Γκαρμπζαντέγκι

Γκαρμπζαντέγκι είναι μία Περσική λέξη που εφευρέθηκε την δεκαετία του 1940 από τον Ιρανό φιλόσοφο Αχμάντ Φαρντίντ κι αποτέλεσε αργότερα τον τίτλο του πιο γνωστού βιβλίου του φιλοσόφου και κοινωνιολόγου Τζαλάλ Αλ-ε-Αχμάντ. Σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει περίπου «Δυτικοτοξικότητα» και προσεγγίζει σε νόημα την έννοια του «Φραγκοραγιαδισμού» έτσι όπως χρησιμοποιήθηκε από τον Περικλή Γιαννόπουλου στις αρχές του 20ου αιώνα, μεταξύ άλλων. Γκαρμπζαντέγκι είναι η τυφλή μίμηση κι η εσφαλμένη κατανόηση, από πολιτισμούς ξένους προς τον Δυτικό, των μορφών, συμπεριφορών και νοητικών κατασκευασμάτων του δεύτερου. Το αποτέλεσμα είναι η καταδικασμένη απόπειρα εφαρμογής εισαγόμενων λύσεων σε αυτόχθονα προβλήματα κι η αναπόφευκτη υποταγή των πολιτισμών αυτών στον Δυτικό. Με βάση τα παραπάνω πώς να μην συμπεράνουμε ότι η σύγχρονη Ελλάδα αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα απόλυτα γκαρμπζαντεγκισμένης κοινωνίας;

Κάθε φορά που ξεσπάει ένα καινούργιο πρόβλημα, ένα καινούργιο σκάνδαλο, ένα καινούργιο οτιδήποτε, στην Ελλάδα η κοινή γνώμη, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι πολιτικοί, οι «διανοούμενοι» σπεύδουν να επισημάνουν ότι το πρόβλημα αυτό πρέπει να προέρχεται από τις «ανατολίτικες καταβολές μας» κι η λύση βρίσκεται στην μίμηση οτιδήποτε κάνει η Δύση σ ’αυτό τον τομέα. Όταν, για παράδειγμα, αποκαλύφθηκε ότι εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ αγροτικών επιδοτήσεων της ΕΕ υφαρπάχθηκαν από πολιτικά πελατειακά δίκτυα η κοινή γνώμη πρέπει τουλάχιστον να σκέφτηκε στα κρυφά ότι κάπου έφταιγε η «ανατολίτικη ψυχή του Έλληνα» που τον σπρώχνει προς την απατεωνιά και να βρήκε την λύση στο πρόβλημα στην «εναρμόνιση με την Ευρώπη», ότι κι αν σημαίνει τούτο. Η στάση αυτή όμως υποκρύπτει πίσω από μία δήθεν εξυγχρονιστική τάση μία υποκριτική γνωστική ασυμφωνία η οποία μας θέλει ταυτόχρονα δυτικούς όποτε πάμε καλά, αλλά κι ανατολίτες όποτε συμβαίνει μία παρασπονδία κι έναν ρατσισμό προς τον πολιτισμό μας.

Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, όπως και κάθε άλλο που έχει συμβεί σ ’αυτή την χώρα, είναι ένα αποτέλεσμα του γκαρμπζαντεγκισμού. Το πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι ότι δεν είναι «αρκετά ευρωπαϊκό κράτος» αλλά αντιθέτως πώς είναι ακριβώς ένα πολύ ευρωπαϊκό κράτος ενώ η ψυχοσύνθεση της, η γεωγραφία της, η ιστορική της πορεία, η πολιτισμική της ποιότητα την προδιαθέτουν προς την Ανατολή, ή ορθότερα προς το γεωπολιτισμικό πεδίο της Ενδιάμεσης Περιοχής. Δεν έζησε ποτέ την Φεουδαρχία, την Αναγέννηση, την Αποικιοκρατία, την Μεταρρύθμιση, τον Διαφωτισμό, την αρχή της Βιομηχανικής Επανάστασης. Πώς θα μπορούσαμε λοιπόν να θεωρήσουμε ότι η λύση στο πρόβλημα μας είναι η μίμηση των μορφών της Δύσης; 

Η Ελλάδα είναι λοιπόν βαθύτατα προβληματική γιατί είναι βουτηγμένη σε μία εθνική ιδεολογία που αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα εσφαλμένα, χωρίς αυθεντικότητα κι ουσιώδους διορατικότητας. Αν ήταν άνθρωπος δεν θα υπέφερε από διπολική διαταραχή, όπως συχνά λέγεται, αλλά διαταραχή οριακής προσωπικότητας! Όσο αρνούμαστε ότι δεν ανήκουμε στο πολιτιστικό πεδίο της Δύσης αλλά σ ’αυτό της Ενδιάμεσης Περιοχής και προσπαθούμε ματαίως να εφαρμόσουμε ξένες λύσεις στα δικά μας προβλήματα τότε σαν τον Σίσυφο πάντοτε θα αποτυχαίνουμε. Τα αυτόχθονα προβλήματα απαιτούν αυτόχθονες λύσεις με αυτόχθονη νοοτροπία, όχι, όμως, βασισμένες σ’έναν στενόμυαλο εθνικισμό, μα, αντιθέτως, στην επίγνωση της πολλαπλότητας της πραγματικότητας, των ουσιωδών διαφορών μεταξύ των διαφορετικών περιοχών του πλανήτη που συνιστούν διαφορετικές, κάθε φορά, μορφές της πραγματικότητας.

Ο Φίλιππος Παπαδημητρίου είναι φοιτητής νομικής, επαγγελματίας ελαιοπαραγωγός και πρόεδρος της ΑΜΚΕ Το Χαμόγελο του Χωριού.