«Δημογραφία της περιοχής των Οινιαδών: Πληθυσμιακές ομάδες και η συνεισφορά τους στην εξελικτική πορεία της περιοχής»

Η εύφορη και πάμφυτη περιοχή των Οινιαδών, τοποθετημένη στον κάτω ρου του Αχελώου, λόγω των τεράστιων φυσικών πόρων, των πλούσιων υδάτων και της έντονης εμπορικής δραστηριότητας αποτέλεσε διαχρονικά σημείο άφιξης εγχώριων μεταναστών από ολόκληρη τη Δυτική Στερεά, τα Επτάνησα, την Ήπειρο, την Πελοπόννησο.

Άνθρωποι συνέρρεαν στην περιοχή προκειμένου να εργαστούν ή να εγκατασταθούν μόνιμα αναζητώντας καλύτερες οικονομικές προοπτικές και συνθήκες διαβίωσης. Ο πλούτος της περιοχής την έθεσε συχνά ως πεδίο ανταγωνισμού και μαχών μεταξύ των διεκδικητών της κυριαρχίας σε κάθε περίοδο, με τα σημάδια της παρουσίας τους να έχουν αποτυπωθεί σε κτήρια, τοπωνύμια ή τη συλλογική μνήμη. Συνεπώς η κινητικότητα του πληθυσμού υπήρξε αρκετά αυξημένη για την εποχή με ολόκληρες φατρίες να εγκαθίστανται και άλλες να εκλείπουν ύστερα από διάφορα γεγονότα. Η κινητικότητα αυτή δημιούργησε έναν ιδιαίτερο τοπικό πολιτισμό που φέρει στοιχεία απ’ όλες τις πληθυσμιακές ομάδες που έλαβαν μέρος στη διαμόρφωση της σημερινής δημογραφίας των Οινιαδών.

Η γεωγραφική περιοχή που συνιστά τη σύγχρονη περιοχή των Οινιαδών προήλθε από την διοικητική ένωση της Ακαρνανικής Οινιάδος και της Αιτωλικής Παραχελωίτιδας που βρίσκονται εκατέρωθεν των όχθεων ή οχθών; του ποταμού Αχελώου ο οποίος αποτελούσε διαχρονικά το σύνορο μεταξύ των δύο κρατών, επαρχιών, γεωγραφικών περιοχών (ανάλογα την εξεταζόμενη περίοδο) και η οποία ξεκίνησε να υφίσταται από την γεφύρωση του Αχελώου και την σύσταση του ομώνυμου Δήμου Οινιαδών. 

Έτσι λοιπόν η ομάδα με την πιο διαχρονική και πολυπληθέστερη παρουσία στην περιοχή είναι οι Αιτωλοακαρνάνες που ζούσαν ανέκαθεν στις κωμοπόλεις και τα χωριά της περιοχής ασχολούμενοι κυρίως με τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την αλιεία παλαιότερα το στρατό και δραστηριότητες που σχετίζονταν με τον πόλεμο, τον αρματολισμό ή την ληστεία όπως και το σύνολο των κατοίκων της Αιτωλοακαρνανίας.

Δεύτερη και πιο σημαντική πληθυσμιακή ομάδα που τόνωσε σημαντικά τον τοπικό πληθυσμό κατά το παρελθόν είναι οι Επτανήσιοι, δραστήριοι έμποροι ή έμποροι – καλλιεργητές που ήρθαν σταδιακά κατά κύματα στον κάτω ρου του Αχελώου με σκοπό την εργασία, την απόκτηση γης και την αναζήτηση καλύτερης οικονομικής προοπτικής. Η μετανάστευση των Επτανησίων έλαβε χώρα περί τα τέλη της Οθωμανικής Περιόδου και της Κατάλυσης της Ενετικής Δημοκρατίας, περί την Περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης και εντάθηκε ξανά την περίοδο μετά τους καταστροφικούς σεισμούς, που κυριολεκτικά κατέστρεψαν την οικονομία των περισσότερων νησιών. Οι Επτανήσιοι έμπειροι ναυτικοί, ζωηροί έμποροι και ευέλικτοι επιχειρηματίες ενεπλάκησαν στο ποτάμιο εμπόριο του Αχελώου με τα νησιά ή απέκτησαν γη στις Οινιάδες με αποτέλεσμα να ενταχθούν πολύ γρήγορα στην τοπική κοινωνία ελέγχοντας τάχιστα σημαντικό μερίδιο της οικονομικής ζωής και κάνοντας τις Οινιάδες την καινούργια πατρίδα τους. Η διαχρονική αυτή εγκατάσταση των Επτανησίων στις Οινιάδες προίκισε την περιοχή με μια σπουδαία κοινότητα που την ενέταξε στον μεσογειακό εμπορικό χάρτη και μπόλιασε τον τόπο με θετικά στοιχεία του δυτικότροπου επτανησιακού πολιτισμού.

