Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις φέρνουν στο προσκήνιο το χειρότερο σενάριο

Η στρατιωτική εκστρατεία ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχει πάρει πλέον μια επικίνδυνη τροπή από τη στιγμή που εξαπολύθηκαν επιθέσεις σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές και ισοδυναμούν με την πιο σοβαρή κλιμάκωση από την έναρξη της σύγκρουσης.

Αρχικά, μια ισραηλινή επιδρομή με μη επανδρωμένο αεροσκάφος στόχευσε εγκαταστάσεις στο συγκρότημα Ασαλούγιε του Ιράν, προκαλώντας ζημιές σε τέσσερις μονάδες που επεξεργάζονται φυσικό αέριο από το υπεράκτιο κοίτασμα Σάουθ Παρς, το οποίο εκτείνεται στα θαλάσσια σύνορα μεταξύ Ιράν και Κατάρ.

 Η Τεχεράνη αντέδρασε χτυπώντας σημαντικούς ενεργειακούς στόχους στη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), μεταξύ αυτών και το Ρας Λαφάν, την καρδιά του ενεργειακού τομέα του Κατάρ.

Η στοχοποίηση των ενεργειακών εγκαταστάσεων φέρνει σε πρώτο πλάνο το χειρότερο σενάριο για τα κράτη της περιοχής. Τα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν μετατρέψει τις τρεις τελευταίες δεκαετίες τα κράτη του Κόλπου σε περιφερειακές δυνάμεις με παγκόσμια εμβέλεια, όμως αυτό τώρα διακυβεύεται.

Η ενέργεια ως στρατηγικός στόχος
Το υπεράκτιο κοίτασμα φυσικού αερίου που βρίσκεται στα θαλάσσια σύνορα μεταξύ Κατάρ και Ιράν αποτελεί το μεγαλύτερο κοίτασμα στον κόσμο του λεγόμενου «μη συνδεδεμένου φυσικού αερίου». Αυτό σημαίνει ότι το φυσικό αέριο δεν συνδέεται με την παραγωγή αργού πετρελαίου και δεν επηρεάζεται από αποφάσεις για αύξηση ή μείωση της παραγωγής σύμφωνα με τις ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ.

Το κοίτασμα, γνωστό ως Βόρειο Κοίτασμα στην πλευρά του Κατάρ και Σάουθ Παρς στην πλευρά του Ιράν, ανακαλύφθηκε το 1971. Η αξιοποίηση των τεράστιων πόρων του ξεκίνησε συστηματικά τη δεκαετία του 1980. Κυρίως λόγω αυτού του κοιτάσματος, το Ιράν και το Κατάρ έχουν το δεύτερο και το τρίτο μεγαλύτερο αποδεδειγμένο απόθεμα φυσικού αερίου στον κόσμο, αντίστοιχα.

Ενώ το Ισραήλ επιτέθηκε σε εγκαταστάσεις φυσικού αερίου στο νότιο Ιράν τη δεύτερη ημέρα του 12ήμερου πολέμου τον Ιούνιο του 2025, οι υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου σε μεγάλο βαθμό δεν βρέθηκαν στο στόχαστρο κατά τη διάρκεια της προηγούμενης σύγκρουσης. Ωστόσο, οι επιθέσεις που έχουν ξεκινήσει εδώ και τρεις εβδομάδες έχουν στοχοθετήσει σε αρκετές περιπτώσεις κρίσιμες υποδομές.

Στις 8 Μαρτίου, το Ισραήλ έπληξε εγκαταστάσεις αποθήκευσης πετρελαίου στην Τεχεράνη, προκαλώντας μεγάλες πυρκαγιές και καλύπτοντας την πρωτεύουσα με σύννεφα καπνού και τοξική βροχή. Από την άλλη πλευρά, σμήνη από μη επανδρωμένα ιρανικά αεροσκάφη του στόχευσαν πετρελαϊκά πεδία στη Σαϊμπάχ της Σαουδικής Αραβίας, στη Σαχ κοντά στο Άμπου Ντάμπι, καθώς και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στη Φουτζάιρα.

Ένα από τα επτά εμιράτα των ΗΑΕ, η Φουτζάιρα βρίσκεται σε στρατηγική τοποθεσία στον Κόλπο του Ομάν, έξω από τα Στενά του Ορμούζ, με άμεση πρόσβαση στον Ινδικό Ωκεανό. Για το λόγο αυτό, έχει εξελιχθεί σε σημαντικό κόμβο φόρτωσης πετρελαίου και εφοδιασμού καυσίμων πλοίων και αποτελεί τον τερματικό σταθμό του αγωγού αργού πετρελαίου του Άμπου Ντάμπι.

Ο αγωγός αυτός, ο οποίος εγκαινιάστηκε το 2012, έχει χωρητικότητα 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών την ημέρα, καλύπτοντας περισσότερο από το ήμισυ των εξαγωγών πετρελαίου των ΗΑΕ. Η επανειλημμένη στόχευσή του κατά τη διάρκεια του πολέμου υποδηλώνει την πρόθεση του Ιράν να διαταράξει έναν από τους δύο αγωγούς που παρακάμπτουν το Ορμούζ. Μέχρι στιγμής, ο άλλος αγωγός, ο αγωγός Ανατολής-Δύσης από τα ανατολικά σαουδαραβικά κοιτάσματα προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, δεν έχει γίνει στόχος.

Αλλά αυτό θα μπορούσε να αλλάξει γρήγορα, καθώς οι σαουδαραβικές αρχές την περασμένη εβδομάδα ανέφεραν ότι ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος έπληξε ένα διυλιστήριο στο Γιανμπού, ενώ ένας βαλλιστικός πύραυλος που στόχευε το λιμάνι αναχαιτίστηκε.

Αυξανόμενοι κίνδυνοι περαιτέρω επιθέσεων
Σε τουλάχιστον τέσσερις περιπτώσεις την τελευταία δεκαετία οι φιλοϊρανικές δυνάμεις των Χούθι στην Υεμένη έπληξαν στόχους γύρω από τον αγωγό Ανατολής-Δύσης, ενώ κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα εξαπέλυαν επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα.

Μέχρι στιγμής, οι Χούθι δεν έχουν πάρει μέρος ενεργά στον τελευταίο πόλεμο, όμως έχουν απειλήσει να το πράξουν, προκαλώντας σε μια τέτοια περίπτωση τεράστιες πρόσθετες διαταραχές στις αγορές πετρελαίου.

Βέβαια, η επίθεση στο Ρας Λαφάν στο Κατάρ και οι απειλές για χτυπήματα σε άλλες ενεργειακές υποδομές στον Κόλπο έχουν τη δυνατότητα από μόνες τους να είναι καταστροφικές για διάφορους λόγους.

Η βιομηχανική πόλη Ρας Λαφάν αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1990 και είναι ο πιο κρίσιμος κόμβος στο οικονομικό και ενεργειακό τοπίο του Κατάρ. Αποτελεί το επίκεντρο της μεγαλύτερης εγκατάστασης παραγωγής και εξαγωγής φυσικού αερίου στον κόσμο. Το Ρας Λαφάν φιλοξενεί επίσης εγκαταστάσεις μετατροπής φυσικού αερίου σε υγρά προϊόντα πετρελαίου, καθώς και διυλιστήρια και σταθμούς ύδρευσης που παράγουν αφαλατωμένο νερό και ηλεκτρική ενέργεια. Με άλλα λόγια, το Ρας Λαφάν είναι η ατμομηχανή  που τροφοδότησε την ραγδαία ανάπτυξη του Κατάρ.

Το δίλημμα των κρατών του Κόλπου
Οι Ιρανοί αξιωματούχοι θεωρούν την στόχευση εγκαταστάσεων στα χωρικά τους ύδατα ως επαρκή δικαιολογία για να ανταποδώσουν με χτυπήματα σε εγκαταστάσεις του Κατάρ, παρά το γεγονός ότι η Ντόχα καταδίκασε έντονα την ισραηλινή επίθεση στην Ασαλούγιε ως επικίνδυνη κλιμάκωση.

Αυτό ακριβώς αποτελεί τον πιο σοβαρό προβληματισμό για το Κατάρ και τα υπόλοιπα κράτη του Κόλπου, τα οποία αντιμετωπίζουν το κύριο βάρος της ιρανικής αντίδρασης από έναν πόλεμο που προσπάθησαν να αποτρέψουν μέσω της διπλωματίας.

Πολλοί αξιωματούχοι στον Κόλπο έβλεπαν την εκεχειρία που τερμάτισε τον 12ήμερο πόλεμο τον περασμένο Ιούνιο ως μια προσωρινή παύση των εχθροπραξιών και ανησυχούσαν ότι ο επόμενος γύρος μαχών θα ήταν πολύ πιο καταστροφικός για το Ιράν και για την περιοχή. Αυτό έχει πλέον συμβεί. Η κυβέρνηση της Τεχεράνης, παλεύοντας για την επιβίωση και την ύπαρξη της, έχει απλώσει το πεδίο του πολέμου όσο πιο μακριά μπορεί.

Το εύρος των επιθέσεων του Ιράν έχει ξεπεράσει κατά πολύ τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνται από τις αμερικανικές δυνάμεις και έχει πλήξει τομείς, όπως τα ταξίδια και οι αθλητικές εκδηλώσεις, που έκαναν τα τελευταία χρόνια την περιοχή σταθερά σημείο αναφοράς στον παγκόσμιο χάρτη.

Αν ο ενεργειακός τομέας παραμείνει σταθερά στο στόχαστρο, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για το πόσο έντονες μπορεί να αποδειχθούν οι περιφερειακές και παγκόσμιες συνέπειες του συνεχιζόμενου πολέμου στο Ιράν.

Πηγή: The Conversation