Ο θησαυρός των Eνετών «κρυμμένος» στο Καινούργιο Χωριό

Ο χρόνος τα μνημεία μπορεί να μην τα άγγιξε, τα άγγιξε όμως η αδιαφορία. Ευτυχώς όχι των κατοίκων των μικρών χωριών αλλά των αρμοδίων. Για αυτό και πολλοί  «θησαυροί» μένουν καλά «κρυμμένοι». Τόσο «κρυμμένοι» που το ευρύ κοινό αγνοεί την ιστορία, ακόμα και αν  είναι δίπλα του, πόσο μάλλον αν έρχεται από μακριά. Αυτό συμβαίνει στο Καινούργιο Χωριό, του πρώην δήμου Επισκοπής.

Αν κάποιος επισκέπτης πάει ανυποψίαστος κι όχι καλά διαβασμένος δεν υπάρχει σε κοινή θέα κανένα στοιχείο που να προσδιορίζει το ένδοξο παρελθόν της περιοχής, ενώ αν δεν ξέρεις και τι θα συναντήσεις ... γιατί να ακολουθήσεις μια άγνωστη διαδρομή; Κι αν την ακολουθήσεις ποιος θα σε κατατοπίσει στα στενά σοκάκια;

Κάτι τέτοιο συμβαίνει και στο Καινούργιο χωριό. Αυτός ο μικρός οικισμός κουβαλά μια «τεράστια» ιστορία αν σκεφτεί κανείς ότι η περιοχή ήταν φέουδο κατά τη διάρκεια της ενετοκρατίας, της γνωστής οικογένειας Φόσκολο, απόγονος της οποίας είναι ο Μαρκαντώνιο Φόσκολο, ποιητής της κωμωδίας "Φορτουνάτος".

Εκεί ήταν ο Πύργος τους, εκεί ο οικογενειακός τάφος, εκεί και τα ενετικά τους πατητήρια.

Μάλιστα όταν ο Μάρκο Αντώνιο Φόσκολο συνέταξε τη διαθήκη του (6 Αυγούστου 1661) ζητούσε να τον θάψουν στο Μοναστήρι του Αγίου Φραγκίσκου στο Χάνδακα (στη θέση που βρίσκεται το Αρχαιολογικό  Μουσείο) και όταν ελευθερωθεί η Κρήτη να ανακομίσουν  τα οστά του "στο χωριό μου , το Καινούργιο Χωριό της Πεδιάδας, στην εκκλησία της Κυρίας της Αγιοδεκτιανής".

Η διαθήκη ανακαλύφθηκε στα αρχεία της Βενετίας και δημοσιεύτηκε από τον ακαδημαϊκό Αλφερντ Βίνσεντ.

Και όλη αυτή η ιστορία είναι πολύ κοντά στο Ηράκλειο αφού το Καινούργιο Χωριό βρίσκεται μόλις 15 χιλιόμετρα ανατολικά της πόλης του Ηρακλείου. Η περιοχή «ανήκει» πλέον στο δήμο Χερσονήσου.

Την πορεία της περιοχής μέσα στο χρόνο αποτύπωσε σε ένα βιβλίο ο εκπαιδευτικός κ. Γιάννης Τζαγάκης. Μετά τη συνταξιοδότησή του έκανε το όνειρο του πραγματικότητα, και με πολύ κόπο και διάβασμα συγκέντρωσε όλες τις πληροφορίες (γραπτές και προφορικές) που υπήρχαν για τη γενέτειρά του.

Αυτός ήταν ο «ξεναγός» και η «πηγή» μας, που με αγάπη ζηλευτή για το μέρος που γεννήθηκε μας έκανε μια βόλτα και μας ενημέρωσε για πολλά σπουδαία πράγματα που αγνοούσαμε.

O Πύργος του Φόσκολου

Αναφορά στον Πύργο της οικογένειας Φόσκολου γίνεται στα πεπραγμένα του Ε’ Κρητολογικού συνεδρίου τόμος Β’όπου ο Στυλιανός  Αλεξίου αναφέρει ότι το καλοκαίρι του 1973 πήγε στο Καινούργιο Χωριό μαζί με το Μενέλαο Παρλαμά και τον Αλφρεντ Βίνσεντ για μια αρχαιολογική επαλήθευση των στοιχείων της διαθήκης του Μαρκαντώνιο Φόσκολο.

