Τουρκία: Ποιος «όπλισε» το χέρι των δολοφόνων;

Η πολύνεκρη επίθεση στην πορεία ειρήνης που οργάνωναν τουρκικές και κουρδικές οργανώσεις, κόμματα, συνδικάτα αποδόθηκε με σχετική ευκολία στο Ισλαμικό Κράτος. Είναι μια πιθανή εκδοχή: η τζιχαντιστική οργάνωση διεξάγει ήδη πόλεμο ενάντια (και) στους Κούρδους σε Ιράκ-Συρία, ενώ έχει κάθε λόγο να προκαλέσει αποσταθεροποίηση στην Τουρκία (καθώς η ιστορία δίδαξε την ηγεσία της ότι σε τέτοιες συνθήκες δημιουργείται ευνοϊκό έδαφος για την ανάπτυξή της).

Αλλά δεν είναι η μόνη πι­θα­νή εκ­δο­χή: Όχι μόνο γιατί δεν ανέ­λα­βε την ευ­θύ­νη –που θα ήταν το ανα­με­νό­με­νο, ει­δι­κά για μια τέ­τοια ορ­γά­νω­ση, καθώς η υπερ-προ­βο­λή και η «δια­φή­μι­ση» των πρά­ξε­ών της (ει­δι­κά των πιο φο­νι­κών και άγριων) απο­τε­λεί κομ­βι­κό στοι­χείο της στρα­τη­γι­κής της. Αλλά γιατί κα­νείς δεν μπο­ρεί να ξε­χά­σει τις δε­κα­ε­τί­ες ακρο­δε­ξιάς, πα­ρα­στρα­τιω­τι­κής βίας ενά­ντια στην Αρι­στε­ρά και το κουρ­δι­κό κί­νη­μα. Και δεν ανα­φε­ρό­μα­στε μόνο στην μα­κρι­νή και πο­λυ­τά­ρα­χη ιστο­ρία της Τουρ­κί­ας, αλλά και στις αστα­μά­τη­τες επι­θέ­σεις σε γρα­φεία και αγω­νι­στές του HDP εδώ και μήνες. Αλλά και γιατί κα­νείς δεν μπο­ρεί να υπο­τι­μά τους μη­χα­νι­σμούς του «βα­θέ­ως κρά­τους» στην Τουρ­κία, των οποί­ων το σκο­τει­νό πα­ρελ­θόν είναι γνω­στό. Αυτοί οι «παί­χτες» έχουν εξί­σου λό­γους να χτυ­πή­σουν το HDP, του οποί­ου η άνο­δος τους έχει προ­κα­λέ­σει πα­νι­κό.

Ωστό­σο, όποια εκ­δο­χή και αν ισχύ­ει, η κυ­βέρ­νη­ση Ερ­ντο­γάν-Ντα­βού­το­γλου έχει αίμα στα χέρια της. Κα­ταρ­χήν, όπως κα­ταγ­γέ­λουν Τούρ­κοι αγω­νι­στές, δεν υπήρ­χε αστυ­νο­μία για να απο­τρέ­ψει την επί­θε­ση, αλλά υπήρ­ξε πλη­θώ­ρα αστυ­νο­μι­κών για να επι­τε­θεί βίαια στους συ­γκε­ντρω­μέ­νους, με­ρι­κά λεπτά μετά το αι­μα­τη­ρό συμ­βάν. Αλλά, κυ­ρί­ως, το βάρος έχει το πο­λι­τι­κό υπό­βα­θρο στο οποίο έγινε το φο­νι­κό χτύ­πη­μα.

Με το ένα μάτι στη Συρία, όπου η δη­μιουρ­γία ντε­φά­κτο αυ­τό­νο­μης κουρ­δι­κής πε­ριο­χής ανη­συ­χεί το τουρ­κι­κό κρά­τος, και το άλλο μάτι στις επερ­χό­με­νες εκλο­γές, όπου ο στό­χος της κα­τά­κτη­σης της αυ­το­δυ­να­μί­ας για το ΑΚΡ περνά από την πίεση στο HDP και την προ­σέλ­κυ­ση εθνι­κι­στι­κών ψήφων, ο Ερ­ντο­γάν έχει εξα­πο­λύ­σει πό­λε­μο ενά­ντια στο PKK, αλλά και έναν χα­μη­λής έντα­σης εμ­φύ­λιο ενά­ντια στον κουρ­δι­κό πλη­θυ­σμό και αγω­νι­στές της Αρι­στε­ράς γε­νι­κό­τε­ρα. Σε αυτό το τοπίο, καλ­λιερ­γεί­ται έντο­να ο επι­θε­τι­κός αντι­κουρ­δι­κός εθνι­κι­σμός, με ευ­θύ­νη (και με πρω­τα­γω­νι­στι­κό ρόλο) της με­τα­βα­τι­κής κυ­βέρ­νη­σης Ντα­βού­το­γλου. Σε αυτό το πο­λι­τι­κό πλαί­σιο έχει ξε­τυ­λι­χτεί το κύμα βίας κατά του HDP, που κο­ρυ­φώ­θη­κε με το μα­κε­λειό στην Άγκυ­ρα.

