Wall Street Journal: Το σχέδιο της Ευρώπης για ένα λιγότερο αμερικανικό ΝΑΤΟ

Ενα εφεδρικό σχέδιο που θα διασφαλίζει πως η Ευρώπη θα μπορεί να αμυνθεί χρησιμοποιώντας τις υπάρχουσες στρατιωτικές δομές του ΝΑΤΟ σε περίπτωση απόσυρσης των ΗΠΑ κερδίζει διαρκώς έδαφος, αφού έλαβε την «ψήφο εμπιστοσύνης» της Γερμανίας – η οποία επί μακρόν αντιτάσσεται στην προσέγγιση της «απεξάρτησης».

Αυτό αποκαλύπτει δημοσίευμα της Wall Street Journal σύμφωνα με το οποίο oι αξιωματούχοι που επεξεργάζονται τα σχέδια αυτά –στα οποία κάποια αναφέρονται ως «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ»– επιδιώκουν να εντάξουν περισσότερους Ευρωπαίους σε θέσεις διοίκησης και ελέγχου της Συμμαχίας και να ενισχύσουν τα αμερικανικά στρατιωτικά μέσα με ευρωπαϊκά. 

 
Τα σχέδια –τα οποία προωθούνται ανεπισήμως, στο περιθώριο συναντήσεων εντός και εκτός του πλαισίου της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας– δεν αποσκοπούν να ανταγωνιστούν την υφιστάμενη συμμαχία, ξεκαθαρίζουν οι συμμετέχοντες.

Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επιδιώκουν απλώς να διατηρήσουν την αποτρεπτική δύναμη έναντι της Ρωσίας, την επιχειρησιακή συνέχεια και την πυρηνική αξιοπιστία, ακόμη και αν η Ουάσιγκτον αποφασίσει να αποσύρει τις δυνάμεις της από την Ευρώπη ή αρνηθεί να την υπερασπιστεί, όπως έχει απειλήσει ο Τραμπ.

Τα σχέδια αυτά, σημειώνει η WSJ, υπογραμμίζουν το βάθος της ευρωπαϊκής ανησυχίας για την αμερικανική αξιοπιστία. Επρόκειτο για μία ιδέα του περασμένου έτους που όμως επισπεύσθηκε μετά τις απειλές Τραμπ για κατάληψη της Γροιλανδίας και πλέον κερδίζει νέα δυναμική εν μέσω της άρνησης της Ευρώπης να συνδράμει την Αμερική στον πόλεμο στο Ιράν.

Πλέον, η στροφή του Βερολίνου –που επί χρόνια αντιστεκόταν στο κάλεσμα του Παρισιού για περισσότερη αυτονομία στην ευρωπαϊκή άμυνα– ενισχύει το μομέντουμ. Εν μέσω ευρύτερης ανησυχίας για την αξιοπιστία των ΗΠΑ υπό τον Τραμπ ως συμμάχου, ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, φαίνεται να απομακρύνεται από το δόγμα των αμερικανικών εγγυήσεων στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. 

Τεράστια πρόκληση 
Οπως σημειώνεται στο δημοσίευμα, πρόκειται για μία τεράστια πρόκληση, αφού ολόκληρο το ΝΑΤΟ είναι δομημένο γύρω από την αμερικανική ηγεσία σχεδόν σε κάθε επίπεδο, από την υλικοτεχνική υποστήριξη και τις υπηρεσίες πληροφοριών έως την ανώτατη στρατιωτική διοίκηση της Συμμαχίας.

Οι Ευρωπαίοι προσπαθούν πλέον να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος αυτών των ευθυνών, κάτι που ο Τραμπ ζητούσε μετ’ επιτάσεως εδώ και καιρό. Η Συμμαχία θα τελεί «περισσότερο υπό ευρωπαϊκή ηγεσία», επιβεβαίωσε πρόσφατα ο γενικός γραμματέας της, Μαρκ Ρούτε. 

