Παραβατικότητα και βία (εντός και εκτός σχολείου) των νέων: Φταίνε μόνο τα παιδιά ή και πολλοί άλλοι μαζί;

Βία και μαχαιρώματα σε σχολείο! Αυτό θα ήταν ανήκουστο και σίγουρα απίστευτο για τον δάσκαλό μας και όλους τους «ντεμοντέ» μαθητές πριν 50 χρόνια. Σήμερα τείνει να γίνει κανονικότητα.

Τότε, στα πέτρινα χρόνια, όλα κυλούσαν μια χαρά με τη μαυρόπλακα, το μολυβδοκόντυλο και το σφουγγάρι (που όσα πιο πολλά έσβηνε, τόσα πιο πολλά μαθαίναμε). Μετά εξελιχθήκαμε (μοντερνοποιηθήκαμε), ήλθαν τα tablets, τα κινητά, τα smartphones και το ακόμη χειρότερο η άμιλλα. Όχι πλέον στη γνώση, αλλά στις συσκευές τεχνολογίας αιχμής και στα λούσα.

Μετά την κατάργηση της ποδιάς των μαθητριών το 1982, το ενδιαφέρον πλέον μετακινήθηκε όχι στο τι θα μάθω, αλλά τι θα φορέσω για να ξεχωρίζω, να εντυπωσιάζω και να αρέσω. Αυτός ο αθώος (και προοδευτικός – κατά τους εμπνευστές του – νεωτερισμός) ήταν ένα σοβαρό πρόβλημα και μια βαθιά μαχαιριά για τον παραδοσιακό θεσμό της Ελληνικής οικογένειας.

Η συζήτηση πλέον γινόταν για τις μάρκες και τα μοντέρνα ρούχα και όχι για το ήθος, τον χαρακτήρα και την ψυχή που τα φορούσε! Ο ορίζοντας καλύφθηκε από ομίχλη και ο χώρος των θεόσταλτων ονείρων (και γαρ όναρ εκ Διός ἐστι – Ιλιάδα Β.63). Τα νεανικά όνειρα, δώρο Θεού και φωτεινός στόχος άνωθεν, για να βρίσκουν τα παιδιά τη στράτα τους, τσουρουφλίσθηκαν, σβήστηκαν και αμαυρώθηκαν από αγκυλωμένες και παλαιολιθικές εμμονές του παρελθόντος.

Οι σημερινοί γονείς βρίσκονται σε μεγάλο προβληματισμό και απόγνωση, γιατί αδυνατούν να ανταποκριθούν σε αυτόν τον εν εξελίξει συναγωνισμό. Κάπου εδώ, πίσω από τις συγκρίσεις και αντιπαραβολές, πίσω από τους αλληλοθαυμασμούς για τις ασύλληπτες δυνατότητες της καινούργιας τεχνολογίας, αρχίζει μια ύπουλα σερνάμενη σαν φίδι ζήλεια, που δεν αργεί να γίνει πληγή, να εξελιχθεί σε μίσος, αίσθημα κατωτερότητας, σε υποτίμηση ακόμη και αίσθημα ντροπής και αναξιότητας που μας θεωρεί αποδιοπομπαίους από τους «προοδευτικούς», ανάξιους να συντονισθούμε με τις τρέχουσες εξελίξεις και τον ανακυκλούμενο μοντερνισμό!

Το παιδί σε αυτό το ψυχολογικό αδιέξοδο, αφού για λόγους οικονομίας δεν μπορεί να έχει ισάξιο κινητό ή τόσο μοντέρνα ρούχα, γίνεται ευάλωτο, χάνει την αυτοεκτίμησή του, πίνει αλκοόλ μέχρις αλκοολισμού, ανάβει τσιγάρο ή τσιγαριλίκι, αρχίζει να βρίσκει διέξοδο στο κάπνισμα, επαληθεύοντας τον εύστοχο λόγο του ποιητή Μιχάλη Γκανά: «περίπολοι της νικοτίνης οι κάνες των τσιγάρων, στραμμένες πάνω μας».