Υπάρ­χει και ένας ακόμα κυ­νι­κός υπο­λο­γι­σμός του Ερ­ντο­γάν. Καθώς τα σχέ­διά του για με­τά­βα­ση σε ένα συ­γκε­ντρω­τι­κό προ­ε­δρο­κε­ντρι­κό σύ­στη­μα απέ­τυ­χαν με τον εκλο­γι­κό δρόμο (καθώς το κόμμα του δεν συ­γκέ­ντρω­σε την απαι­τού­με­νη κοι­νο­βου­λευ­τι­κή πλειο­ψη­φία για να ανα­θε­ω­ρή­σει το σύ­νταγ­μα), επι­χει­ρεί να τα εφαρ­μό­σει «ντε­φά­κτο», εμ­φα­νι­ζό­με­νος ως «Βο­να­πάρ­της» εν μέσω αστά­θειας και πο­λέ­μου. Δεν είναι τυ­χαίο πως με το αίμα των νε­κρών να μην έχει ακόμα στε­γνώ­σει, τα κυ­βερ­νη­τι­κά στε­λέ­χη συ­νέ­χι­σαν τον «πο­λυ­μέ­τω­πο» πό­λε­μο στην ρη­το­ρι­κή τους, απο­δί­δο­ντας ευ­θύ­νες σε όλους τους «τρο­μο­κρά­τες» (ισλα­μι­στές, κούρ­δους, αρι­στε­ρούς), ακόμα και στους διορ­γα­νω­τές της συ­γκέ­ντρω­σης που «προ­κα­λούν εντά­σεις». Το διάγ­γελ­μα του Ερ­ντο­γάν ήταν ένα κά­λε­σμα «εθνι­κής ενό­τη­τας» που υπεν­θύ­μι­ζε τις προ­ε­δρι­κές του βλέ­ψεις ως «σω­τή­ρας του έθνους».

Για την τουρ­κι­κή άρ­χου­σα τάξη, η επι­στρο­φή στη στα­θε­ρό­τη­τα είναι κε­ντρι­κός στό­χος: Για γε­ω­πο­λι­τι­κούς λό­γους -κα­θώς η πε­ριο­χή φλέ­γε­ται, για οι­κο­νο­μι­κούς λό­γους -κα­θώς η οι­κο­νο­μία ασθμαί­νει, αλλά και για κοι­νω­νι­κούς –καθώς μετά την εξέ­γερ­ση στο Γκέζι, αντι­με­τω­πί­ζουν ένα κύμα ρι­ζο­σπα­στι­κο­ποί­η­σης «από τα κάτω». Ήταν μια εξέ­γερ­ση που συ­μπύ­κνω­νε και ταυ­τό­χρο­να έφερ­νε στην επι­φά­νεια όλη τη συσ­σω­ρευ­μέ­νη δυ­σα­ρέ­σκεια των «από κάτω». Και γι’ αυτό βρήκε τη συ­νέ­χειά της, στις με­γά­λες δια­δη­λώ­σεις μετά το θά­να­το του 15χρο­νου δια­δη­λω­τή Μπερ­κίν Ελβάν, τις μα­ζι­κές κι­νη­το­ποι­ή­σεις εν μέσω των απο­κα­λύ­ψε­ων σκαν­δά­λων δια­φθο­ράς, το κί­νη­μα δια­μαρ­τυ­ρί­ας που ανα­πτύ­χθη­κε μετά την πο­λύ­νε­κρη τρα­γω­δία στο ορυ­χείο στη Σόμα, την σχε­τι­κά άνοδο των απερ­γιών σε κλά­δους όπως η αυ­το­κι­νη­το­βιο­μη­χα­νία, την ρι­ζο­σπα­στι­κο­ποί­η­ση των κουρ­δι­κών πλη­θυ­σμών με αφορ­μή τη μάχη στο Κο­μπά­νι και τη στάση του τουρ­κι­κού κρά­τους. Όλα αυτά βρή­καν την έκ­φρα­σή τους στην εκλο­γι­κή επι­τυ­χία του HDP (που βγήκε από τα «στενά» όρια ενός κουρ­δι­κού κόμ­μα­τος, επι­χει­ρώ­ντας να ενώ­σει αυτήν την «ομπρέ­λα» κοι­νω­νι­κών κι­νη­μά­των). Όλα αυτά φο­βί­ζουν την άρ­χου­σα τάξη, το κρά­τος και το πα­ρα­κρά­τος που θέ­λουν την επι­στρο­φή «στο νόμο και την τάξη».