Βεβαίως, όπως επισημαίνεται στο δημοσίευμα, οι Ευρωπαίοι λαμβάνουν μέτρα με δική τους πρωτοβουλία κυρίως λόγω της επιθετικής πολιτικής Τραμπ και όχι λόγω της πίεσης των ΗΠΑ. 

Τις τελευταίες ημέρες, ο Τραμπ ενέτεινε την επιθετική ρητορική του κατά των Ευρωπαίων συμμάχων, χαρακτηρίζοντας τους Ευρωπαίους συμμάχους «δειλούς» και το ΝΑΤΟ «χάρτινη τίγρη». 

«Η μετατόπιση του βάρους από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη βρίσκεται σε εξέλιξη και θα συνεχιστεί… στο πλαίσιο της στρατηγικής των ΗΠΑ για την άμυνα και την εθνική ασφάλεια», δήλωσε ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, ένας από τους ηγέτες που συμμετέχουν στα σχέδια. 

«Το πιο σημαντικό είναι να κατανοήσουμε ότι αυτό συμβαίνει και να το χειριστούμε με έναν οργανωμένο και ελεγχόμενο τρόπο, αντί [οι ΗΠΑ] να αποσυρθούν απλώς βιαστικά», δήλωσε ο Στουμπ σε συνέντευξή του.

Ο ρόλος του Στουμπ
Ο Στουμπ είναι ένας από τους λίγους Ευρωπαίους ηγέτες που διατηρούν στενές σχέσεις με τον Τραμπ, ενώ η χώρα του διαθέτει μία από τις ισχυρότερες ένοπλες δυνάμεις της ηπείρου και τα μεγαλύτερα σε μήκος σύνορα με τη Ρωσία.

Προ ημερών, ο Τραμπ απείλησε να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ λόγω της «απαράδεκτης», όπως την αποκάλεσε, άρνησης των συμμάχων να υποστηρίξουν την εκστρατεία του κατά του Ιράν. Ενδεχόμενη απόσυρση των ΗΠΑ από τη συμμαχία θα προϋπέθετε την έγκριση του Κογκρέσου, αλλά ο Τραμπ θα μπορούσε ακόμα να αποσύρει στρατεύματα ή πόρους από την Ευρώπη ή να αρνηθεί την υποστήριξη, χρησιμοποιώντας την εξουσία του ως αρχηγός του γενικού επιτελείου της χώρας του. 

Αμέσως μετά την απειλή του Τραμπ, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Στουμπ τηλεφώνησε στον πρόεδρο για να τον ενημερώσει σχετικά με τα σχέδια της Ευρώπης για την ενίσχυση της άμυνάς της.

«Το βασικό μήνυμα προς τους Αμερικανούς φίλους μας είναι ότι, ύστερα από όλες αυτές τις δεκαετίες, ήρθε η ώρα η Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλεια και την άμυνά της», δήλωσε ο Στουμπ.

Καταλύτης η Γερμανία  
Ο αποφασιστικός πολιτικός καταλύτης για την Ευρώπη υπήρξε η ιστορική στροφή του Βερολίνου, το οποίο φιλοξενεί αμερικανικά πυρηνικά όπλα και επί μακρόν απέφευγε να αμφισβητήσει τον ρόλο των ΗΠΑ ως εγγυητή της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Οι Γερμανοί και άλλοι Ευρωπαίοι εξέφραζαν διαχρονικά φόβους πως η ενίσχυση του ευρωπαϊκού ρόλου στους κόλπους του ΝΑΤΟ θα μπορούσε να προσφέρει στις ΗΠΑ ένα άλλοθι για να περιορίσουν τον δικό τους ρόλο. 