Από κορεσμό, από αφθονία, από ανία ή υπαρξιακό κενό, τα παιδιά κατευθύνονται σε δρόμους χωρίς επιστροφή, κάτι που τα σπρώχνει να αναζητούν το κάτι παραπάνω, τη χίμαιρα, την πακεταρισμένη ευτυχία και τον επίγειο παράδεισο. Αναζητούν την τεχνητή ευδαιμονία, καρφώνοντας τη σύριγγα του θανάτου στα μπράτσα τους, εθιζόμενα και αδιαφορούντα για την αυτοκαταστροφή τους.

Η βία όχι μόνο στα σχολεία, αλλά γενικότερα στη νεολαία, μπορεί να έχει πολλές εκφράσεις, μπορεί να είναι σωματική, λεκτική, ηλεκτρονική (μίμηση προτύπων βίας, για να νοιώθουν και οι ίδιοι δυνατοί, να μην υστερήσουν και δε γίνουν αποδεκτοί από την «ομάδα»). Βασικά ξεκινάει από σιτοδεία = έλλειψη σίτου (πείνα αγάπης), έλλειψη τσιγουνιάς τρυφερότητας ή μιας ολόθερμης αγκαλιάς, απόρριψη, ανασφάλεια, παραγκωνισμό από το σύστημα, φόβο, αδικία και ό,τι μπορεί να λαβώσει την ευαίσθητη παιδική ψυχή.

Κάτω από κάθε παραβατική συμπεριφορά (ασέβεια στους εκπαιδευτικούς, ανυποληψία και εμπαιγμό στους υπερήλικες, περιφρόνηση στους θεσμούς, μέχρι απαξίωσης και μηδενισμού των πάντων), κρύβεται ένα παιδί και μια φωνή που ζητάει να ακουστεί, είναι ένα πληγωμένο παιδί με βαριά τραύματα στην ψυχή που πονάει από ασύνετους μειωτικούς σχολιασμούς και επαναλαμβανόμενους ισοπεδωτικούς υπαινιγμούς.

Πώς να μην απογοητευθεί, να μην καταβαραθρωθεί και πώς να σταθεί όρθιος αυτός ο νέος με τη σακατεμένη και σπασμένη ραχοκοκαλιά της ψυχής του; Όταν του παίρνουν τη θέση και τη δίνουν σε άλλους που δεν υπερτερούν σε αξία, αλλά έχουν κάποιο θαυματουργό «υπόγειο βύσμα», που κάνει το άνομο σύννομο και το άδικο δίκαιο, ακόμη κι αν έχει εξουθενώσει ψυχικά και έχει βουλιάξει στα Τάρταρα τον αδικημένο!

Αδιάκοπα ο φόβος πριονίζει την ψυχή τους τόσο, που ο λογισμός τους γίνεται παραλογισμός και παραφροσύνη που φθάνει και καταφεύγει στη βία. Σφίγγει και υψώνει τη γροθιά του.

Όταν από το σπίτι του δεν έχει εκπαιδευτεί και δεν έχει βιώσει την ΕΥΘΥΝΗ, μπορεί ακόμη να φθάσει και σε βία ή και αίμα που θα επιβεβαιώνει την ύπαρξή του, θα κραυγάζει και θα ωρύεται με κόκκινη γραφή ή χαρακιές, κοιτάχτε και μένα, είμαι και εγώ εδώ!

