Ζήτημα δημόσιας υγείας η μικροβιακή αντοχή σε βακτήρια που μεταδίδονται μέσω τροφίμων

Η μικροβιακή αντοχή (AMR) σε κοινά βακτήρια που μεταδίδονται μέσω των τροφίμων, όπως η σαλμονέλα και το καμπυλοβακτήριο, εξακολουθεί να αποτελεί ζήτημα δημόσιας υγείας σε ολόκληρη την Ευρώπη, σύμφωνα με νέα κοινή έκθεση της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) και του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC).

Τα ευρήματα της έκθεσης βασίστηκαν σε δεδομένα μικροβιακής αντοχής των ετών 2023-2024 που υποβλήθηκαν από τα κράτη- μέλη της ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ισλανδία, τη Νορβηγία, τη Βόρεια Μακεδονία και την Ελβετία. Διαπιστώθηκε ότι τα πρότυπα αντοχής διαφέρουν σημαντικά μεταξύ χωρών, βακτηρίων και φαρμάκων αντανακλώντας διαφορές στη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών, στις γεωργικές πρακτικές, στα μέτρα υγείας των ζώων και στις στρατηγικές πρόληψης λοιμώξεων.

 Όπως προκύπτει από την έκθεση, μεγάλο ποσοστό στελεχών σαλμονέλας και καμπυλοβακτηρίου, τόσο από ανθρώπους όσο και από παραγωγικά ζώα, συνεχίζει να εμφανίζει αντοχή στη σιπροφλοξασίνη, ένα σημαντικό αντιβιοτικό για τη θεραπεία σοβαρών λοιμώξεων στον άνθρωπο. Όπως επισημαίνεται, ενώ η αντοχή στη σαλμονέλα από παραγωγικά ζώα παραμένει σταθερά υψηλή, η αντοχή σε λοιμώξεις των ανθρώπων από σαλμονέλα έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. Η τάση αυτή προκαλεί ανησυχία, καθώς η αντοχή στη σιπροφλοξασίνη περιορίζει τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές.

Στην περίπτωση του καμπυλοβακτηρίου, η αντοχή είναι πλέον τόσο διαδεδομένη στην Ευρώπη ώστε η σιπροφλοξασίνη δεν συνιστάται πλέον για τη θεραπεία λοιμώξεων στον άνθρωπο. Για τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητάς της στην Ιατρική, έχουν επιβληθεί περιορισμοί στη χρήση της στα ζώα.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, υψηλά ποσοστά σαλμονέλας και καμπυλοβακτηρίου σε ανθρώπους και επιλεγμένα παραγωγικά ζώα εμφανίζουν επίσης αντοχή σε ευρέως χρησιμοποιούμενες αντιμικροβιακές ουσίες, όπως η αμπικιλλίνη, οι τετρακυκλίνες και τα σουλφοναμίδια.

Την ίδια ώρα, πάντως, αρκετές χώρες αναφέρουν πρόοδο στη μείωση των επιπέδων αντοχής τόσο στους ανθρώπους και στα παραγωγικά ζώα. Συγκεκριμένα, για τη σαλμονέλα η αντοχή των βακτηρίων στην αμπικιλλίνη και τις τετρακυκλίνες μειώθηκε σημαντικά στους ανθρώπους τα τελευταία δέκα χρόνια σε 19 και 14 χώρες, αντίστοιχα. Θετικές τάσεις εντοπίστηκαν επίσης σε ζώα στην ΕΕ, με μειωμένη αντοχή στις τετρακυκλίνες σε κοτόπουλα και στην αμπικιλλίνη και τις τετρακυκλίνες σε γαλοπούλες.

Για το καμπυλοβακτήριο, η αντοχή στην ερυθρομυκίνη έχει μειωθεί σε αρκετές χώρες την τελευταία δεκαετία, τόσο στους ανθρώπους όσο και σε ορισμένα ζώα. Επιπλέον, η συνδυασμένη αντοχή σε κρίσιμα σημαντικά αντιμικροβιακά, που σημαίνει αντοχή σε περισσότερα από ένα αντιμικροβιακά ταυτόχρονα, παραμένει γενικά χαμηλή στη σαλμονέλα, το καμπυλοβακτήριο και το E.coli. 

Στην έκθεση σημειώνεται ότι η μικροβιακή αντοχή αφορά όλους. Όταν τα βακτήρια καθίστανται ανθεκτικά στα αντιμικροβιακά φάρμακα, οι λοιμώξεις γίνονται δυσκολότερες στη θεραπεία και οι διαθέσιμες επιλογές περιορίζονται.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία της προσέγγισης «One Health», που αναγνωρίζει τη στενή διασύνδεση μεταξύ ανθρώπινης υγείας, υγείας των ζώων και παραγωγής τροφίμων. Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί σε ορισμένους τομείς, η συνετή και υπεύθυνη χρήση των αντιμικροβιακών ουσιών σε όλους τους τομείς, σε συνδυασμό με αποτελεσματικά μέτρα πρόληψης λοιμώξεων, υγείας των ζώων και ασφάλειας τροφίμων, παραμένει απαραίτητη για την επιβράδυνση της εμφάνισης και εξάπλωσης ανθεκτικών βακτηρίων και την προστασία της δημόσιας υγείας στην Ευρώπη.