Μία ακόμη σημαντική πληθυσμιακή ομάδα που εγκαταστάθηκε στην περιοχή των Οινιαδών είναι οι Αρβανίτες και οι λοιποί Ηπειρώτες που έφθασαν εδώ σταδιακά περί τα τέλη της οθωμανικής περιόδου και την εποχή μετά την Επανάσταση του 1821 είτε ως αρματολοί είτε ως μέτοικοι που καταλάμβαναν εθνικές γαίες για μετεγκατάσταση επί Καποδίστρία και κατήλθαν μαζικά από το Σούλι και την υπόλοιπη Ήπειρο. Η φρουρά του Γουλιμή στην Κατοχή π.χ αποτελούνταν από Αρβανίτες οι οποίοι μετά την απελευθέρωση διέμειναν μόνιμα στην Κατοχή πραγματοποιώντας επιγαμίες με ντόπιους. Αντίστοιχα Ηπειρώτες μάστορες της πέτρας και τεχνίτες κατέρχονταν στα πλούσια χωριά των Οινιαδών για να κατασκευάσουν σπίτια, έπιπλα, εργαλεία, εκκλησίες και άλλες κατασκευές με αποτέλεσμα την πολύμηνη παραμονή τους στην περιοχή και την μόνιμη εγκατάσταση πολλών εξ αυτών.

Οι Ευρυτάνες, μία ιδιαίτερα πολυπληθής πληθυσμιακή ομάδα με μακραίωνη παρουσία στην περιοχή των Οινιαδών ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και μέχρι το πρόσφατο παρελθόν ήταν εποχιακοί νομάδες με εγκατάσταση την χειμερινή περίοδο στις πεδινές Οινιάδες και μετακίνηση τους καλοκαιρινούς μήνες στα Βούνα της Ευρυτανίας. Κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1970 και τις αρχές του 1980 οι περισσότεροι εξ αυτών έπαυσαν τις μετακινήσεις και επέλεξαν ως τόπο μόνιμης κατοίκησης τις Οινιάδες και κυρίως το Νεοχώρι το οποίο αύξησε τότε θεαματικά τον πληθυσμό του.

Μικρότερες πληθυσμιακές ομάδες με ιστορική παρουσία στη περιοχή είναι οι Πελοποννήσιοι οι οποίοι εμφανίζονται στη περιοχή κατά την περίοδο μετά την Επανάσταση, με κάποιους να εγκαθίσταντο μόνιμα μετά τα γεγονότα της Εξόδου, κάποιους άλλους να έρχονται για εργασία στις απέραντες πεδινές εκτάσεις των Οινιαδών και οι Μικρασιάτες που εντοπίζονται κυρίως στο Νεοχώρι και ήρθαν μετά τον βίαιο ξεριζωμό των ομοεθνών μας από τις πατρογονικές τους εστίες στη Μικρά Ασία και τον Πόντο, όπου παρά τις κακουχίες, επανέκαμψαν και προόδευσαν συμμετέχοντας δυναμικά στο τοπικό εμπόριο.

