Η ιστορία και το μυθιστόρημα

Είναι κοινώς γνωστό πως η ιστορία ως επιστήμη αλλά και ως μάθημα διδασκαλίας στο σχολείο, δεν αποτελεί ευρέως αγαπημένη ενασχόληση ή μελέτη για τους μαθητές και τους μεγαλύτερους. Συχνά οι νέοι θεωρούν ότι η ιστορία είναι μόνο η παράθεση των γεγονότων του παρελθόντος που διδάσκεται με τρόπο μάλλον τυπολατρικό, «παπαγαλίστικο» και αδιάφορο, πράγμα που δεν βρίσκεται μακριά από την αλήθεια σε ότι αφορά τις μεθόδους διδασκαλίας.

Αυτό ακριβώς είναι και το αίτιο κάποιας παρατηρημένης αποστροφής προς την επιστήμη αυτή από μεγάλο μέρος της μαθητικής και φοιτητικής νεολαίας και όχι μόνον αυτής.

Ακόμα και οι μεγαλύτεροι ηλικιακά άνθρωποι ή τουλάχιστον ένα καθόλου ευκαταφρόνητο κομμάτι της κοινωνίας μας, είτε αποφεύγουν την επαφή με την ιστορία είτε νομίζουν πως γνωρίζουν κάποια βασικά ιστορικά γεγονότα μένοντας ωστόσο σε ένα ημιμαθές επίπεδο γνώσης.

Αυτό που θα πρέπει να τονιστεί είναι ότι σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα από τον τρόπο που διδάσκεται η ιστορία ή από το επίπεδο της κατάρτισης και της μεταδοτικής ικανότητας του διδάσκοντα, η επιστήμη αυτή δεν αποτελεί απλώς παράθεση γεγονότων του παρελθόντος αλλά και ανίχνευση «κρυφών γεγονότων» και αναζήτηση των αιτιών για τα γεγονότα και ερμηνεία της εποχής στην οποία αυτά εκτυλίχθηκαν. Θα πρέπει επίσης να γίνει κατανοητό πως η ιστορία δεν είναι μία «νεκρή» επιστήμη αλλά μία απόλυτα «ζωντανή» διαδικασία μελέτης της συνέχειας του κόσμου μας μέσα στον χρόνο.

Δεν θα πρέπει άλλωστε ποτέ να ξεχνάμε ότι από κάπου ερχόμαστε ως άνθρωποι και ως κοινωνίες και προς κάποιον προορισμό βαδίζουμε. Τέλος, θα πρέπει να έχουμε στο νου μας ότι αν η ιστορία εξετάζει το παρελθόν, παρελθόν είναι και η προηγούμενη μέρα, η προηγούμενη ώρα, η προηγούμενη στιγμή. Σε λίγο μάλιστα, παρελθόν θα είναι και το παρόν μας καθώς τίποτα δεν είναι στατικό και όλα είναι αλληλένδετα στον κόσμο μας!

Υπάρχουν πολλοί και περισσότερο ειδικοί από μένα για να μιλήσουν σχετικά με τα οφέλη της ιστορικής μελέτης για τους ανθρώπους και τις κοινωνίες ή σχετικά με την αντίληψη περί ιστορίας που κυριαρχεί και για το τι ακριβώς θα πρέπει να αλλάξει. Εγώ θα ήθελα απλώς με το παρόν άρθρο να επισημάνω την σχέση της ιστορίας με το μυθιστόρημα και δη με το λεγόμενο ιστορικό μυθιστόρημα. Παρατηρώντας την στροφή συγγραφέων και αναγνωστικού κοινού, που εδώ και χρόνια συντελείται, προς το μυθιστόρημα ή και το διήγημα με ιστορικό φόντο και ιστορική βάση, θέλω να καταθέσω την γνώμη ότι δεν υπάρχει κάτι πιο ελπιδοφόρο και σημαντικό από αυτήν την στροφή.

Αυτό δείχνει πως τελικά υπάρχει γνήσιο κοινωνικό ενδιαφέρον για μάθηση και γνώση, για προβληματισμό, για νοητή μεταφορά σε περασμένες εποχές, για γεύση από γεγονότα και κλίμα ιστορίας. Αυτό επίσης σημαίνει πως όταν η ιστορία δίδεται ως απόλαυση στον αναγνώστη, μέσα από την ανθρώπινη διάστασή της και διανθισμένη με ερμηνείες ή μύθους, μπορεί να είναι ιδιαιτέρως ελκυστική.

Το μυθιστόρημα σε ιστορικό φόντο και το αυθεντικό ιστορικό μυθιστόρημα, περιέχουν συχνά άγνωστες ή λιγότερο γνωστές ιστορικές πτυχές, προυποθέτουν μελέτη πηγών και παραπομπές από τους δημιουργούς, αποτελούν αφορμές για σκέψη και περαιτέρω αναζήτηση γνώσης. Το μυθιστόρημα σε ιστορικό φόντο και το αυθεντικό ιστορικό μυθιστόρημα θα πρέπει να διαβάζονται με προσοχή και κριτική σκέψη επειδή πάντοτε εμπεριέχουν μυθοπλασία ενώ κάποιες φορές δεν στηρίζονται σε απολύτως τεκμηριωμένη ιστορική βάση. Δεν αποτελούν λοιπόν ιστορία και αυτό είναι κάτι που θα πρέπει όλοι μας να το έχουμε υπόψιν.

Αποτελούν όμως ευκαιρία για να μάθουμε την ιστορία μας ή έστω στοιχεία της, να ανακαλύψουμε ενίοτε νέες οπτικές και ερμηνείες γεγονότων μέσα από την αναγνωστική απόλαυση, την χαρά του χαλαρού διαβάσματος, την λογοτεχνική μύηση. Αν δεν διαβάζουμε ιστορία, ας διαβάζουμε καλό μυθιστόρημα λοιπόν! Είναι ότι πιο χρήσιμο, ευχάριστο, εποικοδομητικό, μπορούμε να κάνουμε για τον εαυτό μας.