Μαρίνος Σκανδάμης: Στην Ελλάδα καθιερώνεται ένας ιδιότυπος ποινικός λαϊκισμός που θέλει "έναν φυλακισμένο σε κάθε οικογένεια"

Για ποινικό λαϊκισμό, που ζητά «έναν φυλακισμένο σε κάθε οικογένεια», και για αιμοδιψές κοινωνικό περιβάλλον, που επιθυμεί ένα δικαστή τύπου Ντρεντ, που θα συλλαμβάνει, θα δικάζει και θα εκτελεί, κάνει λόγο σε συνέντευξή του που δημοσιεύθηκε σήμερα στην "Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία" ο Πατρινός γενικός γραμματέας Αντεγκληματικής Πολιτικής του υπουργείου Δικαιοσύνης, Μαρίνος Σκανδάμης.

Αναφερόμενος στο δόγμα της μηδενικής ανοχής, δηλώνει ότι «το φιλελεύθερο κράτος δεν μπορεί να εκδικείται» και αποκαλύπτει ότι το υπουργείο Δικαιοσύνης επεξεργάζεται το μοντέλο της Ολλανδίας, όπου για έναν κρατούμενο που φυλακίζεται, αποφυλακίζεται ένας παλαιότερος, ο οποίος είναι πιο κοντά στο χρόνο εξόδου. Προτείνει, ακόμη, να τεκμηριώνονται τα νομοσχέδια όλων των υπουργείων που περιέχουν ποινικές διατάξεις.

* Νέα κακουργήματα, αύξηση υποδίκων, μεγάλες ποινές. Πού θα οδηγήσει η αυστηροποίηση της ποινικής πολιτικής;

- Λυπάμαι που το λέω, αλλά στη χώρα μας έχει καθιερωθεί ένα κλίμα ποινικού λαϊκισμού, που ανατροφοδοτείται από ακραίες πολιτικές παρατάξεις, κάποιους δημοσιογράφους και ομάδες συμφερόντων που επιδιώκουν περισσότερη φυλακή για όλους. Η διφορούμενη έκφραση «ένας εργαζόμενος σε κάθε οικογένεια» κινδυνεύουμε να μετατραπεί σε αίτημα «ένας φυλακισμένος σε κάθε οικογένεια». Αυτό απέχει μακράν από τις προθέσεις του υπουργείου μας για αναλογικότητα, ισότητα και νηφαλιότητα στην ποινική μεταχείριση. Και οπωσδήποτε, θεωρώ ότι απέχει μακράν από τη συνείδηση των δικαστικών λειτουργών.

* Δηλαδή, το υπουργείο δεν ασπάζεται το δόγμα της μηδενικής ανοχής;

- Το φιλελεύθερο κράτος δεν μπορεί να εκδικείται. Η Δικαιοσύνη οφείλει να επιβάλλει ποινές όπου πρέπει και να αθωώνει, επίσης, όπου πρέπει. Ομως η ισορροπία αυτή μπορεί να διαταραχθεί από ένα λαϊκιστικό περιβάλλον. Πυξίδα μιας ισόρροπης πολιτικής αποτελεί αυτό που ο αλησμόνητος εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Ευάγγελος Κρουσταλάκης, είχε κάποτε γράψει ότι, δηλαδή, δίκαιο και επιείκεια πάνε μαζί, και από αυτά σημαντικότερο είναι η επιείκεια.

* Μια τέτοια ισόρροπη -όπως λέτε- ποινική πολιτική, πώς συμβιβάζεται με την κατασκευή ενός νέου Αλκατράζ;

- Δεν άκουσα ποτέ τον υπουργό και τον υφυπουργό Δικαιοσύνης να μιλούν για Αλκατράζ. Διαπιστώθηκε, όμως, η αναγκαιότητα λειτουργίας μιας φυλακής υψίστης ασφαλείας. Βασικά δικαιώματα, όπως της εργασίας, της εκπαίδευσης, της έννομης προστασίας κ.λπ. δεν πρόκειται να καταστρατηγηθούν. Νομίζω πως η πορεία ζωής του Αντώνη Ρουπακιώτη το εγγυάται αυτό.

