Στενά του Ορμούζ: Το Ιράν εξακολουθεί να έχει το πάνω χέρι

Τα Στενά του Ορμούζ έχουν ουσιαστικά κλείσει από το Ιράν για σχεδόν τέσσερις εβδομάδες- βυθίζοντας τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου στο χάος – και δεν υπάρχει σαφές τέλος.

Οι απειλές και οι επιθέσεις του Ιράν σε πλοία στον Κόλπο έχουν αυξήσει τον κίνδυνο διέλευσης αρκετά από τα Στενά του Ορμούζ ώστε να σταματήσει σχεδόν όλη η κυκλοφορία μέσω της στενής πλωτής οδού, η οποία αποτελεί τον κύριο αγωγό για περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και τα λιπάσματα που βοηθούν στις καλλιέργειες στις οποίες βασίζεται ο κόσμος.

Καθώς η ενεργειακή κρίση βαθαίνει, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει επαινέσει τις διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό του αποκλεισμού, ενώ παράλληλα προχωρά στην ανάπτυξη χιλιάδων περισσότερων στρατευμάτων στη Μέση Ανατολή και εξετάζει πιθανές συνοδείες του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ για πετρελαιοφόρα.

Αλλά το Ιράν εξακολουθεί να έχει το πάνω χέρι από πολλές απόψεις – εν μέρει λόγω των μη συμβατικών μεθόδων πολέμου, συμπεριλαμβανομένων φθηνών drones και ναρκών, και εν μέρει λόγω της γεωγραφίας του. Συνολικά, αυτές οι δύο πραγματικότητες δυσκολεύουν τις Ηνωμένες Πολιτείες ή άλλους να υπερασπιστούν τα πλοία ή να ασφαλίσουν στρατιωτικά το στενό.

Και είναι επικερδές για το Ιράν να διατηρήσει τον έλεγχο. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι θα συνεχίσουν να χρεώνουν τέλη για την ασφαλή διέλευση ορισμένων δεξαμενόπλοιων από το στενό, αφού η Lloyd’s List Intelligence δημοσίευσε έκθεση στις 23 Μαρτίου που ανέφερε ότι τουλάχιστον δύο πλοία είχαν πληρώσει μεγάλα ποσά για να τα διασχίσουν.

Γιατί η γεωγραφία ευνοεί το Ιράν;
Τα Στενά του Ορμούζ έχουν πλάτος περίπου 24 μίλια στο στενότερο σημείο του, σύμφωνα με την εταιρεία ανάλυσης ναυτιλιακών δεδομένων Vortexa. Και σχεδόν όλη η κυκλοφορία διέρχεται από δύο κύριες ναυτιλιακές οδούς που είναι ακόμη πιο περιορισμένες.

Αυτό περιορίζει την ικανότητα ελιγμών των πλοίων και μειώνει τον χρόνο αντίδρασης σε περίπτωση επίθεσης.

Είναι μία από τις πιο στρατηγικά σημαντικές θαλάσσιες διόδους στον κόσμο. Συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και τη θάλασσα της Αραβίας, περνώντας ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν.

Η στενότητα του Στενού το καθιστά κρίσιμο για την παγκόσμια ναυτιλία πετρελαίου, καθώς περίπου το 20–30% της παγκόσμιας θαλάσσιας μεταφοράς πετρελαίου διέρχεται από εδώ. Επιπλέον, η εγγύτητα των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών (ΑΟΖ) Ιράν και Ομάν σημαίνει ότι τα πλοία έχουν περιορισμένο χώρο για ελιγμούς, γεγονός που αυξάνει την ευαισθησία σε στρατιωτικές απειλές.

Ειδικοί που επικαλείται το CNN τονίζουν ότι πρόκειται για μια μοναδική «σημαία θανάτου», όπου τα πλοία αντιμετωπίζουν απειλές μέσα σε δευτερόλεπτα, χωρίς τη δυνατότητα αναστροφής ή εναλλακτικής διαδρομής.

Επιπλέον, η μακριά ακτογραμμή του Ιράν, σχεδόν 1.000 μίλια, επιτρέπει την εκτόξευση πυραύλων κατά πλοίων από πολλαπλές θέσεις. Τα κινητά συστήματα και η δύσκολη γεωγραφία με βουνά και νησιά καθιστούν δύσκολη την ανίχνευση των επιτιθέμενων δυνάμεων της Τεχεράνης.

Οι απειλές για τα πλοία
Το Ιράν έχει αναπτύξει μια πολυεπίπεδη στρατηγική για τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, ενός από τα πιο στρατηγικά σημεία διέλευσης πετρελαίου στον κόσμο. Η στρατηγική αυτή έχει ουσιαστικά περιορίσει τη διέλευση, προκαλώντας έντονη ανησυχία στις διεθνείς ναυτιλιακές αρχές και στο Πεντάγωνο, το οποίο εξετάζει ναυτικές επιχειρήσεις για τη διασφάλιση του υδάτινου διαδρόμου.

Οι μεγαλύτερες απειλές για τα πολιτικά πλοία στη στενή περιοχή περιλαμβάνουν:

Ναυτικές νάρκες
Αποτελούν την πιο σοβαρή απειλή, καθώς η τοποθέτησή τους μπορεί να γίνει από μικρά σκάφη, υποβρύχια ή ακόμη και από τις ακτές. Ακόμη και λίγες νάρκες μπορούν να διακόψουν σημαντικά τη ναυσιπλοΐα.