Ωστόσο, πέρυσι, όταν άρχισε να καθίσταται σαφές πως ο Τραμπ θα εγκατέλειπε την Ουκρανία, ο Μερτς άρχισε να επαναξιολογεί την παγιωμένη αυτή θέση, σύμφωνα με πηγές με γνώση του modus operandi του Γερμανού καγκελάριου. Οπως σημειώνουν οι ίδιες πηγές, ο Μερτς εξέφραζε τον προβληματισμό του σχετικά με το ότι ο Τραμπ «μπέρδευε το θύμα με τον θύτη» στο μέτωπο της Ουκρανίας και πλέον δεν υπήρχαν σαφείς αξίες που που να καθοδηγούν την αμερικανική πολιτική στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Παρά ταύτα, ο Γερμανός ηγέτης δεν επιθυμούσε να αμφισβητήσει δημοσίως τη δομή της Συμμαχίας, «κάτι που θα ήταν επικίνδυνο», σύμφωνα με τις πηγές. Αντ’ αυτού, οι Ευρωπαίοι θα έπρεπε να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο, «με τις ΗΠΑ ιδανικά να μένουν στη Συμμαχία και τους Ευρωπαίους να αναλαμβάνουν τον όγκο της άμυνας», λένε οι ίδιες πηγές. 

Η αλλαγή στάσης της Γερμανίας «ξεκλείδωσε» ευρύτερες συμφωνίες, μεταξύ άλλων με Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Πολωνία, σκανδιναβικά κράτη και Καναδά, οι οποίες, σύμφωνα με αξιωματούχους που εμπλέκονται στις συζητήσεις, παρουσιάζουν πλέον το σχέδιο έκτακτης ανάγκης ως μια «συμμαχία των προθύμων» στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

«Λαμβάνουμε προφυλάξεις και διεξάγουμε ανεπίσημες συνομιλίες με μια ομάδα συμμάχων που μοιράζονται την ίδια άποψη και θα συμβάλουμε στην κάλυψη του κενού στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ όταν αυτό καταστεί αναγκαίο», δήλωσε η πρέσβης της Σουηδίας στη Γερμανία, Βερόνικα Βαντ-Ντάνιελσον.

Μόνον μετά τη στροφή του Βερολίνου άρχισε να σχηματοποιείται το σχέδιο έκτακτης ανάγκης σε έναν πρακτικό οδηγό χειρισμού στρατιωτικών ζητημάτων – όπως το ποιος θα διαχειρίζεται την αεροπορική και πυραυλική άμυνα του ΝΑΤΟ, τους διαδρόμους ενίσχυσης προς την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής, τα εφοδιαστικά δίκτυα και τις μεγάλες περιφερειακές ασκήσεις, στην περίπτωση απόσυρσης των Αμερικανών. Αυτά παραμένουν οι μεγαλύτερες προκλήσεις, αναφέρουν αξιωματούχοι.

Αλλον έναν κρίσιμο για την επιτυχία του σχεδίου παράγοντα, σημειώνουν οι αξιωματούχοι, αποτελεί η επαναφορά της στρατιωτικής θητείας, την οποία πολλές χώρες κατήργησαν μετά τον Ψυχρό Πόλεμο και τώρα επανεξετάζουν. «Δεν πρόκειται να δώσω συμβουλές σε καμία ευρωπαϊκή χώρα, αλλά όσον αφορά την πολιτική αγωγή, την εθνική ταυτότητα και ενότητα, πιθανώς δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία», δήλωσε ο Στουμπ. 

Πρακτικές δυσκολίες 
Οι αξιωματούχοι που εμπλέκονται στις συζητήσεις επιθυμούν να επιταχύνουν την ευρωπαϊκή παραγωγή ζωτικού εξοπλισμού σε τομείς όπου η Ευρώπη υστερεί έναντι των ΗΠΑ – όπως η αντιυποβρυχιακή άμυνα, οι διαστημικές και αναγνωριστικές δυνατότητες, ο ανεφοδιασμός εν πτήσει και η αεροπορική κινητικότητα. 