Το τουρ­κι­κό κρά­τος και οι μη­χα­νι­σμοί του έχουν την πείρα και την «τε­χνο­γνω­σία» να επι­βά­λουν τέ­τοιες λύ­σεις. Πά­ντο­τε η πο­λι­τι­κή βία και η αστά­θεια (με την δράση των ακρο­δε­ξιών να παί­ζει κομ­βι­κό ρόλο) χρη­σι­μο­ποιού­νταν για πρα­ξι­κο­πή­μα­τα. Ανά­λο­γοι σχε­δια­σμοί ίσως είναι σε εξέ­λι­ξη και σή­με­ρα. Όχι κα­τα­νά­γκην για πρα­ξι­κό­πη­μα, αλλά για κά­ποιας μορ­φής αυ­ταρ­χι­κή λύση στην κρίση. Η δια­φο­ρά με το πα­ρελ­θόν του ΑΚΡ, είναι πως αυτήν την φορά ο Ερ­ντο­γάν συμ­με­ρί­ζε­ται αυ­τούς τους σχε­δια­σμούς. Αρ­κε­τοί ανα­λυ­τές το­νί­ζουν ότι -αν και κά­πο­τε έχτι­σε τη δύ­να­μή του πο­λε­μώ­ντας το «βαθύ κρά­τος» και υπο­σχό­με­νος ει­ρη­νι­κή λύση στο κουρ­δι­κό- σή­με­ρα συμ­φέ­ρει τον Ερ­ντο­γάν η συ­νέ­χι­ση του πο­λέ­μου με το PKK, ακρι­βώς γιατί εξυ­πη­ρε­τεί και αυτόν το σχε­δια­σμό.

Αυτό που δεν μπο­ρού­με να γνω­ρί­ζου­με είναι αν «βαθύ κρά­τος» και Ερ­ντο­γάν έχουν συμ­φι­λιω­θεί (μπρο­στά στα πολ­λα­πλά προ­βλή­μα­τα που αντι­με­τω­πί­ζει το τουρ­κι­κό κρά­τος) και συ­μπο­ρεύ­ο­νται στις επι­διώ­ξεις «απο­κα­τά­στα­σης της τάξης». Ή αν η συ­νερ­γεία έχει προ­κύ­ψει «ντε φάκτο», και σε μια επό­με­νη στρο­φή ο Ερ­ντο­γάν ανα­κα­λύ­ψει (με τον πλέον δυ­σά­ρε­στο τρόπο) ότι δεν θα είναι αυτός ο «εκλε­κτός» στην επι­χεί­ρη­ση στα­θε­ρο­ποί­η­σης. Άλ­λω­στε ανοι­χτοί λο­γα­ρια­σμοί υπάρ­χουν ακόμα στο εσω­τε­ρι­κό του τουρ­κι­κού κρά­τους.

Η ελ­πί­δα για απο­τρο­πή κάθε τέ­τοιου σχε­δί­ου, η ελ­πί­δα για ει­ρή­νη και για τη δι­καί­ω­ση όλων των με­γά­λων αγώ­νων του κουρ­δι­κού και του τουρ­κι­κού λαού βρί­σκε­ται στις μα­ζι­κές δια­δη­λώ­σεις μετά τη σφαγή, στην 2ή­με­ρη απερ­γία που κή­ρυ­ξαν τα μα­χη­τι­κά συν­δι­κά­τα, στη με­τα­τρο­πή των κη­δειών των μαρ­τύ­ρων σε πο­λι­τι­κά συλ­λα­λη­τή­ρια, στις σφιγ­μέ­νες υψω­μέ­νες γρο­θιές και τα πει­σμω­μέ­να βλέμ­μα­τα των συ­ντρό­φων και των συ­ντρο­φισ­σών μας.