"Γερτρούδη": Το κύκνειο άσμα του σκηνοθέτη Καρλ Ντράγιερ επαναπροβάλλεται στις αίθουσες

Εκλεπτυσμένη, ανυπόφορη και αξέχαστη χαρακτηρίζεται η ταινία "Γερτρούδη" του Δανού σκηνοθέτη Καρλ Ντράγιερ που επαναπροβάλλεται από τις 8 Ιανουαρίου 2026 στις Ελληνικές αίθουσες σε διανομή της New Star.

Ένα από τα πιο ριζοσπαστικά έργα στην ιστορία του κινηματογράφου.

Μια από τις πιο ριζοσπαστικές γυναικείες μορφές στην ιστορία του κινηματογράφου.

Θεωρείται από πολλούς μελετητές και ιστορικούς του σινεμά ως το κύκνειο άσμα ενός δημιουργού που έφτασε στα όρια της κινηματογραφικής γλώσσας.

Η Γερτρούδη δεν ζητά κατανόηση. Ζητά συνέπεια.

H ταινία έχει τιμηθεί με το Βραβείο FIPRESCI στο 26ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας το 1965.

Βραβείο National Board of Review (ΗΠΑ) για Top Foreign Films -  1965

Bodil Award Best Danish Film – 1965.

Σε μια εποχή συνεχούς επιτάχυνσης, η Γερτρούδη λειτουργεί ως πράξη αντίστασης. Δεν επιδιώκει να ευχαριστήσει ούτε να συγκινήσει άμεσα. Επιμένει στην αξία της συνέπειας, της εσωτερικής αλήθειας και της μοναχικής σκέψης. Η επανεξέτασή της σήμερα δεν αφορά μόνο την ιστορία του κινηματογράφου, αλλά και το διαχρονικό ερώτημα: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει κανείς για να παραμείνει πιστός σε αυτό που θεωρεί αλήθεια;

ΓΕΡΤΡΟΥΔΗ-GERTRUD (1964)

Σκηνοθεσία: Carl Theodor Dreyer
Σενάριο: Carl Theodor Dreyer (βασισμένο στο θεατρικό έργο Gertrud του Hjalmar Söderberg)
Φωτογραφία: Henning Bendtsen
Μοντάζ: Edith Schlüssel
Μουσική: Jørgen Plaetner
Σκηνικά: Ebbe Neergaard
Κοστούμια: Sølvi Stübing

Πρωταγωνιστούν οι: Nina Pens Rode (Gertrud Kanning), Bendt Rothe (Gustav Kanning), Poul Reichhardt (Gabriel Lidman), Baard Owe (Erland Jansson).

ΣΥΝΟΨΗ

Το Gertrud αφηγείται την ιστορία μιας γυναίκας που αρνείται να συμβιβαστεί στον έρωτα και στη ζωή. Παντρεμένη με έναν επιτυχημένο, αλλά συναισθηματικά απόντα πολιτικό, η Γερτρούδη  θα επανασυνδεθεί με έναν παλιό της έρωτα και θα έρθει αντιμέτωπη με έναν νεότερο ποιητή. Σε όλες τις εκδοχές, η επιλογή της παραμένει αμετακίνητη: η απόλυτη αφοσίωση στον έρωτα, χωρίς εκπτώσεις, χωρίς διαπραγμάτευση.

Γυρισμένη με ακραία λιτότητα, μεγάλες σε διάρκεια σκηνές και σχεδόν πλήρη απουσία εξωτερικής δράσης, η ταινία μετατρέπει τον λόγο, τη σιωπή και το βλέμμα σε καθαρό κινηματογραφικό γεγονός.

Η Γερτρούδη δεν είναι απλώς ένας χαρακτήρας. Είναι μια στάση ζωής. Η επιλογή της μοναξιάς αντί της ημιτελούς αγάπης, η εμμονή στην απόλυτη αλήθεια του συναισθήματος και η άρνηση κάθε κοινωνικού ρόλου που περιορίζει την εσωτερική ελευθερία, την καθιστούν μια από τις πιο ριζοσπαστικές γυναικείες μορφές στην ιστορία του κινηματογράφου.

Κατέχει μια μοναδική θέση στο έργο του Dreyer. Ο σκηνοθέτης φτάνει εδώ σε μια μορφή «καθαρής» κινηματογραφικής έκφρασης, όπου η κάμερα παραμένει σταθερή, οι κινήσεις είναι ελάχιστες και κάθε λέξη έχει το βάρος μιας ηθικής δήλωσης.

Ο André Bazin είδε στην ταινία την απόλυτη δικαίωση του κινηματογράφου ως τέχνης της διάρκειας και της ηθικής στάσης. Ο Jacques Rivette μίλησε για έναν κινηματογράφο που δεν αναπαριστά συναισθήματα, αλλά τα θέτει σε δοκιμασία. Για τον Susan Sontag, η Gertrud αποτελεί ένα ακραίο παράδειγμα πνευματικής αυστηρότητας, όπου η άρνηση του συμβιβασμού μετατρέπεται σε πράξη αισθητικής αντίστασης.

