Κοινωνική Ευημερία & Εργασία – Επιδόσεις της Ελληνικής Οικονομίας

Η ελληνική οικονομία τα τελευταία έτη παρουσιάζει ρυθμούς ανάπτυξης υψηλότερους από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που προβάλλεται συχνά από κυβερνητικές πηγές ως ένδειξη επιστροφής σε κανονικότητα.

Ωστόσο, η πρόσφατη (Ιανουάριος 2026) Ενδιάμεση Έκθεση 2025 του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την Ελληνική Οικονομία και Απασχόληση, αποκαλύπτει ότι αυτή η μεγέθυνση δεν μεταφράζεται σε ουσιαστική βελτίωση των συνθηκών απασχόλησης των εργαζομένων.

Η εργασία, οι μισθοί και το βιοτικό επίπεδο των πολιτών παραμένουν σε επίπεδα που απομακρύνονται από αυτό που συνήθως θεωρείται κοινωνικά και οικονομικά ικανοποιητικό — ακόμη και όταν συγκρίνονται με χώρες που έχουν παρόμοιο οικονομικό μέγεθος ή ακόμη μικρότερη οικονομική ισχύ.

Τα βασικά συμπεράσματα της Ενδιάμεσης Έκθεσης είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικά για μία σειρά από παραμέτρους των επιδόσεων της Ελληνικής Οικονομίας.

Η έκθεση επισημαίνει ότι η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας σε σχέση με άλλες χώρες της Ευρώπης οφείλεται εν μέρει στη στασιμότητα ισχυρότερων οικονομιών (π.χ. Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία) παρά σε μία δυναμική ώθηση της ελληνικής παραγωγής.

Όταν όμως γίνεται σύγκριση με χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, η Ελλάδα δείχνει να χάνει έδαφος στη διαδικασία σύγκλισης, με αποτέλεσμα να παραμένει αισθητή η απόσταση στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ και στο επίπεδο ευημερίας των εργαζομένων.

Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας σε μονάδες αγοραστικής δύναμης ανήλθε από 65,5% του μέσου όρου της ΕΕ το 2019, σε 68,5% το 2024, κατορθώνοντας να είναι πάνω μόνο από τη Βουλγαρία (65,9%). Αξίζει να σημειωθεί ότι την περίοδο 2019-2024 η Ελλάδα βελτίωσε τη θέση της κατά μόλις 3 ποσοστιαίες μονάδες, έναντι 11 ποσοστιαίων μονάδων της Βουλγαρίας, γεγονός που καταδεικνύει ότι η περιβόητη σύγκλιση όχι μόνο στερείται δυναμικής, αλλά με τον ρυθμό αυτό θα αρχίσουμε να μιλάμε για αύξηση της απόκλισης.

Παρά την υποχώρηση των ακραίων ποσοστών ανεργίας, η Ελλάδα συνεχίζει να έχει χαμηλότερο ποσοστό απασχόλησης από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η υποαπασχόληση (δηλαδή το ποσοστό ατόμων που εργάζονται λιγότερες ώρες από αυτές που επιθυμούν ή μπορούν οικονομικά) παραμένει υψηλή — ζήτημα που υπονομεύει την πλήρη αξιοποίηση του εργατικού δυναμικού.

Ακόμη και όταν οι δείκτες ανεργίας δείχνουν βελτίωση, αυτό δεν αντανακλά πάντα σταθερές και μακροχρόνιες θέσεις εργασίας, αλλά συχνά σε προσωρινές ή ευέλικτες μορφές απασχόλησης που δε συνοδεύονται από θεσμικές εγγυήσεις ή επαρκή εισοδήματα.

Ενδεικτικά, το γ΄ τρίμηνο του 2025 το ποσοστό απασχόλησης στη χώρα μας διαμορφώθηκε στο 65,6%, επίπεδο 5,7 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο του μέσου όρου της ΕΕ και 8,5 και 0,8 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο του μέσου ποσοστού απασχόλησης στα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων αντίστοιχα.

Την ίδια στιγμή, με τον Ν.5239/2025 εισάγεται στην ελληνική αγορά εργασίας μία νέα πραγματικότητα, έστω και με προϋποθέσεις, αυτή των 13 ωρών απασχόλησης στον ίδιο εργοδότη, ναρκοθετώντας ουσιαστικά τα θεμέλια για την οικοδόμηση ενός πλαισίου ποιότητας στην εργασία.

