Τρίσεκτο!

Το νέο έτος είναι δίσεκτο, σύμφωνα με την απόφαση καθιέρωσης του Γρηγοριανού ημερολογίου, το μακρινό 1582, μ’ ένα παπικό διάταγμα. Έχει μία μέρα παραπάνω, δηλαδή. Εκείνη την περίεργη 29η Φεβρουαρίου –φέτος θα είναι Δευτέρα.

Ξέρουμε να τα υπολογίζουμε με τον απλοϊκό τρόπο αυτά τα έτη, που πρέπει να προσέχεις, να μην παντρεύεσαι και τα λοιπά: μία φορά στα τέσσερα χρόνια. Ήταν το 2012, είναι το 2016, το επόμενο θα είναι το 2020 και πάει λέγοντας.

Αν ψάχνουμε για ακρίβεια, βέβαια, δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα. Τα δίσεκτα έτη έρχονται ανά τέσσερα χρόνια μεν, με εξαιρέσεις δε: Εκτός από τα έτη που διαιρούνται με το εκατό αλλά όχι και με το τετρακόσια και εκτός από τα έτη που διαιρούνται και με το εκατό και με το τέσσερις χιλιάδες!

Άραγε γι’ αυτό να λέγονται «δίσεκτα», λόγω των δύο «εκτός» στην παραπάνω εξαίρεση; Μάλλον όχι. Πιθανότερο διότι το πλήθος των ημερών τους είναι 366 (σε αντίθεση με τις 365 μέρες των μη δίσεκτων) κι έτσι από τα δύο αυτά εξάρια (στο 366) προκύπτει και η ελληνικότατη και εξαιρετική λέξη «δίσεκτο», εκ του «δις έκτο». Κι έτσι η γλώσσα με τα μαθηματικά μπερδεύονται γλυκά.

Μαθηματικά θα συνεχίσουμε εδώ -ή μάλλον παρα-μαθηματικά- εξηγώντας γιατί το 2016 ίσως τελικά να είναι έτος… τρίσεκτον! Και που είναι τα τρία εξάρια του; Εξηγούμαστε:

Ένα εξάρι στο λήγοντα κι άλλα δυο κρυμμένα στο 20+16=36 που είναι η δεύτερη δύναμη του έξι (6Χ6=36). Ακόμα πιο σύνθετα: το νέο έτος διαβάζεται ως «δύο χιλιάδες δεκάξι», επί το απλούστερο «δύο δεκάξι». Αυτό γράφεται 216 το οποίο δεν είναι παρά… η τρίτη δύναμη  του έξι (τρεις φορές έξι: 6Χ6Χ6=216)!

Είναι όμως και… τρις έκτο το έτος το καινούργιο. Τρεις φορές (σε τρεις διαφορετικές μετρήσεις, δηλαδή) έκτο κατά σειρά. Οι μετρήσεις αυτές είναι αντίστοιχα μία μαθηματική, μία αριθμητική, μία ιστορική: Είναι το έκτο έτος από την αρχή της αρίθμησης που μαθηματικά υπακούει στη μορφή (2χ-1)*2χ-1. Είναι το έκτο έτος της δεκαετίας του. Είναι ταυτόχρονα το έκτο πλήρες έτος της αποκαλούμενης κρίσης, αν ως έτος εκκίνησης της θεωρήσουμε την αποφράδα (παρότι μη δίσεκτη) χρονιά της έλευσης των μνημονίων, το 2010.

Τι μας επιφυλάσσει, άραγε, ένα τέτοιο έτος; Μάλλον τίποτε το οδυνηρό λόγω των παραπάνω ενδιαφερουσών και περίτεχνων συγκυριών. Ούτως ή άλλως οι δοξασίες για τα δίσεκτα προέκυψαν κατόπιν της αντικατάστασης του Ιουλιανού με το Γρηγοριανό ημερολόγιο. Και μάλλον δοξασίες παραμένουν.

Γιατί, στην ουσία –επιστρέφοντας σε εκείνο το αρχικό παπικό διάταγμα του 1582- το σόφισμα των δίσεκτων για έναν απλούστατο πρακτικό λόγο εφευρέθηκε: για να διορθωθεί το σφάλμα που προκαλεί ο μη ακριβής υπολογισμός της διάρκειας της ημέρας πλήρους περιστροφής της Γης στη μέτρηση του ηλιακού έτους. Γιατί η πλήρης περιστροφή απαιτεί περίπου έξι ώρες παραπάνω από τις γνωστές 365 μέρες.

Ψιλά γράμματα. Και ταυτόχρονα υψηλή επιστημοσύνη. Ας είναι. Κι ας είναι ευτυχές το νέο έτος! Και τυχερό, εις την έκτη…

ΥΓ1. Κατά Μπαμπινιώτη πάντως η λέξη δίσεκτο αποτελεί δάνειο από το λατινικό bisextus, επειδή οι Ρωμαίοι κατά τα έτη αυτά επαναλάμβαναν την έκτη μέρα πριν από τις καλένδες του Μαρτίου.

ΥΓ2. Αν μιλήσουμε με γράμματα –γιατί αρκετά μαθηματικά είχε το παραπάνω κείμενο- το 16 αντιστοιχεί στο γράμμα «π» του αλφαβήτου μας. «Π, όπως Πάτρα» σαν να λέμε. Ή π όπως ότι εσείς… ποθείτε. Καλή Χρονιά!