Η 25η Μαρτίου 1821 στα απομνημονεύματα των Αγωνιστών

Η εθνική επέτειος της 25ης Μαρτίου του 1821 αποτελεί μέχρι και σήμερα το ιστορικό ορόσημο στην συνείδηση των Ελλήνων για την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης. Πέραν τούτου τα τελευταία χρόνια η ίδια η εθνική επέτειος έρχεται συχνά πυκνά ως σημείο αντιπαράθεσης σε ιστορικό και πολιτικό κυρίως επίπεδο. Σε αυτή την διαφωνία με υψηλή ένταση και πόλωση συμμετέχουν άκρως ιδεοληπτικά ορισμένοι εκπρόσωποι της αριστερόστροφης - μαρξιστικής σχολής ιστορικών από την μια και από την άλλη κάποιοι εκφραστές της εθνικιστικής ιστοριογραφίας. Οι μεν πρώτοι παθιασμένα επιδοκιμάζουν τον εθνικό και θρησκευτικό χαρακτήρα της Επανάστασης, δικάζοντας στο «ειδώλιο του κατηγορουμένου» τον Παλαιών Πατρών Γερμανό και οι δεύτεροι δε αρέσκονται στους βερμπαλισμούς υποστηρίζοντας ατεκμηρίωτα εθνικιστικά μυθεύματα της 25ης Μαρτίου. Ένθεν κι ένθεν αδιαφορούν για την ιστορική αλήθεια και συμπεράσματα που φέρνουν στο φως πρωτογενείς πηγές της εποχής.

      Η 25η Μαρτίου αποτυπώνεται στα απομνημονεύματα που έγραψαν οι ίδιοι αγωνιστές της Επανάστασης κι εκδόθηκαν μεταπολεμικά. Τα απομνημονεύματα αποτελούν ιδιαίτερα τεκμήρια  παρουσιάζοντας σημαντικές μαρτυρίες κι αναφορές που δεν μπορούν να αλλοιωθούν από κανέναν ιδεολογικό φανατισμό ή πολιτικό δογματισμό.

   Για την 25η Μαρτίου του 1821 αναφέρει λοιπόν ο Γέρος του Μωριά Θεόδωρος Κολοκοτρώνης στα  απομνημονεύματά του υπαγορεύοντας στον υπασπιστή του ότι, κατά τα ξημερώματα βρίσκονταν στο χωριό Σκάλα της Μεσσηνίας και ξεκίνησε να ξεσηκώνει τους Αρκάδες χωριανούς ενώ πήγαινε προς το χωριό Δερβένι Μεγαλόπολης. Την ίδια μέρα του Ευαγγελισμού μας αναφέρει ο Κολοκοτρώνης ότι στα περίχωρα του Λεονταρίου Αρκαδίας σημειώθηκε μια αψιμαχία μεταξύ των Τούρκων τοποτηρητών της περιοχής και κάποιων Ελλήνων με μια μικρή ήττα για τους δεύτερους. Ο Κολοκοτρώνης ευθύς αμέσως προτρέπει με στρατηγικές συμβουλές τους ηττημένους να πολιορκήσουν τους Τούρκους στην Τριπολιτσά. Έπειτα σημειώνει πως συγκεντρώνεται μια αντίπαλη δύναμη χιλιάδων πολεμιστών και ζώων στην βρύση Σουλτίνα στην Ανδρίτσαινα ενώ την ίδια μέρα αρχίζουν ενέργειες για να πολιορκηθούν οι Τούρκοι εγκλωβισμένοι στο Νιόκαστρο, στην Πάτρα, στο Καστέλι, στο Ναβαρίνο, στην Μεθώνη και στην Κορώνη. Οι Τούρκοι της Γαστούνης αναφέρει ο Κολοκοτρώνης ότι πολιορκήθηκαν στο Χλουμούτσι από τους Έλληνες Γαστουναίους με αρχηγό τον Σισίννη και κάποιους Πυργιώτες με αρχηγό τον Βιλαέτη. Η 25η Μαρτίου παρουσιάζεται ως ημέρα έναρξης αδιάκοπων πολιορκιών εις βάρος των Τούρκων καθώς ο αγωνιστής και ιστοριογράφος της Επανάστασης Λάμπρος Κουτσονίκας σημειώνει ότι πολιορκούνται και οι Τούρκοι του Άργους στο Ναύπλιο, αλλά και πιο νότια στο φρούριο της Μονεμβασιάς κλείνονται οι Οθωμανοί για να γλιτώσουν το κυνήγι των εντοπίων επαναστατημένων Ελλήνων οι οποίοι καθοδηγούνταν από τον επίσκοπο Έλους Άνθιμο και τους Μανιάτες Τζανετάκη και Πετροπουλακαίους.  Συνεχίζοντας ωστόσο με τον Γέρο του Μωριά, προς το απόγευμα της 25ης Μαρτίου πηγαίνοντας προς το Δερβένι συνάντησε τον Βασίλη Μπούτουνα που είχε σκοτώσει έναν Οθωμανό ταχυδρόμο κι ευθύς τον ενημέρωσε πως ο Τούρκος βοεμβοδάς Μουσταφά Ριζιώτης  ήταν πολιορκημένος στο κάστρο της Καρύταινας ενώ οι Έλληνες προεστοί Σπήλιος και Μιχάλης Κουλάς δήλωναν αντιρρησίες στον αγώνα καθώς δεν ήταν μέλη της Φιλικής Εταιρείας. Ο Κολοκοτρώνης απάντησε φωτιά και τσεκούρι σε όσους δεν ακολουθήσουν την φωνή της πατρίδος και διανυκτερεύει το βράδυ της 25ης Μαρτίου στου Τετέμπεη ανάμεσα στην Καρύταινα και το Λεοντάρι. Ο γιος του Κολοκοτρώνη Γενναίος – Ιωάννης αναφέρει στα απομνημονεύματά του την 25η Μαρτίου ότι αναχώρησε μαζί με τον αδελφό του Πάνο από το Σκινάρι Ζακύνθου στο Πύργο Ηλείας με σκοπό να ξεσηκώσουν τους Έλληνες εκεί, αλλά η προσπάθειά τους αυτή αποδείχθηκε μάταιη καθώς υπήρξε σφοδρή άρνηση. Οι Πυργιώτες ξεσηκώθηκαν όταν τα δυο αδέλφια Κολοκοτρωναίοι τα υποδέχθηκαν με χαρά οι πρόκριτοι του Πύργου στην μάζωξη που είχαν κάνει στο μοναστήρι Σκαφιδιάς και συνειδητοποίησαν το μέγεθος στρατιωτικής δύναμης που τους συνόδευε.