Επιθέσεις από ταχύπλοα σκάφη
Το Ιράν διαθέτει μεγάλο αριθμό ταχυπλόων που μπορούν να προσεγγίσουν τα μεγαλύτερα πλοία, ακόμα και εμπορικά, ενδεχομένως μεταφέροντας εκρηκτικά.

Αντιπλοϊκοί πύραυλοι
Οι πυραυλικές απειλές από παράκτιες βάσεις ή κινητούς εκτοξευτές θέτουν σε κίνδυνο τα εμπορικά πλοία, που δεν διαθέτουν συστήματα αμύνης.

Επιθέσεις με drones
Τα ιρανικά drones μπορούν να χρησιμοποιηθούν για αναγνώριση ή ακόμα και για επιθέσεις, αυξάνοντας τον κίνδυνο για τα πλοία.

Ηλεκτρονικός πόλεμος και παρεμβολές στην πλοήγηση
Η παραπλάνηση ή η διακοπή λειτουργίας συστημάτων GPS μπορεί να οδηγήσει σε συγκρούσεις ή ναυάγια, καθώς τα πολιτικά πλοία δεν διαθέτουν στρατιωτικά αντίμετρα.

Μπλοκαρίσματα ή περιορισμός διέλευσης
Η φυσική παρουσία ιρανικών ναυτικών μονάδων μπορεί να αναγκάσει τα εμπορικά πλοία να σταματήσουν ή να αλλάξουν πορεία, επηρεάζοντας την παγκόσμια ροή πετρελαίου.

Κίνδυνοι από στρατιωτικές επιχειρήσεις
Σε περίπτωση επέμβασης των ΗΠΑ ή συμμάχων για τη διασφάλιση του στενού, τα πολιτικά πλοία μπορεί να βρεθούν στο μέσο των συγκρούσεων.
Λόγω του στενού πλάτους της διόδου, μόλις 21 ναυτικών μιλίων στο στενότερο σημείο, οι κίνδυνοι είναι αυξημένοι, και οι ναυτιλιακές εταιρείες καλούνται να ακολουθούν τα διεθνή πρωτόκολλα, να διατηρούν συνεχείς επικοινωνίες και να συντονίζονται με τις ναυτικές δυνάμεις στην περιοχή.

Ακόμα και χωρίς καταστροφή πλοίων, η ύπαρξη της απειλής επαρκεί για να αποτρέψει τη διέλευση των εμπορικών πλοίων.

Δεκάδες ιρανικές επιθέσεις σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ
Το Ιράν διαθέτει σημαντικές δυνατότητες να πλήξει πολιτικά πλοία στον Κόλπο, σύμφωνα με αναλυτές και στοιχεία από το Institute for the Study of War (ISW). Από την έναρξη του πολέμου, έχουν αναφερθεί τουλάχιστον 19 επιθέσεις σε πλοία, χρησιμοποιώντας διάφορα μέσα, όπως μη επανδρωμένα αεροσκάφη, μικρές βάρκες και νάρκες στην περιοχή του Στενού, του Περσικού Κόλπου και του Κόλπου του Ομάν.

Παράλληλα, μερικά πλοία από το Ιράν, την Κίνα, την Ινδία και το Πακιστάν έχουν καταφέρει να περάσουν, μερικά χρησιμοποιώντας ψεύτικες ταυτότητες ή καταβάλλοντας μεγάλα χρηματικά ποσά για ασφαλή διέλευση.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι η στρατηγική θέση της περιοχής, όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας πετρελαϊκής παραγωγής, καθιστά κάθε επίθεση ιδιαίτερα κρίσιμη, αλλά παράλληλα επισημαίνουν ότι οι επιθέσεις φαίνεται να έχουν κυρίως χαρακτήρα απειλής ή στρατηγικού μηνύματος παρά πλήρους αποκλεισμού των θαλάσσιων διαδρομών. Σχεδόν 2.000 πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, σύμφωνα με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό.

Η στρατηγική των ΗΠΑ για τα Στενά του Ορμούζ
Η αμερικανική κυβέρνηση συνδυάζει διπλωματία και στρατιωτική παρουσία:

Διπλωματικές προσπάθειες: Επικοινωνία μέσω μεσαζόντων για επανέναρξη της διέλευσης.

Στρατιωτική κινητοποίηση: Στρατεύματα και πλοία, όπως η USS Tripoli και Μονάδες Εκστρατείας Πεζοναυτών, κατευθύνονται στην περιοχή, με αποστολή κυρίως αποτροπής και επιτήρησης.

Στοχευμένες επιθέσεις: Πρόσφατα καταστράφηκαν στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νησί Χαργκ, που διαχειρίζεται το 90% των εξαγωγών αργού πετρελαίου του Ιράν, με προειδοποίηση για περαιτέρω χτυπήματα αν συνεχιστεί η απαγόρευση.
Η στρατηγική θέση των Στενών του Ορμούζ και οι ασύμμετρες στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν του προσφέρουν σημαντικό πλεονέκτημα, καθιστώντας τη διέλευση επικίνδυνη. Η παγκόσμια οικονομία παρακολουθεί στενά, καθώς η καθυστέρηση των μεταφορών επηρεάζει τις τιμές πετρελαίου και τη διαθεσιμότητα βασικών εμπορευμάτων.

Ο συνδυασμός στρατιωτικής πίεσης και διπλωματικών συνομιλιών φαίνεται να είναι η μόνη ρεαλιστική προσέγγιση προς την επαναλειτουργία του Στενού, χωρίς να προκληθεί ευρύτερη σύρραξη.