Σήμερα, η ταινία θεωρείται θεμελιώδης για την κατανόηση του μοντέρνου κινηματογράφου, επηρεάζοντας δημιουργούς όπως ο Robert Bresson, ο Chantal Aker.

Ιστορικό Πλαίσιο & Παραγωγή

Η Gertrud γυρίστηκε το 1964 και αποτελεί την τελευταία ταινία μυθοπλασίας του Carl Theodor Dreyer, ολοκληρώνοντας μια φιλμογραφία που άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ο κινηματογράφος προσεγγίζει την ηθική, την πίστη, τον έρωτα και την ανθρώπινη συνείδηση. Μετά από μακρά περίοδο δυσκολιών στη χρηματοδότηση και περιορισμένη υποστήριξη από τη δανέζικη κινηματογραφική βιομηχανία, ο Dreyer κατόρθωσε να ολοκληρώσει το έργο του με απόλυτο καλλιτεχνικό έλεγχο.

Η παραγωγή της ταινίας χαρακτηρίστηκε από αυστηρή πειθαρχία, μακρές πρόβες και λεπτομερή καθοδήγηση των ηθοποιών, ώστε ο λόγος να αποκτήσει ρυθμό σχεδόν μουσικό. Τα μεγάλα, συνεχόμενα πλάνα και οι ελάχιστες κινήσεις της κάμερας δεν αποτελούν αισθητική ιδιοτροπία, αλλά συνειδητή επιλογή που μετατρέπει τον χρόνο σε βασικό δραματουργικό στοιχείο.

 Η Γλώσσα και ο Ρυθμός

Στη Gertrud, ο λόγος δεν υπηρετεί την πλοκή· είναι ο ίδιος η πλοκή. Οι διάλογοι, βασισμένοι στο έργο του Hjalmar Söderberg, διατηρούν θεατρική ακρίβεια, αλλά κινηματογραφούνται με τρόπο που αφαιρεί κάθε ίχνος θεατρικότητας. Ο Dreyer επιδιώκει μια «γυμνή» γλώσσα, όπου κάθε λέξη λειτουργεί ως ηθική δήλωση και κάθε παύση αποκτά βαρύτητα ίση με τον λόγο.

Ο ρυθμός της ταινίας είναι εσκεμμένα αργός, απαιτητικός, σχεδόν ασκητικός. Δεν προσφέρεται για συναισθηματική ταύτιση εύκολης κατανάλωσης, αλλά για στοχαστική παρακολούθηση. Η Gertrud ζητά από τον θεατή να παραμείνει, να ακούσει και να αναμετρηθεί.

 Θέματα και Ερμηνευτικές Αναγνώσεις

Κεντρικό θέμα της ταινίας είναι η άρνηση του συμβιβασμού. Η Gertrud απορρίπτει τόσο τον κοινωνικό ρόλο της συζύγου όσο και τον ρομαντικό μύθο της ατελούς αγάπης. Για την ίδια, ο έρωτας δεν μπορεί να είναι μερικός· είτε είναι απόλυτος είτε δεν υπάρχει.

Η στάση αυτή έχει ερμηνευτεί ποικιλοτρόπως: ως πράξη φεμινιστικής αυτονομίας, ως υπαρξιακή επιλογή μοναξιάς, αλλά και ως τραγική εμμονή σε ένα ιδανικό που δεν μπορεί να πραγματωθεί στον πραγματικό κόσμο. Ο Dreyer δεν προσφέρει απαντήσεις· διατηρεί την ηθική ένταση μέχρι το τέλος.

 Η Θέση της Gertrud στην Ιστορία του Κινηματογράφου

Με την πάροδο του χρόνου, η Gertrud καθιερώθηκε ως ένα από τα πιο ακραία και καθαρά παραδείγματα κινηματογραφικού μοντερνισμού. Η επιρροή της είναι εμφανής σε δημιουργούς που αντιμετώπισαν το σινεμά ως χώρο ηθικής και χρονικής εμπειρίας και όχι ως αφήγηση δράσης.

Η ταινία συχνά αναφέρεται ως έργο-κλειδί για την κατανόηση της μετάβασης από τον κλασικό κινηματογράφο σε μια αυστηρότερη, στοχαστική κινηματογραφική γλώσσα, όπου η σιωπή, η διάρκεια και η ακινησία αποκτούν κεντρική σημασία.

*Ο σημαντικός Δανός σκηνοθέτης Καρλ Τέοντορ Ντράγιερ, είχ εγεννηθεί στην Κοπεγχάγη στις 3 Φεβρουαρίου 1889 και πέθανε στις 20 Μαρτίου 1968.

Eπιμέλεια ανάρτησης: Τ. ΜΑΡΤΑΤΟΣ