  Ο Φώτης Χρυσανθόπουλος υπασπιστής του Κολοκοτρώνη στα δικά του απομνημονεύματα γράφει με τη σειρά του ότι ο Παπαφλέσσας κατά την διαμονή του στην Βοστίτσα  στις αρχές του 1821 αποκάλυψε στους υπόλοιπους παρευρισκόμενους επιφανείς προύχοντες τον τίτλο του από την Φιλική Εταιρεία και ανακοίνωσε ότι η 25η Μαρτίου θα είναι η πρώτη ημέρα της Επαναστάσεως. Παραμονές και ανήμερα της 25ης Μαρτίου γράφει ο Φωτάκος πως τον Παπαφλέσσα μαζί με άλλους ιερείς στα χωριά της Αρκαδίας κατά την διαδρομή τους για την κήρυξη της Επανάστασης, τους επευφημούσαν με ενθουσιασμό οι χωριανοί και προσκυνούσαν τα υψωμένα λάβαρα και τον σταυρό με θρησκευτική ευλάβεια. Ο Φωτάκος επίσης αναφέρει πως ανήμερα της 25ης Μαρτίου οι Τούρκοι αφού πήραν ζώα και τροφές από τους κατοίκους κλείστηκαν στο κάστρο της Καρύταινας και πολιορκήθηκαν από τους Ζυγοβιστινούς με οπλαρχηγό τον Θεοδόσιο Καρδαρά και από τους Στεμνιτσιώτες και Δημητσανίτες με καπεταναίο τον Κωνσταντή Αλεξανδρόπουλο.

  Ο αγωνιστής Νικόλαος Σπηλιάδης στα απομνημονεύματά του γράφει πως την 25η Μαρτίου ο οπλαρχηγός Νικηταράς έφθασε στο χωριό Πάπαρι Αρκαδίας με σκοπό να συγκεντρώσει στρατιωτικό δυναμικό και να ξεσηκώσει λαό για την επίθεση στην Τριπολιτσά. Ο Νικηταράς τότε είχε εντολή από τον Κολοκοτρώνη να πάει να ξεσηκώσει τα Σιαμπάζικα Μεσσηνίας σύμφωνα με το σύγγραμμα του αγωνιστή Μιχαήλ Οικονόμου. Την ίδια μέρα σημειώνει ο Σπηλιάδης γίνεται μια διαπραγμάτευση σχετικά με την συμμετοχή στον αγώνα κάποιων προυχόντων μεταξύ των επαναστατημένων Ανδριτσαινιτών και προεστών φιλικά προσκείμενων στους Τούρκους. Γράφει στο σύγγραμμά του ο κληρικός αγωνιστής Αμβρόσιος Φραντζής πως την 25η Μαρτίου στο διάβα του για την Αρκαδία συναντά τους οπλαρχηγούς Αναγνωσταρά, Ηλία Μαυρομιχάλη, Παπαφλέσσα και άλλους μαζί με δυόμιση χιλιάδες πολεμιστές να εκστρατεύουν προς την Τριπολιτσά. 

