Η ανακύκλωση του πολιτικού προσωπικού διαψεύδει την προσδοκία για ανανέωση

Σε μια περίοδο κατά τη οποία η ελληνική κοινωνία δοκιμάζεται καθημερινά από το αυξημένο κόστος ζωής, την ανασφάλεια και την αβεβαιότητα για το μέλλον, θα περίμενε κανείς ότι το πολιτικό σύστημα - στο σύνολό του – θα επιχειρούσε μια ουσιαστική ανανέωση. Μια επανεκκίνηση με νέες ιδέες, νέα πρόσωπα και κυρίως με μια βαθύτερη κατανόηση των πραγματικών αναγκών της κοινωνίας.

Η ανακύκλωση των ίδιων προσώπων

Αντιθέτως, αυτό που παρατηρείται σήμερα είναι μια συστηματική ανακύκλωση του ίδιου πολιτικού προσωπικού. Τόσο στην κυβέρνηση όσο και στον ευρύτερο χώρο της αντιπολίτευσης – ακόμη και σε πολιτικούς σχηματισμούς που βρίσκονται σε φάση συγκρότησης – επανεμφανίζονται πρόσωπα γνώριμα. Πρόσωπα, που είτε προέρχονται από πολιτικές οικογένειες είτε έχουν διαμορφωθεί εντός ενός κλειστού κομματικού σωλήνα είτε έχουν ήδη δοκιμαστεί σε θέσεις ευθύνης, χωρίς ωστόσο να καταφέρουν τελικά να πείσουν την κοινωνία.

Το «νέο» που παραμένει δέσμιο του παρελθόντος

Αλλά το πιο ανησυχητικό είναι ότι ακόμη και εκεί όπου εμφανίζεται κάτι που θα μπορούσε να εκληφθεί ως «νέο», ως μια ενδεχόμενη αφετηρία αλλαγής, οι καρέκλες παραμένουν κατειλημμένες από το παρελθόν. Ή ακόμη χειρότερα, το ίδιο το παρελθόν προπορεύεται και ζητά τεχνηέντως από τους νέους ανθρώπους να βάλουν πλάτη - όχι για το κοινωνικό σύνολο, όχι για το κοινό καλό, αλλά για να διασφαλιστεί η δική του συνέχεια μέσα στο μέλλον.

Όταν το «νέο» γίνεται άλλοθι

Έτσι, το «νέο» μετατρέπεται σε συμπλήρωμα του παλιού. Σε άλλοθι. Και τελικά, τίποτα νέο, τίποτα διαφορετικό, τίποτα ενθαρρυντικό δεν προκύπτει.

Οι ηγετικές φυσιογνωμίες και ο εγκλωβισμός τους

Ακόμη και όταν πρόκειται για προσωπικότητες με ισχυρό πολιτικό αποτύπωμα, με επικοινωνιακή δυναμική και την ικανότητα να εκφράσουν εκ νέου ένα αίτημα αλλαγής, η πορεία τους σπάνια εξελίσσεται ανεμπόδιστα. Γιατί σχεδόν πάντα, γύρω τους - και συχνά μέσα τους - επανεμφανίζεται το ίδιο γνώριμο σύστημα.

Ένα πλέγμα ανθρώπων, αντιλήψεων και μηχανισμών που δεν επιτρέπει την πραγματική τομή, αλλά αναπαράγει ισορροπίες του παρελθόντος. Στέκεται δίπλα, στηρίζει επιφανειακά, αλλά στην ουσία εγκλωβίζει. Δεν συγκρούεται με το παλιό, το ανακυκλώνει και το ενσωματώνει.

Όταν το «παλιό» επιβιώνει μέσα από το «νέο»

Έτσι, αντί η ηγετική φυσιογνωμία να λειτουργήσει ως μοχλός μετασχηματισμού, καταλήγει - σταδιακά και σχεδόν ανεπαίσθητα - να προσαρμόζεται στις ίδιες δομές που υποτίθεται ότι θα άλλαζε. Και το παρελθόν, για ακόμη μία φορά, δεν υποχωρεί… αλλά αναπαράγεται και επιβιώνει. Και τελικά, αντί να ανυψωθεί η νέα ηγετική φυσιογνωμία, είναι το παλιό που λαμβάνει το «φιλί της ζωής» για να συνεχίσει να υπάρχει και αύριο.

Έτσι, χάνεται όχι μόνο η ευκαιρία -αλλά και η ίδια η προοπτική της αλλαγής.

Η επιστροφή των παλαιών τοπικών στελεχών

Παράλληλα, καταγράφεται μια αναζωπύρωση τοπικών στελεχών του παρελθόντος. Άνθρωποι, που είτε βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση είτε έχουν ήδη αποχωρήσει από την ενεργό επαγγελματική ζωή, επανέρχονται στο προσκήνιο. Σε αρκετές περιπτώσεις, η συμμετοχή τους δεν πηγάζει από μια ανανεωτική διάθεση προσφοράς, αλλά από την ανάγκη διατήρησης επιρροής ή ακόμη και από τη λογική της «μεταβίβασης» πολιτικής παρουσίας σε επόμενες γενιές.