Υπάρχει θεραπεία;

Είναι η τιμωρία; Ποτέ! Η βία, όταν την πολεμάς με βία, αναπαράγει περισσότερη βία. Είναι λάθος να προσπαθήσουμε να την καταστείλουμε με λάθος τρόπους. Πρέπει να βρούμε την κρυμμένη ψυχική ομορφιά. Πρέπει να ανασύρουμε τον καταχωνιασμένο μέσα τους Άνθρωπο – γιατί σε όλους μας υπάρχει κρυμμένος βαθιά μέσα μας ένας «άλλος» Άνθρωπος και περιμένει ένα νεύμα ψυχής, μια ρωγμή φωτός για να λάμψει και να δηλώσει παρών.

Πρέπει να δώσουμε Αγάπη, όχι από καθήκον ή υποχρέωση, αλλά κυρίως από συμφέρον για το αναμενόμενο κέρδος. Η ευνομία του κράτους, η κοινωνική ευθύνη, ακόμη και η ατομική ευθύνη των παιδιών με επιβολή ορίων, αφαιρώντας την κουκούλα του διαδικτύου, τον εθισμό και τη μοναξιά του αλγόριθμου, ώσπου να μάθουν να το χρησιμοποιούν σωστά και επωφελώς.

Αυτή η φωτοροή και η ηλιοτροπία της παιδικής ψυχής προς την ευθύνη και την αρετή μπορεί να γίνει μόνο μέσα από μια παραδειγματικά δεμένη, ψυχικά σφιχταγκαλιασμένη και συμπαγή οικογένεια, που θα πρέπει να ξεκινήσει από νωρίς, μαζί με το γλυκό νανούρισμα της μάνας, για να το παραδώσει στην αγκαλιά του Μορφέα και να ακούει τη γλυκόλαλη λύρα του Ορφέα, του γιου του ύπνου και της νύχτας, και όχι την τιμωρητική απειλή ότι θα «έλθει ο γέρος να το πάρει» αν δε κάνει νάνι! Πως μετά το παιδί να σέβεται και να μη φοβάται τους ηλικιωμένους;

Για να διαμορφώσουμε την έλλογη παιδική ζύμη, πρέπει να την ζυμώσουμε στη σκάφη της παιδείας, όχι μόνο με γνώση, αλλά με ανθρώπινη παιδεία και αρετή. Αν θέλουμε να βοηθήσουμε πραγματικά τα παιδιά, πρέπει να σταθούμε δίπλα τους και όχι πάνω τους, να γίνουμε και εμείς παιδιά. Πρέπει να αφήσουμε ένα παιδί να μπουσουλάει και να περπατάει κρατώντας το από το χέρι, μόνιμα μέσα μας, να αγροικάμε και να νογάμε το κλάμα και τη φωνή της ψυχής του!

Μόνον αν απαλλάξουμε το παιδί από το σύνδρομο του σκυμμένου κεφαλιού στην οθόνη του κινητού, του tablet, του υπολογιστή (ακόμη και εμείς πρέπει να σηκώσουμε το κεφάλι, δίνοντας πρώτοι το παράδειγμα) και να κοιταχτούμε κατάματα μαζί του. Μόνο αν διασταυρωθούν τα βλέμματα των ψυχών μας, μόνο όταν μιλάμε με τα μάτια μας, τους αισθητήρες της ψυχής, υπάρχει ελπίδα σωτηρίας και ιαματικού ψυχικού εναγκαλισμού!

Η λύτρωση και η ψυχαμοιβή θα έλθει όταν το δίκιο των αδικημένων παιδιών θα συγχρονισθεί με το δίκαιο της υγιούς και ευνομούμενης πολιτείας. Τα παιδιά θέλουν συνέπεια, εκτίμηση και συντροφικότητα ψυχικής. Μόνον έτσι θα «έλθουν εις εαυτόν», όπως ο νέος της παραβολής, για να γυρίσει στο σπίτι και βρουν ξανά τους δικούς τους και την ψυχή τους!

Το παγόβουνο της βίας λειώνει μόνο όταν υπάρχει κοινωνική ηλιοφάνεια να αναλιγώσει και να ζεσταθεί η καρδιά των παιδιών!