Νηστεία στην πράξη: Τι επιτρέπεται, τι όχι και τι σημαίνει «κατάλυση»

Η νηστεία στην Ορθόδοξη παράδοση δεν είναι πάντα ίδια. Άλλες μέρες είναι αυστηρή, άλλες πιο ήπια και άλλες σχεδόν καταργείται.

Όροι όπως «κατάλυση λαδιού» ή «κατάλυση εις πάντα» μπερδεύουν συχνά όσους προσπαθούν να καταλάβουν τι ισχύει τελικά. Τι σημαίνουν όμως στην πράξη, και πώς διαβάζουμε σωστά το ημερολόγιο της νηστείας;

Τι σημαίνει νηστεία με απλά λόγια
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, η πλήρης νηστεία σημαίνει ότι:

• επιτρέπεται μία φορά φαγητό την ημέρα
• βάζουμε στο τραπέζι ξηρά τροφή, χωρίς λάδι και χωρίς κρασί

Έτσι, οτιδήποτε «χαλαρώνει» αυτό το πλαίσιο θεωρείται λύση ή κατάλυση, ανάλογα με το τι ακριβώς επιτρέπεται.

 Τι είναι η «κατάλυση»
Η λέξη κατάλυση σημαίνει κυριολεκτικά χαλάρωση του κανόνα. Στη νηστεία χρησιμοποιείται για να δείξει ότι:

• η ημέρα παραμένει νηστίσιμη
• αλλά επιτρέπεται κάτι που κανονικά απαγορεύεται
• δεν σημαίνει ότι «δεν νηστεύουμε καθόλου».

Οι βασικοί τύποι κατάλυσης 

Κατάλυση οίνου και ελαίου

• επιτρέπεται λάδι και κρασί
• δεν επιτρέπονται ψάρι, κρέας, γαλακτοκομικά. Είναι η πιο συνηθισμένη μορφή «ελαφριάς» νηστείας

Κατάλυση ιχθύος

• επιτρέπεται ψάρι, λάδι και κρασί
• δεν επιτρέπεται το κρέας και τα γαλακτοκομικά
• παραμένει νηστεία, αλλά σημαντικά πιο χαλαρή

Κατάλυση εις πάντα στη νηστεία

• επιτρέπονται όλα τα φαγητά
• ουσιαστικά δεν υπάρχει διατροφικός περιορισμός

Πώς διαβάζουμε σωστά το ημερολόγιο της νηστείας
Αντί να θυμόμαστε κανόνες, αρκεί να κάνουμε τρεις απλές ερωτήσεις:

 Είναι περίοδος νηστείας;
Αν ναι, τι είδους γιορτή είναι σήμερα;
Υπάρχει κατάλυση και ποια;

Το ημερολόγιο της νηστείας
Περίοδοι χωρίς νηστεία (κατάλυση εις πάντα) – Τρώμε κανονικά, χωρίς περιορισμούς

• 25 Δεκεμβρίου – 4 Ιανουαρίου
• Η εβδομάδα μετά το Πάσχα
• Η εβδομάδα του Αγίου Πνεύματος

Περίοδοι με ελαφριά νηστεία (κατάλυση λαδιού)

• σε αρκετές περιόδους του έτους
• επιτρέπεται λάδι και κρασί
• η νηστεία παραμένει, αλλά είναι πιο ήπια

Περίοδοι αυστηρής νηστείας – Σε μεγάλες γιορτές όπως η Σαρακοστή

• υπάρχουν μέρες χωρίς λάδι
• υπάρχουν μέρες με κατάλυση λαδιού
• και συγκεκριμένες γιορτές με κατάλυση ψαριού

Δεν είναι όλες οι μέρες ίδιες και αυτό είναι συνειδητή επιλογή της παράδοσης.

Γιατί υπάρχει αυτή η διαφοροποίηση

Η νηστεία δεν σχεδιάστηκε ως διατροφικό πρόγραμμα, αλλά ως πνευματική άσκηση. Γι’ αυτό και:

• δεν εφαρμόζεται με απόλυτη αυστηρότητα σε όλους
• προβλέπει εξαιρέσεις, γιορτές και βαθμίδες
• αφήνει χώρο για προσωπική διάκριση και καθοδήγηση