Οι «δεύτερες ευκαιρίες» χωρίς αυτοκριτική

Το επόμενο στάδιο είναι, επίσης, γνώριμο: η ενεργοποίηση προσώπων της τοπικής κοινωνίας που έχουν φιλοδοξίες, αλλά σε πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις δεν κατάφεραν να πείσουν ή να εκλεγούν. Πρόσωπα που επανέρχονται, χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική αξιολόγηση ή αναστοχασμός για το γιατί δεν έγιναν αποδεκτά από την κοινωνία.

Τα «χρονοντούλαπα» που ανοίγουν ξανά

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, αρχίζουν να ανοίγουν και τα «χρονοντούλαπα» της προηγούμενης δεκαπενταετίας - εικοσαετίας. Πρόσωπα που συνδέθηκαν με περιόδους κρίσης, επιλογές που δοκιμάστηκαν και απορρίφθηκαν στην πράξη, επανεμφανίζονται ως εν δυνάμει λύσεις για το αύριο.

Το κρίσιμο ερώτημα

Εδώ γεννάται ένα εύλογο ερώτημα: Αν τα ίδια πρόσωπα, με τις ίδιες λογικές και τις ίδιες πρακτικές, δεν κατάφεραν να πείσουν στο παρελθόν, τι ακριβώς αλλάζει σήμερα;
Ποια είναι, τελικά, η διαφορά ανάμεσα στο χθες, το προχθές και το «αντί-προχθές» με το αύριο που υπόσχονται;

Ένα κλειστό σύστημα που οδηγεί σε αδιέξοδο

Η εικόνα που διαμορφώνεται θυμίζει περισσότερο ένα σύστημα εσωστρεφών ισορροπιών, ένα πλέγμα «κλειστών κύκλων» και άτυπων ομάδων επιρροής, παρά μια ανοιχτή, δημοκρατική διαδικασία ανάδειξης ικανών και χρήσιμων ανθρώπων. Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι σε αυτό το περιβάλλον, ό,τι πραγματικά θα μπορούσε να ανθίσει - νέες ιδέες, νέοι άνθρωποι, διαφορετικές προσεγγίσεις - συχνά περιθωριοποιείται ή αποθαρρύνεται.

Τι ζητά πραγματικά η κοινωνία

Την ίδια ώρα, η κοινωνία δεν ζητά θαύματα. Ζητά το αυτονόητο:
αξιοπιστία, σοβαρότητα, σχέδιο και ανθρώπους που να κατανοούν την καθημερινότητα – όχι θεωρητικά, αλλά βιωματικά.

Η ψευδαίσθηση της «ελπίδας»

Αντί αυτού, η πραγματικότητα διαμορφώνει ένα ακόμη πιο ανησυχητικό τοπίο: η μοναδική «ελπίδα» αρχίζει να θυμίζει τον μονόφθαλμο ανάμεσα σε τυφλούς.

Η αποχή ως αναπόφευκτη εξέλιξη

Και τότε γεννιέται μια ακόμη, βαθύτερη ανησυχία:
πώς μπορεί ο πολίτης να σηκωθεί και να συμμετέχει ενεργά, όπως αρμόζει σε μια Δημοκρατία;

Όταν δεν βρίσκει χώρο, όταν δεν εκπροσωπείται, όταν δεν εμπνέεται, η αποχή δεν είναι απλώς πιθανή - γίνεται αναπόφευκτη. Και μάλιστα, ενισχύεται.

Η κρίση της κοινωνικής νομιμοποίησης

Κι όμως: Ποιος πραγματικά νοιάζεται για την αποχή;
Ποιος νοιάζεται για την κοινωνική νομιμοποίηση και όχι απλώς για την εκλογική, ακόμη και όταν το 40%-50% του πληθυσμού απέχει από την εκλογική διαδικασία;
Ποιος προστατεύει στην πράξη τη συμμετοχική δημοκρατία;

Η «εξαφάνιση» μετά από τις εκλογές

Παράλληλα, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις ανθρώπων που, όταν ζητούσαν στήριξη (τον σταυρό), υπόσχονταν, αγκάλιαζαν, πλησίαζαν τον πολίτη με οικειότητα και ενδιαφέρον. Και όμως, όταν δεν πέτυχαν τον στόχο τους, απλώς… εξαφανίστηκαν. Είναι αυτοί άφθαρτοι;

Και εδώ γεννάται ένα ακόμη ερώτημα: Αυτοί θεωρούνται άφθαρτοι πολιτικά; Είναι δυνατόν;
Είναι δυνατόν να θεωρείται «άφθαρτος» εκείνος που απλώς δεν έχει φθαρεί, γιατί απουσίαζε - ήταν απών;

Το πραγματικό πρόβλημα

Ίσως, τελικά, το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιοι επιστρέφουν, αλλά ποιοι δεν αφήνονται ποτέ να εμφανιστούν.

Το «αύριο» ως επανάληψη του χθες

Γιατί χωρίς πραγματική ανανέωση, χωρίς άνοιγμα στην κοινωνία και χωρίς διάθεση αυτοκριτικής, το «αύριο» κινδυνεύει να είναι απλώς μια επανάληψη του χθες - με διαφορετική αφήγηση, αλλά με τα ίδια πρόσωπα.

ΣΣ: Ο Θέμης Μπάκας είναι πολιτευτής Αχαϊας.