Οπως, πάντως, επισημαίνεται στο δημοσίευμα, παρότι η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία αποτελεί μια τεκτονική αλλαγή στη φιλοσοφία της Γηραιάς Ηπείρου, η υλοποίηση αυτού του φιλόδοξου στόχου κάθε άλλο παρά εύκολη θα είναι.  

Ο ανώτατος διοικητής των Συμμαχικών Δυνάμεων στην Ευρώπη είναι πάγια Αμερικανός, και Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν διαμηνύσει πως δεν έχουν καμία πρόθεση να παραχωρήσουν αυτή τη θέση. 

Κανένα ευρωπαϊκό κράτος-μέλος δεν διαθέτει επαρκές «ανάστημα» για να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ ως στρατιωτικό ηγέτη στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, εν μέρει επειδή μόνο οι ΗΠΑ μπορούν να παράσχουν την πυρηνική προστασία σε ολόκληρη την ήπειρο – η οποία αποτελεί τη βάση της ιδρυτικής αρχής της Συμμαχίας για αμοιβαία αποτροπή μέσω της ισχύος.

Οι Ευρωπαίοι αναλαμβάνουν όλο και περισσότερους ηγετικούς ρόλους, αλλά εξακολουθούν να στερούνται κρίσιμων δυνατοτήτων λόγω των χρόνων υποχρηματοδότησης και της εξάρτησης από τις ΗΠΑ. 

Σημαντικό κενό υπάρχει στον τομέα των πληροφοριών και της πυρηνικής αποτροπής. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναφέρουν ότι καμία αναδιάταξη στρατευμάτων δεν μπορεί να αντικαταστήσει άμεσα τα αμερικανικά συστήματα δορυφορικής παρακολούθησης, επιτήρησης και προειδοποίησης πυραύλων, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της αξιοπιστίας του ΝΑΤΟ – συνθήκη που ασκεί περαιτέρω πίεση σε Γαλλία και Βρετανία για την επέκταση του πυρηνικού και στρατηγικού ρόλου τους στο πεδίο των πληροφοριών. 

Η μετάβαση έχει ξεκινήσει 
«Η μετάβαση έχει ήδη ξεκινήσει», σημειώνεται στο δημοσίευμα, που κάνει λόγο για ολοένα και περισσότερους Ευρωπαίους σε διοικητικές θέσεις-κλειδιά στο ΝΑΤΟ και στρατιωτικές ασκήσεις, που πραγματοποιήθηκαν ή επίκεινται, υπό την ηγεσία ευρωπαϊκών δυνάμεων.

Η στροφή της Γερμανίας άνοιξε τον δρόμο για το πιο ευαίσθητο ζήτημα της ευρωπαϊκής εθνικής άμυνας: την αντικατάσταση της αμερικανικής πυρηνικής ομπρέλας. Αφού ο Τραμπ απείλησε να εισβάλει στη Γροιλανδία, ο Μερτς και ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, ξεκίνησαν συζητήσεις σχετικά με το αν η πυρηνική αποτρεπτική δύναμη της Γαλλίας θα μπορούσε να επεκταθεί ώστε να καλύψει και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας.

«Η ευρωπαϊκοποίηση του ΝΑΤΟ θα έπρεπε να έχει γίνει πολύ νωρίτερα», σημειώνει ο απόστρατος ναύαρχος των ΗΠΑ Τζέιμς Φόγκο, ο οποίος κατείχε υψηλόβαθμες θέσεις στο ΝΑΤΟ και διατηρούσε στενούς δεσμούς με τον οργανισμό. Ανέφερε ότι τα ευρωπαϊκά μέλη διαθέτουν πολλούς εξαιρετικούς επαγγελματίες αξιωματικούς και ηγέτες.

«Πιστεύω ότι έχουν τις δυνατότητες. Διαθέτουν μέρος του εξοπλισμού», αλλά πρέπει να επενδύσουν και να αναπτύξουν τις δυνατότητές τους ταχύτερα, είπε ο Φόγκο.