Αξιόλογες προσωπικότητες Οινιαδών ανά κοινότητα: 

Νεοχώρι – Μαγούλα

Μίνος Ζώτος Ποιήτης. Σπυρίδων Καλλιάφας - Ακαδημαικός, Εισηγητής Σχολείου Εργασίας. Κόκκας Γεώργιος, Λόγιος – Δάσκαλος, Επιμελητής Αρχαιοτήτων Αιτ/νίας, Ιωάννης Κολιτσάρας, Ιεροδιδάσκαλος. Ιωάννης Κουφός Συγγραφέας – Εκδότης. Θεόφιλος Σιμόπουλος, Κληρικός - Εκκλησιαστικός Συγγραφέας. Γεώργιος Σπυρόπουλος Συγγραφέας .Απόστολος Σπυρόπουλος, Ιστοριοδίφης και Λογοτέχνης. Τάκης Ποταμιάνος, Συγγραφέας – Λαογράφος. Ιωάννης Καρατζογιάννης, Πρόεδρος επι σειρά ετών, αφήνοντας μεγάλο αποτύπωμα σε έργα υποδομών στο Νεοχώρι. Αποστόλος Καρατζογιάννης Αγωνιστής του 1821. 

Κατοχή

Δημήτριος Βάλβης - Πρόεδρος του Αρείου Πάγου, Πρωθυπουργός της Ελλάδας. Ζαφείριος/Ζηνόβιος Βάλβης, Eισαγγελέας, Bουλευτής, Yπουργός, Πρωθυπουργός της Ελλάδας. Ζαφείριος - Δημήτριος Βάλβης, Διαπρεπής Νομικός. Κωνσταντίνος Βάλβης, Πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου Αθηνών, Διαπρεπής Νομικός. Σπυρίδων Βάλβης Εύπορος Έμπορος με δραστηριότητα στο Λιβόρνο της Ιταλίας. Παντολέων Βάλβης, ιερέας, γιος του Ζαφειρίου (πρεσβύτερου), σκοτώθηκε κατά την έξοδο του Μεσολλογίου. Αχιλλέας Βάλβης - Λασκαρίδης, συνιδρυτής του Ιδρύματος Κωστή Παλαμά. Μαρία Βάλβη Σύζηγος Κωστή Παλαμά. Γεώργιος Βάλβης, Έλληνας αγωνιστής του 1821. Ιωάννης Βάλβης Έλληνας αγωνιστής του 1821. Αντώνιος Βάλβης βουλευτής Βόνιτσας (Ξηρομέρου). Δημήτριος Βάλβης επιφανής Ακαρνάνας και αγωνιστής λόγω του κατατρεγμού από τον Αλή Πασά αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα του με άλλα μέλη της οικογένειας του και να περιπλανηθεί αρκετό χρόνο στην Ιταλία και την Ισπανία. Βασιλική Κονταξή γνωστή ως “Κυρα-Βασιλική” ήταν Ελληνίδα ευνοούμενη, προστατευόμενη και τελευταία σύζυγος του Αλή Πασά των Ιωαννίνων που έζησε πολλά χρόνια στην Κατοχή. Παναγής Γουλιμής, Προεστός Κατοχής Ξηρομέρου. Κωνσταντίνος Γουλιμής, αγωνιστής του 1821 και Βουλευτής. Νικόλαος Γουλιμής αξιωματικός του Στρατού, Βουλευτής. Κωνσταντίνος Γουλιμής, Νομικός, Βοτανολόγος,. Άλκη Γουλιμή συγγραφέας, Πέτρος Γουλιμής, αγωνιστής του 1821. Γεώργιος Γουλιμής, δικηγόρος. Μιλτιάδης Γουλιμής, δικηγόρος, Βουλευτής. Μαρία Γουλιμή – Καραβία σύζηγος διαπρεπούς ιατρου Ευάγγελου Καραβία με πλούσια Φιλανθρωπική Δράση στην Κηφισιά. Δημήτριος Καραβίας (Μισόλιτρος) - Αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης στη Δυτική Στερεά εξ Ιθάκης μεταγκατασταθείς πρωτίστως εις Βάρνακα και έπειτα στην Κατοχή Ξηρομέρου, Θεόδωρος Καραβίας εξ Ιθάκης, έπειτα πρόκριτος Βάρνακα Ξηρομέρου μετεγκατασταθείς στη Κατοχή. Ευαγγελος Καραβίας Διαπρεπής Ιατρός. Εμμανουήλ Καραβίας Νομικός, Πρ. Αξιωματικός / Υπασπιστής του Βασιλέως Παύλου, αργότερα Πρόεδρος Κοινότητας Κατοχής, Όσιος Ιωακείμ ο Ακαρνάν ο Μακρυγένης, Πολυσήμαντη Εκκλησιαστική προσωπικότητα του 18ου αιώνα, Πανταζής Λάσκαρης Δημογέροντας. Αντώνης Κακόκληρας Δημογέροντας. ιδρυτής μονών. Φώτιος Καπώνης αγωνιστής του 1821, Γιάννης Κιτζάλης αγωνιστής του 1821. Σπύρος Καρπούζης Αγωνιστής του 1821 απο το Βάρνακα μετεγκατασταθείς στην Κατοχή Ξηρομέρου, το ίδιο και οι Αναγνώστης και Στάμος Καρπούζης, Κωνσταντίνος Πανάς, Μουσικοσυνθέτης και Μουσικοδιδάσκαλος Βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής. Αριστογιάννης Γαρμπής Ειρηνοδίκης, Ρόμπολας Γεώργιος Δάσκαλος με πλούσια Πολιτιστική Συνεισφορά εμπνευστής του Φεστιβάλ Αρχαίου Θεάτρου Οινιαδών αλλά και του Διεθνούς Συνεδρίου Αρχαίου Δράματος. 

Λεσίνι

Μιτάκης Διονύσης Ιστορικός – Συγγραφέας, Αθανάσιος Κοντοπάνος Συγγραφέας – Αυτοδιοικητικός, 

Πεντάλοφος

Δημήτριος Κατσούλας Δημογέροντας. Σίμος Ρώσσος Πρόκριτος – Αγωνιστής. Δήμος Ρώσσος Αγωνιστής του 1821. Πάνος Καπώνης αγωνιστής του 1821 στην χιλιαρχία Γαρδικίωτη Γρίβα. 

Γουριά

Κώνστας Συγγραφέας , Ερευνητής, Τριανταφύλλου Γεώργιος, Ποιητής – Συγγραφέας, Κολίατζας Σπυρίδων, Αγωνιστής του 1821. Περγαντής Κωνσταντίνος Δημογέροντας - Αγωνιστής του 1821. Τζιφοπάνος Κωνσταντίνος, Σημαιοφόρος την νύχτα της Εξόδου του Μεσολογγίου. Βεργούλας Γεώργιος, Αγωνιστής του 1821, Κρήτας Κώστας Αγωνιστής του 1821. Ιωάννης Δούκας Ειρηνοδίκης – Πολιτευτής. Αλέξανδρος Καππές, Ιεροψάλτης και Μουσικοδιδάσκαλος. Ιωάννης Καππές Μουσικοδιδάσκαλος. Γεώργιος Καππές Μουσικοδιδάσκαλος. Ιωάννης Μπερερής Ιεροψάλτης. 

Πρωτογενής Έρευνα με αναφορές

Βιβλιογραφία:

Πεντάλοφος: Ὁ τόπος ποῦ μέ γέννησε καί μέ ἀνέθρεψε, Κώστας Αλεξ. Πετρονικολός Ποδολοβίτσα, Β Έκδοση, Αθήνα, 1981.

Οινιάδες – Κατοχή, Διονύσης Μιτάκης, Έκδοση Κοινότητας Κατοχής, Πάτρα, 1986

Οι Άξιοι, Νάσος Κοντοπάνος, Γραφικές Τέχνες Κασσαβέτη, Μεσολόγγι, 2003

Γουριά Μεσολογγίου, Διονύσης Μπερερής, Εκδόσεις Apiroshora, Αθήνα, 2002

Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος, Αθήνα 2001, τόμος 19, λήμμα: Γουλιμής

Ηλεκτρονικός ιστότοπος δήμου Ιθάκης (περί σημαντικών προσώπων του δήμου)

Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη, Τόμος Έβδομος.

Ημερολόγιο του Αγώνος (1821).

Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ).

Περιοδικό "Νέα Εστία", τεύχος 397 (Χριστούγεννα 1943)

Περιοδικό "Νέα Εστία", τεύχος 1278