Ένα από τα πιο ανησυχητικά συμπεράσματα της έκθεσης είναι η αποτυχία της ανάπτυξης να αυξήσει ουσιαστικά τους μισθούς και το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων. Συγκεκριμένα:

Ο μέσος ετήσιος μισθός στην Ελλάδα για το 2024 σε μονάδες αγοραστικής δύναμης είναι μόλις το 59,1% του ευρωπαϊκού μέσου όρου (ενώ το 2009 και το 2019 ήταν 91,8% και 61,2% αντίστοιχα!), γεγονός που αποτυπώνει τον ολοένα και περισσότερο διευρυνόμενο πολύ υψηλό βαθμό οικονομικής ανισότητας σε επίπεδο ΕΕ.

Το ωρομίσθιο είναι χαμηλότερο όχι μόνο σε σχέση με χώρες της Ευρωζώνης, αλλά ακόμη και σε σύγκριση με χώρες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν οικονομικά ασθενέστερες, όπως αυτές της Ανατολικής Ευρώπης.

Περαιτέρω, η Ενδιάμεση Έκθεση τονίζει ότι μεγάλο μέρος των επενδύσεων δεν κατευθύνεται σε παραγωγικές δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας, αλλά αντίθετα κατευθύνεται σε κατοικίες. Αυτό υπονομεύει την παραγωγικότητα της εργασίας, τον παραγωγικό μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας και τις δυνατότητες μακροπρόθεσμης αύξησης μισθών.

Η έλλειψη στρατηγικών επενδύσεων σε τεχνολογία, καινοτομία και εξειδικευμένη παραγωγή έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων και στην προσφορά θέσεων εργασίας υψηλής ποιότητας.

Ιδιαίτερα αβέβαιο διαμορφώνεται το μέλλον της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα, αν αναλογιστούμε τα ευρήματα του Κειμένου Παρέμβασης «Πόσο εκτεθειμένα είναι τα ελληνικά επαγγέλματα στην Τεχνητή Νοημοσύνη;» του Ινστιτούτου Εργασίας ΓΣΕΕ (Δεκέμβριος 2025), τα οποία καταδεικνύουν ότι ποσοστό ανώτερο του 40% της συνολικής απασχόλησης στην Ελλάδα, συγκεντρώνεται σε επαγγέλματα που αντιμετωπίζουν υψηλό κίνδυνο αυτοματοποίησης και, όσο θα εξελίσσεται η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), θα τίθενται εν αμφιβόλω οι αντίστοιχες θέσεις εργασίας.

Το τοπίο που έχει διαμορφωθεί στην ελληνική αγορά εργασίας χαρακτηρίζεται από σημαντικές δομικές αδυναμίες:

·        Ευέλικτες μορφές απασχόλησης με λιγότερες εγγυήσεις και κοινωνικά δικαιώματα.

·        Περιορισμένες δυνατότητες προώθησης σε θέσεις υψηλότερης αμοιβής.

·        Ανεπαρκής προστασία εργαζομένων σε περιόδους εργασιακών μεταβολών.

Ταυτόχρονα, η πιεσμένη αγοραστική δύναμη των μισθών και οι αυξανόμενες δαπάνες για βασικά αγαθά (όπως στέγαση, ενέργεια και τρόφιμα) διαβρώνουν οποιαδήποτε πιθανότητα οικονομικής ανάκαμψης να μεταφραστεί σε καλύτερες συνθήκες ζωής.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι στην Ελλάδα το 2024 το 18,5% των ατόμων που ζούσαν σε νοικοκυριά με εξαρτώμενα παιδιά δήλωναν ότι αδυνατούσαν να διατηρήσουν επαρκώς ζεστή την οικία τους, ενώ στις άλλες χώρες-μέλη των Βαλκανίων το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 10,4%, οι οποίες μάλιστα τα τελευταία δεκαπέντε έτη έχουν καταγράψει αξιοσημείωτη μείωση των αντίστοιχων ποσοστών.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και όταν η οικονομία τυπικά «μεγαλώνει», οι εργαζόμενοι δεν βιώνουν ουσιαστική βελτίωση στην καθημερινότητά τους, αντίθετα σε κάποιες περιπτώσεις σημειώνεται επιδείνωση.

Επί παραδείγματι, η απορρόφηση κόστους στέγασης κυμαίνεται σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, με το μέσο νοικοκυριό να δαπανά μέχρι και 35,5% του εισοδήματός του για στέγη — το υψηλότερο στην ΕΕ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι χώρες που καταγράφουν χαμηλότερα επίπεδα μισθών, όπως η Βουλγαρία, παρουσιάζουν εν τούτοις χαμηλότερα επίπεδα δαπάνης στέγασης στο διαθέσιμο εισόδημα.