* Υπάρχουν λύσεις για τον υπερπληθυσμό;

- Ο υπερπληθυσμός των φυλακών δεν οφείλεται στο σωφρονιστικό σύστημα, αλλά σε όλη την κλίμακα λειτουργίας της ποινικής Δικαιοσύνης. Από τη νομοθέτηση ώς την εκτέλεση των ποινών. Από τη μια, αποτελεί πια μακρά παράδοση κάποιοι υπουργοί να φτιάχνουν νέα κακουργήματα για λόγους επικοινωνιακής αποδοχής, και από την άλλη, θεσμοθετούμε τη δυνατότητα εξαγοράς ποινών ακόμα και για ποινές έως πέντε έτη. Η ευκαιριακή νομοθέτηση δημιουργεί ένα πλαίσιο τεράστιας ανασφάλειας για τον πολίτη. Οταν ο μέσος εργαζόμενος ή επιχειρηματίας ξεκινά την ημέρα του, με τον κίνδυνο μέχρι το βράδυ να έχει τελέσει δυο-τρία πταίσματα ή πλημμελήματα, και στο χρόνο πάνω κάποια μορφή κακουργηματικής συμπεριφοράς, τότε υπάρχει κίνδυνος, σε μια εποχή που η χώρα θέλει οπωσδήποτε νομιμότητα, αλλά και ανάπτυξη της δημιουργικότητας, να δημιουργήσουμε ένα κοινωνικό κλουβί που θα πνίγει κάθε πρωτοβουλία.

* Και τότε τι πρέπει να γίνει;

- Κάθε νομοθέτημα που περιέχει ποινικές διατάξεις, από οποιοδήποτε υπουργείο και αν προέρχεται, πρέπει να συνοδεύεται από έκθεση συνεπειών στο σύστημα ποινικής Δικαιοσύνης, που θα εγκρίνεται από το υπουργείο Δικαιοσύνης. Σε τι αριθμό παραβατών απευθύνεται, ποιο το στατιστικό των προηγούμενων ρυθμίσεων, γιατί απέτυχε, τι θα επιφέρει, πόσο θα επιβαρύνει το δικαστή, το σωφρονιστικό σύστημα κ.λπ. Επιπλέον, χρειάζονται νομοθετικές τομές.

* Δεν υπάρχει κίνδυνος το «βραχιόλι» να ανοίξει το δρόμο σε ιδιωτικά συμφέροντα;

- Είμαι ο τελευταίος που θα υπερασπιστεί τα ιδιωτικά συμφέροντα έναντι του δημόσιου χαρακτήρα του συστήματος της ποινικής Δικαιοσύνης. Ομως κάποιες ιδιωτικοποιημένες λειτουργίες των φυλακών υπάρχουν ήδη σε όλη την Ευρώπη, όπως η προμήθεια τροφίμων, η συντήρηση συστημάτων ασφαλείας κ.λπ., και επίσης, δεν υπάρχει κρατούμενος, ή τουλάχιστον δεν έχω ακούσει κάτι τέτοιο, που να μην προτιμά -έστω και με το πανοπτικό σύστημα του βραχιολιού- να βρίσκεται σπίτι του αντί στο κελί του. Ευνόητο είναι ότι για ένα τέτοιο σύστημα θα γίνει διαφανής διεθνής διαγωνισμός, και φυσικά, στους κρατουμένους που δεν έχουν πόρους, θα χορηγείται δωρεάν. Δεν θα αποτελεί ένα σύστημα για να αποφεύγουν τη φυλάκιση οι κατέχοντες, αλλά για να στηρίζονται πρωτίστως οι ευάλωτοι κρατούμενοι και να είναι υπό κρατικό έλεγχο. Πιο πολύ με ανησυχεί η ορθολογική μεταχείρισή του, ώστε να μειωθεί πραγματικά ο αριθμός των κρατουμένων και να μην προσθέσουμε στους 13.000 κρατουμένους, άλλους τόσους με «βραχιόλι»...

* Υπάρχει ή όχι δικαστικός ακτιβισμός;

- Οφείλουμε να θωρακίσουμε τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και το έργο των δικαστών, ώστε να το επιτελούν ανεπηρέαστοι από ένα αιμοδιψές κοινωνικό περιβάλλον που επιθυμεί την αστυνομικοποίηση της Δικαιοσύνης, δηλαδή έναν δικαστή τύπου Ντρεντ, που θα συλλαμβάνει, θα δικάζει και θα εκτελεί. Ο Ελληνας δικαστής λειτουργεί και πρέπει να συνεχίσει να λειτουργεί με γνώμονα τη συνείδησή του, το δίκαιο και την επιείκεια, γιατί εκτός Δικαιοσύνης δεν υπάρχει ελπίδα, και αυτό οφείλει ο κάθε συνειδητοποιημένος πολίτης να το υπερασπιστεί.

* Σε ποια κατεύθυνση κινείται ο νέος Ποινικός Κώδικας;