Συναυλία της Ορχήστρας Πατρών στο πλαίσιο των Πρωτοκλήτειων

Στο πλαίσιο των Πρωτοκλήτειων 2010, η Ορχήστρα Πατρών υπό τη διεύθυνση του αρχιμουσικού της Δημήτρη Μποτίνη θα εμφανιστεί την Τρίτη 23 Νοεμβρίου και ώρα 21.00  στο Δημοτικό Θέατρο «Απόλλων» σε μια συναυλία απόλυτα εναρμονισμένη στο πνεύμα της συγκεκριμένης ενότητας εκδηλώσεων, ερμηνεύοντας το ακόλουθο ρεπερτόριο, που αναδεικνύει ένα έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα:

Α’  Μέρος

Jean Sibelius: Andante festivo

Georg Friedrich Haendel: Κοντσέρτο γκρόσσο op.6 αρ.11 σε λα μείζονα

Joseph Haydn:  Kοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα σε ρε μείζονα

Β’  Μέρος

Georg Friedrich Haendel: Passacaglia (σε γραφή για ορχήστρα εγχόρδων)

Jean Sibelius: Rakastava

Joseph Haydn:  Missa brevis Sancti Joannis de Deo αρ.7

Ως σολίστ στο πιάνο συμμετέχει ο Γεώργιος Δίκος.

Συμμετέχει η Χορωδία Επτανησίων της Πάτρας.

Για τους συνθέτες και τα έργα

Ο Φιλανδός συνθέτης Γιάν Σιμπέλιους (1865-1957) σπούδασε αρχικά μουσική στο Ελσίνκι και κατόπιν στο Βερολίνο και στη Βιέννη. Επιβλήθηκε γρήγορα ως συνθέτης αλλά και ιδρυτής της φιλανδικής εθνικής μουσικής σχολής και η μουσική του απέκτησε πατριωτική σημασία σε μια περίοδο πολέμου της χώρας του με τη Ρωσία. Το συμφωνικό του έργο υπήρξε μεγάλο: επτά συμφωνίες, αρκετά συμφωνικά ποιήματα, σκηνική μουσική (από την οποία προέκυψαν αρκετές σουίτες), ένα κοντσέρτο για βιολί και διάφορα έργα για βιολί και ορχήστρα. Το έργο του Rakastava (Ο εραστής) στην αρχική του μορφή ήταν ένα χορωδιακό κομμάτι -χωρίς συνοδεία οργάνων- για αντρική χορωδία πάνω σε τρία τραγούδια μιας προγενέστερης σύνθεσης με τίτλο Kanteletar. Αυτή η παρτιτούρα μεταμορφώθηκε σε μια μικρή σουίτα για ορχήστρα εγχόρδων το 1911 που παίζεται έως σήμερα και γοητεύει με τις όμορφες μελωδίες και τη λεπτή της αρμονία.

Έντεκα χρόνια αργότερα ο Σιμπέλιους γράφει μια σύνθεση σε ένα μέρος με τίτλο Andante Festivo (1922) για κουαρτέτο εγχόρδων. Το 1938, ο συνθέτης ξαναγράφει το έργο για ορχήστρα εγχόρδων και τύμπανα. Το Αντάντε διακρίνεται για τη συνεχή ροή μελωδικών φράσεων και την θρησκευτική ατμόσφαιρα που αναδύει. Το 1939, ο Φιλανδός συνθέτης που ενδιαφερόταν για τη μουσική στο ραδιόφωνο αποφάσισε να διευθύνει ο ίδιος το έργο αυτό στο ραδιόφωνο. Με αυτό τον τρόπο επέζησε το μόνο ηχογραφημένο δείγμα στο οποίο ο συνθέτης διηύθυνε ένα δικό του έργο.

O Γερμανός συνθέτης Γκέοργκ Φρίντριχ Χαίντελ (1685-1759), γεννήθηκε στη Χάγη, αλλά το 1726 απέκτησε την αγγλική υπηκοότητα. Στα νεανικά του χρόνια συνδύασε τη μελέτη της μουσικής με νομικές σπουδές, μέχρι το 1702, έτος κατά το οποίο συνάντησε τον Τέλεμαν, διάσημο συνθέτη της περιόδου του μπαρόκ. Από την επόμενη χρονιά, ο Χαίντελ εγκαταλείπει τη γενέτειρά του και ταξιδεύει στο Αμβούργο και τη Φλωρεντία, τη Ρώμη και τη Νάπολη, όπου παρουσιάζονται οι πρώτες του όπερες. Αν και γίνεται διάσημος για τις όπερες και τα ορατόρια του, η συμφωνική μουσική του Χαίντελ είναι ενδεικτική της ποικιλίας της συνθετικής του παραγωγής. Ο κύκλος των δώδεκα κοντσέρτι γκρόσσι, opus 6, αποκορύφωμα της ορχηστρικής του μουσικής, αποκαλύπτει πλήθος επιδράσεων και στυλ (όπως η πολυφωνία, η εκκλησιαστική μουσική, τα ορατόρια αλλά και η ορχηστρική μουσική άλλων συνθετών). Το προτελευταίο κοντσέρτο του κύκλου (αρ. 11), προέρχεται από το Κοντσέρτο του Χαίντελ για εκκλησιαστικό όργανο αρ. 14 που εκτελέστηκε για πρώτη φορά στις 20 Μαρτίου του 1739. Η ρυθμική πολυπλοκότητα και οι ιδιαίτερες τεχνικές παιξίματος των οργάνων χαρακτηρίζουν το πρώτο μέρος του έργου που θεωρείται και το πιο ιδιαίτερο όλου του κύκλου. Το Allegro που ακολουθεί ξαφνιάζει με τη λιτότητα των γραμμών των βαθύφωνων οργάνων που συνοδεύουν μια λαμπερή μελωδική γραμμή, ενώ το τρίτο μέρος διακρίνεται για τη μελωδική γραμμή του βιολιού.

Από τα πιο δημοφιλή έργα μουσικής δωματίου του συνθέτη, η Πασακάλια αποτελεί το τελευταίο μέρος της σουίτας  για τσέμπαλο HWV 432 σε σολ ελάσσονα. Πιο γνωστή έγινε όμως ως ντούο για βιολί και βιόλα σε γραφή  του Νορβηγού βιολονίστα Johan Halvorsen.

Ο F. J. Haydn, από τους κορυφαίους εκπροσώπους  της περιόδου του κλασικισμού, θεωρείται δίκαια «πατέρας» της συμφωνίας και του κουαρτέτου εγχόρδων, αφού συνέβαλε ουσιαστικά στη διαμόρφωση των δυο αυτών μουσικών ειδών. Το συνολικό έργο του εξάλλου, επηρέασε βαθύτατα τους δυο μεταγενέστερους κλασικούς συνθέτες Μότσαρτ και Μπετόβεν. Στον κατάλογο των έργων συμφωνικής μουσικής του συνθέτη, τα κοντσέρτα για διάφορα όργανα σόλο ή συνδυασμούς οργάνων κατέχουν ξεχωριστή θέση. Τρία από αυτά προορίζονταν για το πιάνο. Το τρίτο, γραμμένο κατά πάσα πιθανότητα το 1780, εκδόθηκε τόσο στο Παρίσι όσο και στη Βιέννη το 1784. Το αρχικό Vivace διακρίνεται για τη σύνθεση αντιτιθέμενων στοιχείων που χαρακτηρίζει το κλασικό ρεύμα στη μουσική. Το μεσαίο μέρος αντίθετα δείχνει επιρροές από την φωνητική μουσική χάρη στο ιδιαίτερα διανθισμένο μέρος του σολίστα. Το τρίτο μέρος είναι ουσιαστικά ένα ροντό al’Ungherese (ροντό βασισμένο σε ουγγρικά μουσικά στοιχεία) το οποίο προφανώς ο Χάιντν εμπνεύστηκε όσο παρακολουθούσε Ούγγρους καλλιτέχνες στο παλάτι των Εστερχάζι στην Ουγγαρία.

O πρίγκηπας Νικόλαος Ι Εστερχάζι, εργοδότης του Χάιντν, ενδιαφερόταν κυρίως για οργανική μουσική και όπερα.  Όμως, στα καθήκοντα του συνθέτη  ήταν και η σύνθεση εκκλησιαστικής μουσικής. Συνήθως η εκκλησιαστική μουσική του προοριζόταν για άλλα άτομα ή διοργανώσεις. Τέτοια ήταν και η περίπτωση της Μικρής Λειτουργίας (1770-1778) γραμμένη για τους Αδερφούς του Ελέους του Εisenstadt, περιοχή όπου βρισκόταν η χειμερινή κατοικία των Εστερχάζι. Η λειτουργία άρχεται με ένα απλό αλλά επιβλητικό Κύριε. Ένα σύντομο Gloria (Δόξα Σοι) σε γρήγορο τέμπο ακολουθεί για να δώσει τη θέση του στο Credo (Πιστεύω) και στο αργό και κεντρικό Et incarnatus. Ανάλογο σε πνεύμα και ύφος με το Gloria είναι και το Sanctus (Άγιος ο Θεός). Μια ιδιαίτερη σελίδα του έργου αποτελεί και το Agnus Dei (o Αμνός του Θεού) που οδηγεί στο λαμπερό αλλά ήπιο φινάλε του Dona nobis pacem (Δώσε μας ειρήνη).