Βενεζουέλα: Η ημέρα που κατέρρευσε η διεθνής νομιμότητα

Από τις πρώτες πρωινές ώρες του Σαββάτου, η ιστορία της Λατινικής Αμερικής και η παγκόσμια γεωπολιτική αρχιτεκτονική έχουν ήδη εισέλθει σε μια νέα, βίαιη και αχαρτογράφητη εποχή. Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στην καρδιά του Καράκας, που ξεκίνησε γύρω στις 08:00 ώρα Ελλάδας (02:00 τοπική), και η αιφνιδιαστική σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις ειδικές δυνάμεις Delta Force, δεν αποτελούν πλέον απλώς μια είδηση «πρώτης γραμμής». Αποτελούν την οριστική επιβεβαίωση ότι ο κόσμος όπως τον ξέραμε, με τους κανόνες και τα ισοζύγια που μάθαμε να αναγνωρίζουμε, έχει ήδη ανατραπεί.

Για χρόνια, η Βενεζουέλα θεωρούνταν ένα απρόσβλητο προπύργιο των αντιδυτικών δυνάμεων στην αμερικανική ήπειρο, θωρακισμένο από ρωσικά οπλικά συστήματα και κινεζικές επενδύσεις. Το Καράκας, παρά τη βαθιά οικονομική κατάρρευση και την απομόνωση, παρουσιαζόταν από το καθεστώς ως σύμβολο αντίστασης στην αμερικανική ηγεμονία. Η επιχείρηση που εξελίχθηκε τις τελευταίες ώρες διέλυσε αυτή την ψευδαίσθηση με τρόπο που προκαλεί ανατριχίλα.

Με μια κίνηση που παραπέμπει στις πιο σκοτεινές στιγμές του Ψυχρού Πολέμου - την εισβολή στον Παναμά το 1989, την απόπειρα στην Κούβα το 1961, τις μυστικές επιχειρήσεις στη Χιλή και τη Νικαράγουα - αλλά εκτελέστηκε με την τεχνολογική υπεροχή και την ωμή αποφασιστικότητα του 2026, οι ΗΠΑ απέδειξαν ότι η λεγόμενη «πίσω αυλή» τους παραμένει ζώνη άμεσης και αδιαμφισβήτητης επιρροής. Και το έκαναν αδιαφορώντας πλήρως για τις ισορροπίες που επιχείρησαν να επιβάλουν οι αναδυόμενες δυνάμεις των BRICS, αλλά και για όσους πίστευαν ότι το διεθνές δίκαιο διατηρούσε ακόμη ουσιαστικό ρόλο στις σχέσεις μεταξύ κρατών.

Η επιχείρηση ξεκίνησε με σφοδρούς βομβαρδισμούς σε στρατηγικά σημεία γύρω από το Καράκας και στο μεγαλύτερο στρατιωτικό συγκρότημα της χώρας, το Fuerte Tiuna, βυθίζοντας την πρωτεύουσα στο σκοτάδι. Για εκατομμύρια κατοίκους - πολλοί από τους οποίους ήδη επιβίωναν με λιγότερο από δύο δολάρια την ημέρα - η νύχτα μετατράπηκε σε εφιάλτη. Μέσα στο χάος του μπλακ άουτ και τον τρόμο των εκρήξεων, επίλεκτες μονάδες των ΗΠΑ εισέβαλαν στο προεδρικό μέγαρο και σε ασφαλή κρησφύγετα.

Αυτό που ακολούθησε ήταν κάτι που μέχρι χθες θεωρούνταν αδιανόητο στον 21ο αιώνα: η σύλληψη εν ενεργεία αρχηγού κράτους, μαζί με τη σύζυγό του Σίλια Φλόρες. Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι ο Μαδούρο μεταφέρθηκε ήδη εκτός Βενεζουέλας - με τις πληροφορίες να συγκλίνουν σε αμερικανική βάση στο Πουέρτο Ρίκο - για να δικαστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες ως «ναρκο-τρομοκράτης», καταργώντας στην πράξη κάθε έννοια διπλωματικού πρωτοκόλλου, κάθε αρχή του διεθνούς δικαίου, κάθε προηγούμενο της μεταπολεμικής εποχής.

Λίγες ώρες αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρος προχώρησε ακόμη παραπέρα. Δήλωσε ανοιχτά ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν τη διακυβέρνηση της Βενεζουέλας για μια μεταβατική περίοδο, μέχρι - όπως είπε - να αποκατασταθεί η «τάξη», η «ασφάλεια» και η «δημοκρατία». Πρόκειται για μια δήλωση χωρίς ιστορικό προηγούμενο στη σύγχρονη εποχή, που μετατρέπει μια στρατιωτική επιχείρηση σε ωμή πράξη κατοχής. Όχι regime change, όχι υποστήριξη σε αντιπολίτευση, όχι οικονομικές κυρώσεις - απλή, ξεκάθαρη, αδιαμφισβήτητη κατοχή.

Η εικόνα ενός προέδρου σε χειροπέδες, σε συνδυασμό με την εξαγγελία ανάληψης της εξουσίας από ξένη δύναμη, αποτελεί μήνυμα ισχύος που αντηχεί σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Το μήνυμα είναι σαφές και τρομακτικό: η κυριαρχία δεν είναι δικαίωμα, αλλά παραχώρηση του ισχυρότερου.

