άνθρωπο της σιωπηλής αντοχής είδε και ο Παπαδιαμάντης. Έγραψε για τους ταπεινούς, τους αφανείς, εκείνους που αγωνίζονται «εν σιωπή». Όχι επειδή δεν έχουν φωνή, αλλά επειδή έχουν εσωτερικό μέτρο. Η σιωπή τους δεν είναι παραίτηση αλλά είναι τρόπος ύπαρξης.

 
Ο Φώτης Κόντογλου, με τη δική του ασκητική ματιά, μίλησε για τους ταπεινούς γίγαντες. Για ανθρώπους που δεν έκαναν θόρυβο, αλλά κράτησαν όρθιο τον κόσμο και το είπε καθαρά: «Καλό είναι να υπάρχεις, αλλά να ζεις είναι άλλο πράγμα». Να ζεις, δηλαδή, χωρίς να χάνεις την ψυχή σου μέσα στη συνήθεια, την πίεση, τον φόβο και πολλοί εργάτες, μέσα στον μόχθο τους, γνωρίζουν καλά αυτή τη διάκριση.

 
Η λογοτεχνία και η φιλοσοφία συναντούν εδώ την ίδια αλήθεια. Ο Θοδωρής Ντοστογιέφσκι πίστευε πως ο άνθρωπος δεν σώζεται μόνος παρά σώζεται μέσα από την ευθύνη του για όλους και αυτή η ευθύνη δεν εκφράζεται με ιδέες, αλλά με πράξεις καθημερινές, μικρές, συχνά αθέατες. Εκεί, στον απλό κόπο, κρίνεται το βάθος του ανθρώπου.

Ο Λέων Τολστόι έγραφε πως το νόημα της ζωής δεν βρίσκεται στην κατοχή, αλλά στην προσφορά. Ότι ο άνθρωπος γίνεται αληθινά ελεύθερος όταν η εργασία του αποκτά νόημα πέρα από τον εαυτό του. Όταν παύει να είναι απλώς μηχανισμός.

Ακόμη και στοχαστές έξω από τον εκκλησιαστικό λόγο, όπως ο Κάρολος Μαρξ, διέκριναν κάτι κρίσιμο: ότι η εργασία είναι έκφραση του ανθρώπου. Όταν αποξενώνεται από το έργο του, όταν μετατρέπεται σε αριθμό, τότε αλλοτριώνεται. Η εργασία παύει να είναι ανθρώπινη και γίνεται ξένη.

Ο Νίκος Καζαντζάκης μίλησε για την ανηφόρα της ζωής. Για τον καθημερινό αγώνα του απλού ανθρώπου, εκείνου που ανεβαίνει χωρίς χειροκρότημα, με ιδρώτα και επιμονή. Η ανηφόρα δεν είναι τιμωρία, είναι δοκιμή.

 
Ο Οδυσσέας Ελύτης ύμνησε το «αληθινά βιωμένο». Στην «Τρελή ροδιά» μίλησε για τη ζωή που ανθίζει χωρίς να ζητά επιβεβαίωση. Έτσι και η εργατιά συνεχίζει να δίνει καρπό, ακόμη κι όταν κανείς δεν κοιτά.

 
Ο Βασίλης Ραφαηλίδης, με την αιχμηρή του διαύγεια, αποκάλυψε την αυταπάτη της ανωτερότητας. Η μόρφωση χωρίς ανθρωπιά δεν είναι ανωτερότητα, αλλά κενό. Η κοινωνία που περιφρονεί τον άνθρωπο του μόχθου, στο τέλος περιφρονεί τον ίδιο της τον εαυτό.

 
Ο Μητροπολίτης Σουρόζ Αντώνιος Μπλουμ μίλησε για την ιερότητα της καθημερινότητας. Για το πώς ο Θεός συναντά τον άνθρωπο όχι μόνο στην προσευχή, αλλά και στο έργο που του ανατίθεται, στον συνάδελφο που στέκεται δίπλα του, στην ευθύνη της στιγμής.

Το πρόβλημα της εποχής μας δεν είναι η εργασία είναι η απώλεια της ψυχής μέσα στην εργασία. Όταν ο άνθρωπος αντιμετωπίζεται ως αριθμός, όταν η αξιοπρέπεια θεωρείται περιττή, τότε γεννιέται μια κοινωνία λειτουργική αλλά άδεια.

Το Ευαγγέλιο καλεί τον άνθρωπο να ζει με ήθος και αγάπη ακόμη και μέσα σε άδικο εργασιακό περιβάλλον. Σε χώρους όπου όλα μοιράζονται κατά το δοκούν και η εκμετάλλευση βαφτίζεται «ανάγκη», η χριστιανική στάση δεν είναι αδυναμία. Είναι να εργάζεσαι με ακεραιότητα, να βοηθάς τον συνάδελφο, να μη γίνεσαι μέρος της αδικίας, να θυμάσαι ότι η αληθινή ανταμοιβή δεν έρχεται από τους ανθρώπους.

Σε τέτοιους χώρους, ο άνθρωπος με ήθος συχνά ενοχλεί. Άλλοι τον θαυμάζουν, άλλοι τον φοβούνται. Τον βλέπουν ως «μη διαχειρίσιμο». Υπενθυμίζει λάθη. Δεν ελέγχεται εύκολα.

Εδώ εμφανίζεται ο φαρισαϊσμός. Όχι μόνο θρησκευτικός, αλλά κοινωνικός. Άνθρωποι που μιλούν για αξίες, ενώ υπηρετούν το συμφέρον. Που επικαλούνται τη δικαιοσύνη, ενώ συγκαλύπτουν την αδικία.

Η εργασία δεν τελειώνει εκεί που τελείται. Αγγίζει την οικογένεια, τη σύζυγο, τα παιδιά. Εκεί μαθαίνεται αν ο άνθρωπος θα συμβιβαστεί ή θα σταθεί όρθιος με αξιοπρέπεια. Το μέλλον δεν το καθορίζει μια εταιρεία ή ενας οργανισμός ή μια δημόσια υπηρεσία, αλλά η στάση ζωής.

Ο Χριστός δεν κάλεσε τον άνθρωπο να γίνει εξουσιαστής, αλλά υπηρέτης. Ο Απόστολος Παύλος εργάστηκε για να ζήσει, παρότι έκανε θαύματα. Ίσως ο Θεός επιτρέπει τη δοκιμασία για να γίνει κάποιος φως σε σκοτάδι.

Η Εκκλησία, η πνευματική ζωή, οι προσκυνηματικές επισκέψεις στο Άγιον Όρος κ.α, οικογενειακές στιγμές και στιγμές με φιλούς και αγαπημένα μας πρόσωπα πιστεύω πως κρατούν την ψυχή ζωντανή. Είναι το αντίβαρο σε έναν κόσμο που ζητά πολλά και δίνει λίγα και μέσα σε όλα αυτά, πολλοί εργάτες δεν έχασαν το πιο πολύτιμο. 

Την ψυχή τους.

Όπως θα έλεγε ο Κόντογλου, χαμηλόφωνα αλλά αμετάκλητα: "Ο κόσμος δεν χάνεται από εκείνους που ιδρώνουν σιωπηλά."

Χάνεται από εκείνους που έμαθαν να ζουν χωρίς ψυχή.