  Ο Νικόλαος Κασομούλης ιστορικός της Επανάστασης κι επίσης αγωνιστής της γράφει στα δικά του ξεχωριστά απομνημονεύματα, πως κατά την αρχή του 1821 είχε έρθει στην Λήμνο μια γολέτα του Κολέτζη όπου ενημερώθηκε πως το μεγάλο ξέσπασμα της Επανάστασης θα πραγματοποιηθεί ανήμερα της 25ης Μαρτίου.

  Ο κοτζαμπάσης Γορτυνίας και αγωνιστής του 1821 Κανέλλος Δεληγιάννης περιγράφει ανήμερα της 25ης Μαρτίου στα απομνημονεύματά του τις μυήσεις νέων μελών στην Φιλική Εταιρεία από τον Παναγιώτη Κρεββατά στα περίχωρα του Μυστρά, από τον Στάικο Σταϊκόπουλο με άλλους στο Άργος και από τον Αναγνώστη Κοντάκη μαζί με λοιπούς στον Άγιο Πέτρο Κυνουρίας. Ο ίδιος ο Κοντάκης στα απομνημονεύματά του αναφέρει ότι μαζί με τον επίσκοπο Βρεσθένης Θεοδώρητο μετέβησαν στα Βέρβενα ανήμερα 25ης Μαρτίου ώστε να παρουσιαστεί το νεοσύστατο στράτευμα με τον Γεώργιο Τροχάνη να διορίζεται φροντιστής έχοντας αμνηστευθεί ένα ύποπτο νταραβέρι που είχε μεταξύ με έναν Τούρκο και με τον πρόκριτο Πάνο Σαρήγιαννη. Συνεχίζοντας στα απομνημονεύματά του ο Δεληγιάννης αναφέρει επίσης την 25η Μαρτίου την δράση του οπλαρχηγού Δημήτρη Παπατσώνη που καταδιώκει τους Τούρκους στην Ανδρούσα Μεσσηνίας, στην Κυπαρισσία Μεσσηνίας και οργανώνει την επίθεση των Ελλήνων κατοίκων εναντίον των Τούρκων στην Ανδρίτσαινα Κρεστένων μαζί με τους Μήτρο Πέτροβα και Τζαννέτο Χρηστόπουλο.

  Ο πρωταγωνιστής ενός «μύθου» της εθνικής επετείου μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Γερμανός δεν ήταν στην Αγία Λαύρα για να υψώσει το λάβαρο αλλά έκανε την ίδια δουλειά και με ακόμη περισσότερο παλμό στην Πάτρα. Όπως αναφέρει στα προσωπικά του απομνημονεύματα ο Π.Π.Γερμανός το διάστημα 22 – 23 Μαρτίου ξεκινά να οδεύει από τα Νεζερά Αχαΐας προς την Πάτρα όπου και καταφθάνει παραμονές 25ης Μαρτίου με σκοπό να ενισχύσει τις ελληνικές επαναστατικές δυνάμεις. Αυτό το γεγονός καταγράφουν οι Ι.Φιλήμων και Σ.Τρικούπης ιστορικοί κι επίσης πρωταγωνιστές της Επανάστασης, προσθέτοντας ότι ο μητροπολίτης στη λαοσύναξη των επαναστατημένων Ελλήνων επί της πλατείας Αγίου Γεωργίου ύψωσε τον σταυρό μαζί με τα επαναστατικά λάβαρα. Ο Φιλήμων αναφέρει στο έργο του ότι ο Π.Π.Γερμανός μεταξύ 25 – 26 Μαρτίου υπογράφει επιστολή και την αποστέλλει από την Πάτρα προς τους προξένους ξένων μεγάλων δυνάμεων με σκοπό να βοηθήσουν την Επανάσταση και επίσης πάλι αναφέρει ότι την 25η Μαρτίου ο αρχιστράτηγος Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης στέλνει επιστολή από την Καλαμάτα στους ευρωπαίους ηγεμόνες ώστε να συνδράμουν στον Αγώνα.

   Τέλος στα πασίγνωστα απομνημονεύματα του στρατηγού Μακρυγιάννη δίνεται ένα ενδιαφέρον νόημα για την 25η Μαρτίου αφού ο ίδιος ο αγωνιστής αναφέρει πως από το 1839 η βαυαρική κυβέρνηση αποφάσισε σκόπιμα για πολιτικά οφέλη να εορτάζεται από το ελληνικό κράτος εκείνη την ημέρα η εθνική επέτειος κάθε χρόνο καθώς συνέπιπτε με τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Ο Μακρυγιάννης λόγω της αντιοθωνικής στάσης του φαίνεται ότι χτυπά το κατεστημένο των Βαυαρών με ένα αναρχοαθεΐστικο ύφος αλλά στην ουσία στις επόμενες παραγράφους κάνει κήρυγμα υπέρ της Ορθοδοξίας και της Εκκλησίας στην προσπάθειά του να συμμετέχει στην επέτειο αλλά με το τρόπο που επιθυμούσε εκείνος.

                                                                     ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΤΡΥΦΤΟΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ

                                             Ενδεικτικές Πηγές : Εντός του κειμένου