Η ιδέα ότι η συμμετοχή σε διεθνή μπλοκ ή η πολιτική και στρατιωτική στήριξη από Ρωσία και Κίνα μπορεί να προσφέρει ασυλία σε ηγέτες που βρίσκονται στο στόχαστρο της Ουάσιγκτον κατέρρευσε μέσα σε λίγες ώρες. Αν και ο Υπουργός Άμυνας της Βενεζουέλας, Βλαντιμίρ Παντρίνο Λόπεζ, κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης καλώντας τις ένοπλες δυνάμεις σε «αντίσταση», οι διεθνείς αντιδράσεις και οι καταδίκες που ακολούθησαν έμειναν, προς το παρόν, χωρίς αντίκρισμα. Η Μόσχα καταδίκασε, το Πεκίνο εξέφρασε «βαθιά ανησυχία», η Κούβα μίλησε για «εγκληματική επίθεση», το Ιράν για «αυτοκρατορική βία».

Αλλά κανείς δεν παρενέβη στρατιωτικά. Κανείς δεν ρίσκαρε άμεση σύγκρουση. Κανείς δεν έστειλε πλοία, αεροπλάνα, στρατεύματα. Σε έναν κόσμο που μιλούσε για πολυπολικότητα, οικονομικούς πολέμους και διπλωματικές λύσεις, η επιστροφή των ειδικών στρατιωτικών επιχειρήσεων ως μέσου αλλαγής καθεστώτος αποδεικνύει ότι η στρατιωτική ισχύς παραμένει ο τελικός κριτής. Τα ψηφίσματα, οι θεσμοί, η διεθνής νομιμότητα υποχωρούν μπροστά στα όπλα. Η Βενεζουέλα ζήτησε έκτακτη σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, αλλά όλοι γνωρίζουν ότι αυτό θα είναι απλώς μια τυπική διαδικασία, μια διατύπωση για τα πρακτικά της ιστορίας.

Οι εκκλήσεις του Παντρίνο Λόπεζ για αντίσταση δημιουργούν τώρα τον κίνδυνο εσωτερικής ανάφλεξης και εμφυλίου χάους, ενώ η περιοχή προετοιμάζεται για νέα προσφυγικά κύματα - η Κολομβία ήδη ανακοίνωσε ανάπτυξη δυνάμεων στα σύνορα. Την ίδια στιγμή, οι αγορές παρακολουθούν με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις γύρω από το πετρέλαιο. Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα αργού στον πλανήτη, και οι τιμές παρουσιάζουν ήδη βίαιες τάσεις ανόδου.

Αυτή η ημέρα καταγράφεται ήδη ως σημείο καμπής. Η στιγμή που οι Ηνωμένες Πολιτείες αποφάσισαν να επαναχαράξουν τις σφαίρες επιρροής τους χωρίς προσχήματα, χωρίς συμμαχικές νουθεσίες και χωρίς κανένα όριο. Χωρίς να ρωτήσουν τη Γηραιά Ήπειρο, χωρίς να συμβουλευτούν το ΝΑΤΟ, χωρίς να περιμένουν την έγκριση των Ηνωμένων Εθνών.

Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, το μήνυμα είναι σκληρό και ξεκάθαρο: η εποχή της σχετικής προβλεψιμότητας έχει τελειώσει. Οι κανόνες που οικοδομήθηκαν μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο - η αρχή της μη επέμβασης, ο σεβασμός της εδαφικής ακεραιότητας, το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση των λαών - δεν καταργούνται με ανακοινώσεις, αλλά ακυρώνονται στην πράξη. Και ακυρώθηκαν, χωρίς περιστροφές και χωρίς ευφημισμούς.

Ο ισχυρότερος έδειξε ότι είναι έτοιμος να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο, ακόμη και εκείνα που μέχρι χθες θεωρούνταν αδιανόητα στη σύγχρονη διεθνή πολιτική. Ανεξάρτητα από τις βάσιμες κατηγορίες κατά του Μαδούρο - για τη νοθεία των εκλογών του 2024, για την καταστολή της αντιπολίτευσης, για την οικονομική καταστροφή της χώρας - ο τρόπος της ανατροπής του στέλνει ανατριχιαστικό μήνυμα: στον κόσμο που διαμορφώνεται, η εθνική κυριαρχία είναι προαιρετική για όποιον δεν διαθέτει τη στρατιωτική ισχύ να την υπερασπιστεί.

Η Βενεζουέλα φλέγεται, ο Μαδούρο παραμένει κρατούμενος χωρίς επίσημη επικοινωνία με τους νομικούς του παραστάτες, και ο πλανήτης παρακολουθεί με μείγμα τρόμου, δέους και απορίας. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν άλλαξε ο κόσμος. Άλλαξε. Το ερώτημα είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει αυτή η νέα πραγματικότητα και ποιος θα είναι ο επόμενος.

Ο Τραμπ χαρακτήρισε την επιχείρηση «λαμπρή». Για εκατομμύρια Βενεζουελάνους που ξύπνησαν χωρίς ρεύμα, με νεκρούς στους δρόμους και ένα άγνωστο, τρομακτικό αύριο, η λέξη ακούγεται σαν κυνική πρόκληση. Για τον υπόλοιπο κόσμο - και ιδιαίτερα για τις μικρότερες χώρες που δεν διαθέτουν πυρηνικά όπλα ή ισχυρούς συμμάχους - ακούγεται καθαρά ως προειδοποίηση.