Η Συνθήκη της Λωζάνης και το σύγχρονο ζήτημα της ανεξέλεγκτης μετανάστευσης

Η Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 δεν αποτέλεσε απλώς ένα ιστορικό ορόσημο για την Ελλάδα και την Τουρκία. Υπήρξε μια συνολική προσπάθεια να κλείσει οριστικά ένα κεφάλαιο αιματηρών συγκρούσεων και βίαιων πληθυσμιακών μετακινήσεων, θέτοντας σαφή όρια, κανόνες και υποχρεώσεις για τα δύο κράτη. Στο πλαίσιο αυτό, η ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ρύθμισε με τελικό και δεσμευτικό τρόπο το ζήτημα της δημογραφικής ισορροπίας στην περιοχή.
Σχεδόν έναν αιώνα μετά, το 2025, η πραγματικότητα δείχνει ότι το πνεύμα της Συνθήκης δοκιμάζεται εκ νέου. Η συνεχής και μαζική ροή μεταναστών από τα τουρκικά εδάφη προς την Ελλάδα, είτε μέσω θαλάσσιων οδών στο Αιγαίο είτε μέσω του Έβρου, έχει πάψει να είναι ένα συγκυριακό φαινόμενο. Αντιθέτως, εξελίσσεται σε ένα μόνιμο και σοβαρό ζήτημα εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Δεν μπορεί να αγνοηθεί το γεγονός ότι η Τουρκία λειτουργεί ως χώρα διέλευσης, αλλά και εγκατάστασης εκατομμυρίων μεταναστών. Η αδυναμία ελέγχου των συνόρων της και η επιλεκτική εφαρμογή του ελέγχου αυτού , εγείρει εύλογες υποψίες για παραβίαση διεθνών υποχρεώσεων. Η μετανάστευση δεν είναι απλώς ένα ανθρωπιστικό ζήτημα· όταν χρησιμοποιείται ως μέσο πίεσης, μετατρέπεται σε πολιτικό εργαλείο.
Η σύνδεση με τη Συνθήκη της Λωζάνης είναι ουσιαστική. Η Λωζάνη θεμελίωσε την αρχή ότι η ειρήνη και η σταθερότητα στην περιοχή προϋποθέτουν σεβασμό στη δημογραφική ισορροπία και στην καλή γειτονία. Η συστηματική διοχέτευση πληθυσμών προς την Ελλάδα υπονομεύει αυτή τη σταθερότητα και έρχεται σε αντίθεση με τη λογική της οριστικής διευθέτησης που επεδίωξε η Συνθήκη.
Παράλληλα, η Τουρκία έχει δεσμευτεί και από μεταγενέστερες συμφωνίες, τόσο σε διμερές όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης. Η μη εφαρμογή αυτών των συμφωνιών δεν συνιστά απλώς διοικητική ανεπάρκεια, αλλά δημιουργεί συνθήκες έμμεσης αποσταθεροποίησης ενός γειτονικού κράτους και της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνολικά.
Η Ελλάδα, από την πλευρά της, έχει το δικαίωμα αλλά και την υποχρέωση να υπερασπίζεται τα σύνορά της και να απαιτεί τον σεβασμό των διεθνών συμφωνιών. Ο σεβασμός στη Συνθήκη της Λωζάνης δεν αφορά μόνο το παρελθόν αποτελεί προϋπόθεση για το παρόν και το μέλλον της περιοχής.
Σε μια εποχή όπου οι μετακινήσεις πληθυσμών χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο ως μοχλός γεωπολιτικής πίεσης, η υπενθύμιση του πνεύματος και της ουσίας της Λωζάνης δεν είναι ιστορική αναφορά.
Είναι πολιτική αναγκαιότητα.
*Ο Φώτης Αλεξόπουλος είναι Οικονομολόγος - Απόφοιτος του ΠΑΝΤΕΙΟΥ Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών