Πάτρα: "Τ’ Αγιαντρεός το 1962" - Ένα flashback μέσα από το βιβλίο «Αγκινάρες με αλάτι»

Ο Θανάσης Κούστας μας γυρνά στο παρελθόν

Στην Πάτρα του 1962 παραμονή και ανήμερα τ΄Αγιαντρεός, όπως συνηθίζουν οι Πατρινοί να λένε, θα ταξιδέψουμε σήμερα, μέσα από το σχετικό απόσπασμα που ανασύραμε από το βιβλίο του Θανάση Κούστα, «Αγκινάρες με αλάτι».

"Η νόνα μου το είχε τάμα την παραμονή και ανήμερα τ’ Αγιαντρεός να βρίσκεται νύχτα-μέρα στην εκκλησία και να βοηθάει στις δουλειές του ναού, που ήταν πολλές λόγω της πολυκοσμίας. Συνήθως, εξαντλούσε το τάμα της αρωματίζοντας την εικόνα του Αγίου συνεχώς με μπαμπάκια εμποτισμένα με κολόνια γιασεμί. Κι εγώ έβρισκα ευκαιρία να παίζω με τα άλλα παιδιά ποδόσφαιρο και κυνηγητό στο πλάι του ναού.

Το πλάι του ναού με το τσιμεντένιο πλάτωμα ήταν ιδανικός χώρος για παιχνίδι, λόγω άπλας, και μια διέξοδος όταν ήταν βαρετά μέσα, κυρίως στον εσπερινό‒ αλλά και το βασικό αίτιο για να γδέρνονται τα γόνατα και να φουσκώνουν οι κοκότες από τα πεσίματα.

Πολλές φορές πηγαίναμε και καθόμασταν κάτω, στο «αγίασμα» και στις στοές, που έμοιαζαν με κατακόμβες. Μπορεί, όμως, να ήταν και τα θεμέλια του αρχαίου ναού της θεάς Δήμητρας, πάνω στα οποία χτίστηκε ο παλαιός ναός του Αγίου. Οι στοές είχαν καθαριστεί τότε και ήταν για ένα διάστημα επισκέψιμες, αλλά εμείς δεν γνωρίζαμε την αξία τους.

Την προηγούμενη χρονιά με είχαν ντύσει παπαδάκι την παραμονή το απόγευμα και μου έδωσαν να κρατάω ένα φανάρι και πήγαινα γύρω γύρω στην εκκλησία μαζί με τα άλλα παπαδάκια. Έτσι, η γιορτή τ’ Αγιαντρεός μού είχε μείνει στη μνήμη σαν ένα διήμερο με μεγάλη κούραση από το ατελείωτο παιχνίδι και την περατζάδα μέσα στην εκκλησία, αλλά και από το κοπάνημα του σκόρδου στο γουδοχέρι και της αλιάδας στην καυκιά, ανήμερα, για να τηρηθεί το πατρινό έθιμο.

Εκείνη τη χρονιά γλίτωσα το παπαδάκι, αλλά για να της κάνω συμπαράσταση στην παραμονή της στον ναό και στο τάμα της, η νόνα μού είχε τάξει να με πάει την άλλη μέρα στο Αττικόν, για να δούμε τον Βέγγο στο έργο «ο Βασιλιάς της Γκάφας».

Ο νέος ναός ήταν ακόμη υπό κατασκευή και πολλές φορές χάζευα τα συνεργεία, ιδίως όταν κατασκεύαζαν το μεγάλο προαύλιο, για τη διαμόρφωση του οποίου είχαν επιστρατεύσει και φαντάρους.

Ναός Αγ. Ανδρέα - Από βιβλίο Θαν. Κούστα "Αγκινάρες με αλάτι"

Όταν πηγαίναμε στον ναό, κατεβαίναμε από την Παπαφλέσσα και, μόλις περνάγαμε τις γραμμές, βρόμαγε όλη η περιοχή μπακαλιαρίλα. Ο λόγος ήταν το εργοστάσιο του Άγγελου Μπουκουβάλα στα αριστερά μας, που ήταν από τους μεγάλους εισαγωγείς μπακαλιάρου. Είχε πολλούς εργάτες, γιατί είχε και άλλες δραστηριότητες σχετικά με την παραγωγή αλιπάστων, όπως τα σαρδούνια στα στρογγυλά κουτιά. Ο Μπουκουβάλας ταυτόχρονα είχε και παγοποιείο, και ο δρόμος μπροστά από το εργοστάσιο είχε μονίμως μεγάλη κίνηση από διπλόκαρα, αλλά και μικρά φορτηγά και πράσινες τρίκυκλες μοτοσικλέτες, που φόρτωναν και ξεφόρτωναν.

Τ’ Αγιαντρεός του 1962, τα πράγματα ήταν σοβαρά και μας απαγόρευσαν το ποδόσφαιρο και το κυνηγητό στο πλάι του ναού. Ο λόγος ήταν ότι «η δοξολογία εγένετο παρουσία των Α.Α.Μ.Μ. των Βασιλέων, του διαδόχου και της πριγκηπίσσης Ειρήνης», οι οποίοι μετά τη δοξολογία μετέβησαν στο Δημαρχείο, από όπου παρακολούθησαν τη λιτανεία. Ο λόγος της άφιξής τους στην Πάτρα, όμως, δεν ήταν μόνο αυτός. Την ίδια ημέρα το απόγευμα, στις 4:00 μ.μ., εγκαινίασαν τη νέα μεγάλη βιομηχανική μονάδα της Pirreli στην περιοχή της Λεύκας. Πήγαμε κι εμείς οικογενειακώς στα εγκαίνια.

Μουσικές, σημαιοστολισμοί, Βασιλείς, Υπουργοί, επίσημοι και κόσμος πολύς, που παρακολουθούσε με ενθουσιασμό. Ο Νεολόγος έγραψε ότι «θα παράγει 140.000 ελαστικά ετησίως»και ότι έχει «δυνατότητες μελλοντικής επεκτάσεως». Το εργοστάσιο θα απασχολούσε 350 εργάτες, 30 υπαλλήλους και 20 τεχνικούς.

Η Πάτρα άλλαζε με γοργούς ρυθμούς, με τη βιομηχανία, το εμπόριο και το λιμάνι της να ανεβάζουν συνεχώς το βιοτικό επίπεδο. Συγκέντρωνε εσωτερικούς μετανάστες από τις γύρω περιοχές ‒από τη Ζάκυνθο, όπου είχαν έφεση στις τέχνες και στη μουσική, από την Κεφαλλονιά, που μαζί με τους Αιτωλοακαρνάνες συναγωνίζονταν στο εμπόριο, από την ορεινή Αρκαδία, που σχεδόν όλοι έγιναν επιχειρηματίες, και βέβαια από την ορεινή επαρχία της Αχαΐας‒, καθώς η Πάτρα προσέφερε πολλές ευκαιρίες για μεροκάματο αλλά και για επιχειρηματικά ρίσκα στους τολμηρούς.

Πολλοί έρχονταν στη μεγάλη πόλη και για πολιτικούς λόγους, αφού στην επαρχία τα πάθη δεν είχαν καταλαγιάσει ακόμη. Έτσι, πολλές επιχειρήσεις, προκειμένου να κάνουν μια πρόσληψη, ζητούσαν από το αντίστοιχο τμήμα της Βασιλικής Χωροφυλακής της καταγωγής του ενδιαφερόμενου, πιστοποιητικό ότι δεν διώκεται. Όπως έγινε και με τον ξάδερφο του θείου μου, τον κύριο Γιώργο, που καταγόταν από ένα χωριό της Αιτωλοακαρνανίας. Αυτός χρειάστηκε ένα τέτοιο πιστοποιητικό, για να πιάσει δουλειά ως εμποροϋπάλληλος σε κατάστημα χονδρικής πώλησης υφασμάτων.