Έκθεση με... κλεμμένες εικόνες

Βυζαντινές και μεταβυζαντινές εικόνες που αποκολλήθηκαν βίαια από μοναστήρια και ξωκλήσια στη Βόρεια και Κεντρική Ελλάδα και βρέθηκαν σε γκαλερί στο Λονδίνο και το Αμστερνταμ, καθώς και σπαράγματα από τοιχογραφίες ναών που επαναπατρίστηκαν μαζί τους θα αποτελέσουν τα εκθέματα μίας μεγάλης έκθεσης που θα στηθεί τον επόμενο μήνα στο Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων. Στόχος των ανθρώπων της 8ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων είναι να παρουσιαστούν όλες οι κλεμμένες εικόνες με αναλυτικά στοιχεία για την προέλευσή τους, αλλά και την... περιπέτειά τους, από την απομάκρυνσή τους από τις εκκλησίες μέχρι τον επαναπατρισμό τους, ενώ στα εγκαίνια θα παραστεί ο ίδιος ο υπουργός Πολιτισμού Παύλος Γερουλάνος.

Μέσα στις επόμενες μέρες αναμένονται να επιστραφούν άλλες 11 εικόνες που έχουν κλαπεί από μοναστήρια της Ηπείρου και εντοπίστηκαν -όπως και άλλες 6 που κατέσχεσε η Σκότλαντ Γιαρντ και επέστρεψαν τον περασμένο Απρίλιο- στην Temple Gallery του Λονδίνου.

Ο Ρίτσαρντ Τεμπλ κατέθεσε πως προμηθεύτηκε και αυτές τις εικόνες από τον ίδιο... συλλέκτη, έναν Ελληνα γύρω στα 40, ο οποίος του είπε πως τις είχε ως οικογενειακά κειμήλια. Ο Τεμπλ αποφάσισε να τις παραχωρήσει στο ελληνικό κράτος -παρότι δεν ήταν υποχρεωμένος-, προκειμένου να μην πληγεί η γκαλερί του και η φήμη της, ενώ υποσχέθηκε πως θα διακόψει τη «συνεργασία» με τον συγκεκριμένο προμηθευτή.

«Πάντα χαιρόμαστε όταν επιστρέφουν κλεμμένες εικόνες, μας προβληματίζει ωστόσο ότι έχουν βρεθεί μικρές εικόνες του επιστυλίου των μοναστηριών και όχι οι μεγάλες του δεσποτικού, οι διαστάσεις των οποίων ξεπερνούν και το ένα μέτρο.

Αυτές, βέβαια, ήταν δύσκολο να τις κλέψει κανείς, χρειάστηκε οργανωμένη επιχείρηση και οι υποψίες μας στρέφονται προς κάθε κατεύθυνση», είπε στο «Εθνος» αστυνομικός της Ασφάλειας Ιωαννίνων που ασχολήθηκε με την πολύκροτη υπόθεση των κλεμμένων εικόνων μέχρι τον Φεβρουάριο του 2010, όταν αυτή πέρασε στα χέρια της Δίωξης Αρχαιοκαπηλίας στην Αθήνα.

Πληροφορίες από το Λονδίνο αναφέρουν ότι οι 10 από τις 11 εικόνες, που αναμένονται, προέρχονται από τον Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Κουκούλι Ιωαννίνων και κλάπηκαν μαζί με άλλες 40 τον Δεκέμβριο του 2009, ενώ η 11η προέρχεται από τον Αγιο Τρύφωνα Βίκου Ιωαννίνων.

Πριν από περίπου 15 μέρες επαναπατρίστηκαν άλλες 10 μεταβυζαντινές εικόνες που είχαν κλαπεί από την Ελλάδα και εντοπίστηκαν στον διαδικτυακό κατάλογο του Ολλανδού αρχαιοπώλη Ντουλαέρτ, στο Αμστερνταμ.

Οι εικόνες φυλάσσονται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας και σύντομα θα μεταφερθούν στα μέρη από όπου αφαιρέθηκαν.

Οι πέντε από τις εικόνες ανήκουν στις 50 που κλάπηκαν το 2009 από τον ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Κουκούλι, ενώ δύο προέρχονται από τον ναό Αγίου Αθανασίου στη Σαμαρίνα Γρεβενών και αφαιρέθηκαν τον Οκτώβριο του 2010.

Δύο σπαράγματα τοιχογραφιών αποκολλήθηκαν από τον ναό της Παναγίας Κρήνας στη Χίο το 1981 και επέστρεψαν από το ολλανδικό ερευνητικό κέντρο Odigia Foundation, ενώ μαζί τους παρουσιάστηκε και η βυζαντινή εικόνα του Αγίου Προκοπίου που είχε αφαιρεθεί από τον ομώνυμο ναό της Βέροιας την περίοδο 1968-1975.

Εντοπίστηκε και αγοράστηκε τη δεκαετία του '80 στο Λονδίνο από τον Αθανάσιο Μαρτίνο, ο οποίος, μόλις έμαθε την προέλευσή της, τη δώρισε στο ελληνικό κράτος.

Οι Αρχές της Βέροιας εκτιμούν ότι η επιστροφή της εικόνας του Αγίου Προκοπίου θα βοηθήσει στον επαναπατρισμό μιας άλλης, αυτής του Αγίου Πέτρου, που επίσης κλάπηκε από ναό της Βέροιας και βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο Μουσείο του Dumbarton Oaks στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι υπεύθυνοι του υπουργείου Πολιτισμού, οι οποίοι εξέτασαν τις εικόνες που έχουν επιστρέψει, αποφάνθηκαν ότι όλες -είτε προέρχονται από μουσεία είτε από γκαλερί, είτε από ιδιωτικές συλλογές- είναι εξαιρετικά συντηρημένες.

Διατηρούνται σε άριστη κατάσταση, έχουν καθαριστεί από τυχόν επιχρωματώσεις και αναδεικνύουν μοναδικά την τεχνοτροπία στην οποία ανήκουν.