Εξαιρετικές δημιουργίες στο εκλεκτό αφιέρωμα του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης
Από τα πιο ενδιαφέροντα αφιερώματα που εξελίσσονται φέτος στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης είναι αυτό που φέρει τον τίτλο «Όλη η μνήμη του κόσμου: Αφιέρωμα στα Αρχεία»
Το ντοκιμαντέρ ως είδος από μόνο του είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το θέμα των αρχείων και αυτές οι δυο συναρπαστικές δεξαμενές γνώσης συναντούνται στο εκλεκτό και πραγματικά πολύ ενδιαφέρον αυτό αφιέρωμα. Η πρωτογενής πηγή μπορεί να είναι αποσπάσματα από ξεχασμένα φιλμ, επίκαιρα, επίσημα αρχεία, home videos και να μετασχηματιστούν με την ικανότητα σημαντικών σκηνοθετών σε αστείρευτη πηγή γνώσης και αισθητικής απόλαυσης. Με αυτόν τον τρόπο δεν έχουμε μια απλή αποτύπωση του παλιού και μια ρηχή νοσταλγία και αγάπη σε οτιδήποτε προέρχεται από το παρελθόν. Αντιθέτως οι σημαντικές ταινίες που στελεχώνουν το συγκεκριμένο αφιέρωμα, αποφεύγουν να ανακυκλώσουν το παρελθόν και το επανεξετάζουν κριτικά με δυναμικές ερμηνείες ανοίγοντας διάλογο ανάμεσα στη μνήμη, στην ιστορία και στο παρόν και αποτελώντας βέβαια ασφαλή τρόπο πλοήγησης για το μέλλον.
Από τη δεκαετία του 1930 μας έρχεται το φιλμ «Ρόουζ Χόμπαρτ» (1936) του πρωτοπόρου Τζόζεφ Κορνέλ που παρακολουθεί τη σπουδαία σταρ Ρόουζ Χόμπαρτ, πρωταγωνίστριας του φιλμ «East of Borneo» (1931) μέσα από τον τρόπο που διαχειριζόταν το σώμα της μπροστά στην κάμερα, αλλά και μέσα από χειρονομίες και εκφράσεις της καταθέτοντας μια ποιητική ταινία που σχολιάζει την επίδραση της 7ης Τέχνης και τον τρόπο που παρήγαγε και παράγει όνειρα και ερωτισμό.
Από το 1956 ένας από τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες του κινηματογράφου, ο Αλέν Ρενέ κινηματογραφεί τα εγκαταλελειμμένα στρατόπεδα συγκέντρωσης όπου αποτυπώθηκε όλη η φρίκη και η κτηνωδία του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Στην εμβληματική ταινία του «Νύχτα και καταχνιά» που προβλήθηκε στο φεστιβάλ, ο Ρενέ συγκλονίσει με την κινηματογραφική σκέψη του για το Ολοκαύτωμα δημιουργώντας μια πραγματικά αξέχαστη δημιουργία. Ένα πραγματικό σοκ, μια ανατριχιαστική εμπειρία όπου πρωτοστατούν οι αιχμάλωτοι, τα θύματα του πολέμου και τα διαμελισμένα πτώματα σε ένα σπάνιο αρχειακό υλικό που κινητοποιεί και αρθρώνει τον τολμηρό στοχασμό του ότι η ανθρώπινη φύση έχει τάση προς τη βία προειδοποιώντας ότι τέτοια γεγονότα και σκηνές μπορούν να επαναληφθούν στο μέλλον με την ίδια δριμύτητα.
Στην ίδια την προβολή πριν τη «Νύχτα και καταχνιά» του Ρενέ προβλήθηκε το θαυμάσιο ντοκιμαντέρ του Πέτερ Φόργκακς «Η δίνη: Ένα οικογενειακό χρονικό» (1997), όπου συνυπάρχουν τα ωραία χαρούμενα στιγμιότυπα της οικογενειακής ζωής που υπήρχαν στα home videos μιας οικογένειας Εβραίων στην Ολλανδία, γυρισμένα πριν το Ολοκαύτωμα, με κινηματογραφικά επίκαιρα. Ένα σπουδαίο ντοκιμαντέρ που καθηλώνει μέσα από τη σοκαριστική παραλληλία ανθρώπων που διασκεδάζουν και είναι οι ίδιοι πρωταγωνιστές μιας φρίκης είτε σαν θύματα είτε σαν θύτες. Εξαιρετικά εμπνευσμένη και η ηχητική υποστήριξη του ντοκιμαντέρ μα σποσπάσματα ραδιοφωνικών εκπομπών της εποχής αλλά και μια καταπληκτική τζαζ μουσική που απογειώνει τον ρυθμό της ταινίας.
Σπάνιο και πολύτιμο αποδείχτηκε το πλούσιο αρχειακό υλικό που χρησιμοποίησε ο Γερμανός Χαρούν Φαρόκι για να δημιουργήσει την ταινία του «Η έξοδος από το εργοστάσιο Λιμιέρ» (1995). Με βάση το σπουδαίο υλικό από την κατά πάσα πιθανότητα πρώτη ταινία στην ιστορία του κινηματογράφου που προβλήθηκε στο κοινό αλλά και σημαντικά αποσπάσματα από μεταγενέστερες ταινίες («Μοντέρνοι Καιροί» του Τσάτλι Τσάπλιν, «Μητρόπολις» του Φριτζ Λανγκ, «Ακατόνε» του Πιέρ Πάολο Παζολίνι) που αντιπαραβάλλονται ή καταθέτονται συμπληρωματικά, ο σκηνοθέτης φτιάχνει ένα θαυμάσιο ντοκιμαντέρ για τις αρχές του σινεμά αλλά και για τη φύση, την εμβέλεια και την ταυτότητα της κινούμενης εικόνας, το πλήθος, τους εργάτες, την κοινωνική διαμαρτυρία. Η σκηνή από την πρώτη ταινία του σινεμά δείχνει τους εργάτες να φεύγουν μαζικά από το εργοστάσιο φωτογραφικών ειδών των αδελφών Λιμιέρ για να δουν τον απογευματινό ήλιο. Σε αυτή τη σκηνή μόνο φαίνονται να προέρχονται από αυτή την κοινωνική ομάδα αλλά η απορία για τον προορισμό τους (διαδήλωση, οδοφράγματα, σπίτια τους) παραμένει άλυτη. Ένα κινηματογραφικό δοκίμιο για την κοινωνική εξέλιξη αλλά και την αντικατάσταση της μορφής αυτής του βιομηχανικού εργατικού δυναμικού.
Στην ίδια προβολή ακολούθησε το δύσκολο στην παρακολούθησή του αλλά εξαιρετικό ντοκιμαντέρ του Παλαιστίνιου Καμάλ Αλτζαφαρί «Περισυλλογή» (2015). Ένα αργό ντοκιμαντέρ που περιηγείται στη Γάζα και στα ερείπια των βομβαρδισμών, προσπαθώντας με τη ματιά του ήρωα να ανασυνθέσει την εικόνα ενός τόπου που πλέον δεν υπάρχει. Όπλο του σκηνοθέτη στην προσπάθειά του αυτή είναι τα πλάνα από τις ισραηλινές και αμερικανικές ταινίες που γυρίστηκαν στην περιοχή την περίοδο 1960-1990, με την προϋπόθεση ότι ο Αλτζαφαρί αφαίρεσε τους πρωταγωνιστές από το αυθεντικό υλικό. Ένα ταξίδι στο παρελθόν του περιπλανώμενου δοσμένο με αναμνήσεις που στο τέλος ολοκληρώνεται ουτοπικά με την παρέμβαση του περιπλανώμενου με λέξεις που εξηγούν τα πρόσωπα, τους τόπους, το κάθε σπίτι και πλατεία. Πρωτότυπο και τολμηρό εκφραστικά κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ για έναν κατεστραμμένο τόπο που ζωντανεύει μέσα από τη μνήμη.
Αρχειακό υλικό από ολλανδικές ταινίες προπαγάνδας των χρόνων 1912-1933 και αποσπάσματα ντοκιμαντέρ με φυσικούς ήχους και μέρη της προφορικής παράδοσης της Ινδονησίας ρίχνει άπλετο φως και προσφέρει σημαντικά τεκμήρια από την καθημερινότητα μιας μακρινής εποχής αλλά ταυτόχρονα και τις βάσεις σε ιστορικό και πολιτιστικό επίπεδο της αποικιοκρατίας που αποφεύγει συστηματικά να κάνει φανερές και να παραδεχτεί τις ρίζες του. Το ντοκιμαντέρ του Βίνσεντ Μόνικενταμ «Μάνα Ντάο, η Χελωνόμορφη» (1995) σε καθηλώνει τόσο με τις παραδόσεις που παρουσιάζει όσο και με τον σχολιασμό του στις συνέπειες και την απανθρωπιά της αποικιοκρατίας μέσα από την παράθεση μιας ακραίας αντίθεσης: των λευκοφορεμένων με κοστούμια αποικιοκρατών που δίνουν διαταγές και των εξαθλιωμένων οικονομικά γηγενών που ζουν σε μια απελπισία.
Τέλος ένα εξαιρετικά πρωτότυπο ντοκιμαντέρ αποδείχτηκε το ιρανικό «Τσάντα από το Ιράν» (2020) της Μαριάμ Ταφακόρι που συνδυάζει στα 8 λεπτά που διαρκεί, τα χαρακτηριστικά ενός σινεφίλ ντοκιμαντέρ με ένα δοκίμιο του κινηματογράφου για την καταπίεση της γυναικείας ταυτότητας και επιθυμίας. Η σκηνοθέτρια προσεγγίζει τη θεματική της χρησιμοποιώντας αποσπάσματα από ταινίες της περιόδου 1990-2028 και αμφισβητώντας με τόλμη την αθωότητα της τσάντας στον ιρανικό κινηματογράφο. Ένα έξοχο ντοκιμαντέρ που μας θυμίζει την άνοιξη του ιρανικού κινηματογράφο μέσα από μια ιδιαίτερα ασυνήθιστη διάσταση.
Ακολουθήστε το thebest.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο thebest.gr