Ο πύργος, κατά την ομολογία των γερόντων του χωριού, ήταν ψηλός αλλά το ανώτερο τμήμα του γκρεμίστηκε πιθανότατα  μετά τον ισχυρό  σεισμό, το 1926.

Τα ενετικά πατητήρια

Περπατώντας κανείς στο Καινούργιο Χωριό, το πρώτο που τον αγγίζει είναι η εγκατάλειψη και στη συνέχεια το «μπέρδεμα της ιστορίας». Είναι εμφανέστατα από τα χαλάσματα τα ενετικά και τα τούρκικα στοιχεία. Σχεδόν όλα είναι κατασκευασμένα με μοναδικά υλικά την πέτρα, το ξύλο, το χώμα, και τη λεπίδα.

Λίγες είναι οι οικίες που αναπαλαιώθηκαν στο "ύφος" της περιοχής.

Και κάπου εκεί, στο βόρειο άκρο του οικισμού, τόσο όμορφα και ηλιολουσμένα τα ενετικά πατητήρια, τα οποία ανήκουν στην κατηγορία των κτιστών- σκεπαστών πατητηριών.

Ήταν περιουσία των φεουδαρχών, οι οποίοι δεν επέτρεπαν στους κατοίκους της περιοχή την κατασκευή άλλων για να τους εξαναγκάζουν να δίνουν τα σταφύλια τους και να παίρνουν ένα μέρος του μούστου.

Αποτελούνται από τρεις μεγάλους πετρόκτιστους ληνούς (πατητήρια), με τρια υπολήνια (ντοχειά), ένα για κάθε ληνό.

Ενας πέτρινος κρουνός (κουτσουνάρι) συνδέει κάθε πατητήρι με το ντοχειό του.

Ανάμεσα στο πρώτο και δεύτερο ντοχειό και ανάμεσα στο δεύτερο και τρίτο υπάρχει από ένα επίσης πετρόκτιστο ντοχειό, τα οποία δε συνδέονται με τα πατητήρια.

Οι τρεις ληνοί με τα υπολήνια αποτελούν ένα ενιαίο κτίσμα, το οποίο έχει διαστάσεις 11 Χ 5,50 Χ 3,50 μέτρα.

Η πρόσοψη κάθε πατητηριού έχει ένα μεγάλο τοξωτό παράθυρο, από το οποίο μπαινόβγαιναν οι ληνοβάτες (πατητάδες).

Στους δυο εσωτερικούς τοίχους (μεσότοιχους) υπάρχουν ορθογώνια παράθυρα για να επικοινωνούν οι ληνοβάτες. Στο βόρειο και νότιο εξωτερικό τοίχο υπάρχουν μικροί αεραγωγοί για να αερίζονται τα κρασοστάφυλα.Τα πατητήρια είναι κτισμένα σε τέτοιο σημείο ώστε το ανατολικό μέρος τους είναι στο ίδιο επίπεδο με το έδαφος και φαίνονται τα επικλινή τμήματα (ράμπες) από όπου άδειαζαν τα σταφύλια στα τρία πατητήρια.

Στο χώρο βρέθηκε και διασώζεται η πέτρινη βάση πιεστηρίου σταφυλιών, η οποία έχει σχήμα ρομβοειδές, με στρογγυλή υποδοχή τοποθέτησης του ξύλινου κάδου και προέκταση

της πέτρας σε κουτσουνάρι, για να τρέχει ο μούστος.

Η πέτρα αυτή είναι η βάση του κοχλιωτού ενετικού στεμφυλοπιεστηρίου, γνωστού με το όνομα “ΓΑΛΕΑΓΡΑ”.

Στο κέντρο του χωριού είναι το μουσείο του πολιτιστικού συλλόγου που στεγάζεται σε οικία που έγινε δωρεά από την οικογένεια του Ιωάννη Παπαδάκη του Μιχαήλ (συνταξιούχος φιλόλογος).