Τα αυξημένα επίπεδα του δείκτη σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ υποδηλώνουν αυξημένο κίνδυνο στεγαστικής επισφάλειας και ευρύτερες κοινωνικές επιπτώσεις, καθιστώντας τη στέγαση έναν από τους κρισιμότερους άξονες οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής για τη χώρα.

Η Ενδιάμεση Έκθεση 2025 του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την ελληνική οικονομία και την απασχόληση επιβεβαιώνει και αναδεικνύει μια κρίσιμη πραγματικότητα: η ελληνική αγορά εργασίας παράγει μεγέθυνση χωρίς κοινωνική σύγκλιση.

Η οικονομική ανάπτυξη, όπως αποτυπώνεται στους βασικούς ποσοτικούς και εισοδηματικούς δείκτες, δεν έχει αποκαταστήσει πλήρως ούτε τη μισθωτή εργασία ούτε το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων. Αυτή η «ανισορροπία» αντανακλά μια σειρά δομικών προβλημάτων:

·        Μισθοί που παραμένουν χαμηλοί σε σχέση με την ΕΕ.

·        Υψηλά κόστη στέγασης και υποχώρηση αγοραστικής δύναμης.

·        Υποαπασχόληση και περιορισμένη κινητικότητα σε καλύτερες θέσεις εργασίας.

·        Έλλειψη στρατηγικού προσανατολισμού προς παραγωγικές επενδύσεις.

Συμπερασματικά, η ουσιαστική κοινωνική και οικονομική σύγκλιση της Ελλάδας με την Ευρώπη, απαιτεί ριζικές και συνεκτικές πολιτικές που θα ενσωματώνουν παραγωγικό μοντέλο, σταθερές εργασιακές σχέσεις, επένδυση στις δεξιότητες των εργαζομένων και ενίσχυση του κοινωνικού κράτους — πέρα από απλές στατιστικές ενδείξεις ανάπτυξης.

Οι απαιτούμενες θεσμικές παρεμβάσεις, όπως αυτές αναδεικνύονται από τα ευρήματα των μελετών του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ, αλλά και από την σκληρή πραγματικότητα όπου βιώνουν οι εργαζόμενοι καθημερινά, όπως η τραγωδία στη βιομηχανία ΒΙΟΛΑΝΤΑ, περιλαμβάνουν:

Ü Ελεύθερες Συλλογικές Διαπραγματεύσεις για την Εθνική Γενική ΣΣΕ για κατώτατο μισθό και ημερομίσθιο, καθολικό για όλους τους εργαζόμενους και τις εργαζόμενες στην Ελλάδα. Η πρόσφατη Κοινωνική Συμφωνία δεν είναι αποτελεί σημείο τερματισμού των διεκδικήσεων.

Ü Αύξηση μισθών μέσα από ΣΣΕ σε κλάδους και επαγγέλματα.

Ü Ουσιαστικά μέτρα για την πάταξη της ακρίβειας και της αισχροκέρδειας.

Ü Θέσπιση Υποχρεωτικής Κάρτας Υ&Α για κάθε εργαζόμενο, η οποία θα περιλαμβάνει την εκπαίδευση και την πιστοποίηση σε θέματα Υ&Α στον εργαζόμενο και θα ανανεώνεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα. Προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί στους εργαζόμενους σε επικίνδυνες εργασίες (τεχνικά έργα, ναυπηγοεπισκευαστικές εργασίες, εργασίες με αμίαντο, κ.ά.).

Ü Επαναφορά του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας (ΣΕΠΕ) στην οργανική δομή του Υπουργείου Εργασίας για την ενδυνάμωση του ελεγκτικού μηχανισμού.

Ü Στελέχωση Ελεγκτικών Αρχών για την τήρηση της εργατικής νομοθεσίας και των μέτρων Υ&Α στην Εργασία και διασύνδεση πληροφοριακών συστημάτων ΕΦΚΑ, ΑΑΔΕ, ΔΥΠΑ, ΕΡΓΑΝΗ, ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ.

Ü Αποτελεσματικότερο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας, χωρίς τη δυνατότητα για εκμετάλλευση διατάξεων από εργοδότες που παρανομούν.

Ü Αποτελεσματικότερο θεσμικό πλαίσιο ελέγχου μετακίνησης/απόσπασης εργαζομένων από άλλες χώρες στην Ελλάδα για την τήρηση των όρων εργασίας που καθορίζονται από την ελληνική εργατική νομοθεσία, διασφαλίζοντας ίσους όρους για όλους τους εργαζόμενους και υγιή ανταγωνισμό στο πλαίσιο του νόμιμου και θεμιτού ανάμεσα στις επιχειρήσεις.

Ü Δίκαιο φορολογικό σύστημα – τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας.