Το τίμημα της «τέλειας» ζωής

Συζητώντας με τη συγγραφέα Αλεξία Κέπελη για το νέο της μυθιστόρημα «Η Μέντορας»

Ζούμε σε μια πραγματικότητα όπου η λογική με το παράλογο χορεύουν σφιχτά και μας παρασύρουν σε ένα διαρκές βέρτιγκο.

Οι ανάσες διαφυγής, ανάλογα με τις δυνάμεις που ζωνόμαστε, έχουν τη μορφή μιας καλά κρυμμένης αισιοδοξίας που ένα βιβλίο μπορεί να ξεκαμουφλάρει. Στο βιβλίο της Αλεξίας Κέπελη «Η Μέντορας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Διόπτρα» η ιστορία διαδραματίζεται σε μια διαφορετική, σχεδόν σημερινή, Ελλάδα.

Η κυρίαρχη Vis και οι μονάδες της ελέγχουν τους πολίτες, τις αποφάσεις και τις πράξεις τους, ώστε η χώρα να βγει από τον βούρκο όπου έχει βουλιάξει. Η Λητώ εργάζεται ως Ρυθμίστρια στη Μονάδα Hope, ακολουθεί τους κανόνες, «καθαρίζει» τους δρόμους από τα ενοχλητικά στοιχεία, διασφαλίζει ότι τα πάντα λειτουργούν ρολόι. Ζώντας μια διαρκή απανθρωπιά προσπαθεί να βρει τον εξαφανισμένο(;) σπόρο της αισιοδοξίας , χωρίς να ψαλιδίσει την βασική της φιλοδοξία: Να γίνει Μέντορας.

Η συγγραφέας χωρίς φλυαρίες και κολυμπώντας στα ανήσυχα νερά του fantasy παραδίδει προς ανάγνωση ένα σφιχτοδεμένο κοινωνικό θρίλερ. Μίλησα μαζί της για το πώς προστατεύουμε εαυτόν απέναντι σε πυρά καθόλου φίλια, τις σανίδες σωτηρίας στην παγκόσμια φουρτούνα και την ιαματική δύναμη της νορβηγικής folk.

Γιατί η λογοτεχνία φαντασίας είναι τόσο «απαραίτητη» για να ζωγραφίσεις αλλιώς την πραγματικότητα;

Δεν ξέρω αν είναι απαραίτητη, πάντως σίγουρα αποτελεί ένα πολύ καλό μέσο. Ειδικά αν ως συγγραφέας θέλεις να καταπιαστείς με σύγχρονα κοινωνικά θέματα, αυτού του είδους η λογοτεχνία σε βοηθάει να τα προσεγγίσεις με έναν διαφορετικό και ιδιαίτερο τρόπο. Καμιά φορά, ίσως είναι πιο εύκολο να φαντάζεται κανείς ότι όσα περιγράφονται σε ένα βιβλίο συμβαίνουν απλώς σε έναν φανταστικό κόσμο, μακρινό και διαφορετικό από την πραγματικότητα. Αυτό δημιουργεί μια «ασφάλεια», για να το θέσουμε έτσι.

Ο καθένας μπορεί να έχει τη δικιά του ερμηνεία περί αναγωγών για την ταυτότητα των «Ρυθμιστών» και της όλης διαστρωμάτωσης που επιχειρείς. Εσύ πώς κατέληξες σε αυτή την πορεία εξέλιξης του «πειθαρχημένου πλήθους»; Ποια ήταν η γενεσιουργός αιτία που άναψε το φυτίλι της δημιουργίας του βιβλίου;

Αυτό που πυροδότησε την κεντρική ιδέα χωρίζεται σε δύο βασικά σκέλη. Το πρώτο αφορά το πώς ζούμε σήμερα. Οι άνθρωποι φαίνεται να γίνονται όλο και πιο νευρωτικοί, αγχωμένοι, απομονωμένοι, εγωιστές και, εντέλει, σκληροί – αν όχι βίαιοι. Παράλληλα, επικρατεί (εν πολλοίς, νομίζω πως αυτό οφείλεται και στη λειτουργία των social media) μια μανία να αποκτηθεί μια «τέλεια» ζωή, να πετύχουμε με κάθε κόστος, ακόμα και αν το κόστος αφορά την υγεία μας και τις σχέσεις μας με τους άλλους ανθρώπους. Το δεύτερο σκέλος σχετίζεται με έναν προσωπικό μου φόβο, ότι δηλαδή φαίνεται να κανονικοποιούνται σήμερα καταστάσεις που δεν θα έπρεπε να θεωρούνται φυσιολογικές. Και όταν λέω ότι «κανονικοποιούνται», εννοώ ότι τις παρακολουθούμε και ζούμε μέσα και δίπλα σε αυτές, σαν να μη μας επηρεάζουν άμεσα ή σαν να μη μας αφορούν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, που αναφέρεται εκτενώς και στο βιβλίο, είναι οι άστεγοι στους δρόμους. Ένα άλλο είναι οι μισθοί που παίρνει ο κόσμος και με τους οποίους καλείται να ζήσει και να αντεπεξέλθει στις τιμές που υπάρχουν αυτή τη στιγμή στα σούπερ μάρκετ και στα ενοίκια. Και ένας ακόμα μεγαλύτερος φόβος αφορά το ότι ίσως έχουμε πιστέψει πως δεν υπάρχει καμία εναλλακτική.

Δεν μας χρειάζεται η τεχνολογία για να καταστραφούμε. Τα καταφέρνουμε μια χαρά και μόνοι μας, δυστυχώς

«Ποιος θα μας φυλάξει από τους φύλακες;» αναρωτιόταν τόσο λαμπρά και φαεινά ο Ρωμαίος ποιητής. Με τους Ρυθμιστές τι γίνεται;

Στο βιβλίο δεν δίνεται ιδιαίτερο περιθώριο αντίστασης απέναντι στους Ρυθμιστές. Και αυτό επειδή βλέπουμε ένα σύστημα ήδη εδραιωμένο, το οποίο ο κόσμος έχει αποδεχτεί. Η Λητώ (η πρωταγωνίστρια) αποτελεί την ουσιαστικότερη έκφραση αυτής της αποδοχής, καθώς το σκεπτικό της είναι περίπου το εξής: «Έτσι είναι τα πράγματα, δεν θα μπορούσαν ποτέ να αλλάξουν, όσο ωραίες ιδέες και αν έχουμε για το πώς θα έπρεπε να είναι ο κόσμος ή πώς θα μπορούσε να είναι. Οπότε, μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το μόνο που μπορώ να κάνω εγώ είναι να προσπαθήσω να επιβιώσω και να πετύχω». Στην πραγματικότητα, μόνο εμείς μπορούμε να προστατεύσουμε τους εαυτούς μας. Εμείς πρέπει να μας φυλάξουμε. Διαβάζοντας, μαθαίνοντας, ρωτώντας και αμφισβητώντας συνεχώς όσα συμβαίνουν γύρω μας.

Το χρώμα στο εξώφυλλο αλλά και κάποιες προσλαμβάνουσες μου έφεραν στον νου τον «Κύκλο» του Έγκερς. Στο βιβλίο αποφεύγεις την έντονη χρήση της τεχνολογίας που ξεκοιλιάζει πολλές δυστοπικές ιστορίες. Μεγαλύτερος εχθρός (μας) είναι ο καθρέπτης;

Ναι, αυτό ταιριάζει απόλυτα με όσα έχουμε πει μέχρι εδώ. Δεν μας χρειάζεται η τεχνολογία για να καταστραφούμε. Τα καταφέρνουμε μια χαρά και μόνοι μας, δυστυχώς. Ένας λόγος που δεν ήθελα να τοποθετήσω αυτή την ιστορία σε κάποια μελλοντική κοινωνία με τεχνολογικές εξελίξεις και ρομπότ ήταν ακριβώς για να μην μπορεί να λειτουργήσει καθησυχαστικά με κανένα τρόπο. Ήθελα να είναι κοντά μας, κοντά στο σήμερα. Και να μπορούμε να μας «δούμε» μέσα σε όλα αυτά.

Η απούσα μητέρα της Λητώς χαρακτηρίζεται ξερά και ανερυθρίαστα ως κουφάρι. Σκοτώνουν πολλές φορές τα άλογα όταν γερνάνε; Τι σε ώθησε σε αυτό το γενεαλογικό ξυλοκόπημα;

Η συγκεκριμένη επιλογή δεν σχετιζόταν καθόλου με τις διαφορετικές γενιές. Ίσα ίσα που πιστεύω ότι όλοι οι άνθρωποι είναι, και πρέπει να είναι, σημαντικοί σε όλη τους τη ζωή, ακόμα και κοντά στο τέλος της. Η Λητώ όμως έχει μια πολύ συγκεκριμένη σχέση με τη μητέρα της – και η μητέρα της πολύ συγκεκριμένα προβλήματα. Η απανθρωποποίηση της μητέρας και η μετατροπή της σε «άψυχο αντικείμενο» είναι ο τρόπος με τον οποίο η Λητώ αποστασιοποιήθηκε για να προστατεύσει τον εαυτό της από τις συνεχείς απογοητεύσεις και συνολικά από τον πόνο που της προκαλούσε η συμπεριφορά της μητέρας της. Παρ’ όλα αυτά, συνεχίζει να την κρατά στο σπίτι και να τη φροντίζει. Υποτίθεται πως το κάνει για χάρη του αδελφού της, για να νιώθει εκείνος πως η μητέρα του είναι ακόμη εκεί, αλλά σε ένα πιο βαθύ επίπεδο και η Λητώ χρειάζεται απεγνωσμένα τη μαμά της. Αφού δεν μπορεί να την έχει με τον τρόπο που τη χρειάζεται, μέσα της τη «σκοτώνει» συμβολικά.

Στην πραγματικότητα, μόνο εμείς μπορούμε να προστατεύσουμε τους εαυτούς μας. Εμείς πρέπει να μας φυλάξουμε

Αυτή τη στιγμή που ανταλλάσσουμε τα μέιλ ο πόλεμος λυμαίνεται τον πλανήτη. Παρατηρώ βάζοντας τα γυαλιά του κυνισμού στην άκρη πως, όπως αρκετοί ήρωες του βιβλίου, έτσι και εμείς σκεφτόμαστε το τσαρδί μας, την πάρτη μας. Βρίσκεις και εσύ κάποια ομοιότητα;

Ναι, φυσικά. Τα είπαμε πάνω κάτω και προηγουμένως. Δεν μου αρέσουν οι γενικεύσεις, επομένως θέλω να ξεκαθαρίσω ότι δεν πιστεύω ότι όλοι οι άνθρωποι σκέφτονται με τον τρόπο που περιέγραψα προηγουμένως. Ωστόσο, δυστυχώς, παρατηρούμε σε αρκετές περιπτώσεις αυτή την έλλειψη ενσυναίσθησης και την αποστασιοποίηση· τη λογική του «να είμαι εγώ καλά», εξάλλου «και τι θα κάνω εγώ; Θα σταματήσω μόνος μου έναν πόλεμο; Θα φτιάξω εγώ τις συνθήκες στη χώρα μου;». Σαφέστατα όσα συμβαίνουν δεν εξαρτώνται –τουλάχιστον, όχι μόνο– από εμάς. Όμως πιστεύω πως η στάση ζωής μας, τα ιδανικά μας, οι απόψεις που διαμορφώνουμε θα μπορούσαν να κάνουν τη διαφορά σε κάποιες περιπτώσεις.

Βιβλία, τραγούδια, ταινίες, σειρές… Πάντα με ενδιαφέρουν οι βουτιές στο χωνευτήρι της pop κουλτούρας. Τι σε δονεί τώρα από όλα αυτά;

Πολλά και διάφορα. Από ταινίες απόλαυσα ιδιαίτερα αυτό που έγινε με τα Barbie και Oppenheimer, που και τα δύο ήταν υπέροχα. Επίσης, λάτρεψα τις εικόνες και τη συνολική αισθητική της νέας κινηματογραφικής μεταφοράς του Wuthering Heights. Από τις πρόσφατες σειρές το Squid Game είχε ενδιαφέρον και αγαπώ ιδιαίτερα το Peaky Blinders. Όσον αφορά τη μουσική, με κερδίζουν η Taylor Swift και η Billie Eilish, αν και το πραγματικό μου γούστο είναι λίγο πιο ιδιαίτερο – ακούω κυρίως νορβηγική folk για να γράψω. Και τα βιβλία είναι πάρα πολλά, οπότε δύσκολο να πω. Όμως λατρεύω το Normal People και τα Hunger Games.