Δράμα: «Καλογεροδευτέρα 2026» - Ο Θρακικός Καλόγερος ζωντανεύει στο προσφυγικό Καλαμπάκι

 Ένα από τα πιο επιβλητικά και αρχέγονα δρώμενα της Θράκης αναβιώνει κάθε χρόνο, την περίοδο της Αποκριάς, στο Καλαμπάκι Δράμας.

Ο Θρακικός Καλόγερος, ένα έθιμο με ρίζες βαθιά στον χρόνο και έντονο συμβολισμό γονιμότητας και αναγέννησης, επιστρέφει στους δρόμους και την πλατεία του χωριού, μετατρέποντας την «Καλογεροδευτέρα» σε ημέρα συλλογικής μνήμης και ζώσας παράδοσης.

Το έθιμο έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες από το Κρυόνερο (Soğucak) της Βιζύης Ανατολικής Θράκης, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν οριστικά στο Καλαμπάκι μετά το 1922. Μαζί με τον «Καλόγερο», μετέφεραν το κουρμπάνι και τα Θρακιώτικα κάλαντα, στοιχεία που αφομοιώθηκαν πλήρως από την τοπική κοινωνία και έγιναν αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητάς της.

Οι τελετές της Τυρινής Δευτέρας στα χωριά του Μικρού Αίμου διακρίνονταν για την αυστηρότητα του τυπικού τους, τη συμβολική τους λειτουργία και την αρχαία καταγωγή τους από τη διονυσιακή λατρεία και τα Ανθεστήρια. Ο Καλόγερος ή Καλογέρ'κα ήταν ευετηρικό έθιμο (έθιμο για την ευημερία), που στόχευε στη γονιμότητα της γης και των ανθρώπων, και η τελετουργία του διατηρούσε ζωντανή την κοινότητα μέσα από συμμετοχή και θεατρικότητα.  Όπως σημειώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρόεδρος του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Καλαμπακίου, Αθανασία Θεοδωρίδου, «ο Θρακικός Καλόγερος δεν είναι απλώς ένα δρώμενο. Είναι η ζωντανή σύνδεσή μας με τις ρίζες μας, με την ιστορία που μας έφερε εδώ και με την κοινότητα που διαμορφώνουμε σήμερα. Κάθε χρόνο, βλέποντας τα παιδιά να συμμετέχουν και τους νέους να φορούν τις προβιές, καταλαβαίνουμε ότι η παράδοση δεν μένει στα βιβλία αλλά αναπνέει μέσα από τη συμμετοχή όλων μας».

 «Η εγγραφή στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς», συνεχίζει η κ. Θεοδωρίδου, «επιβεβαιώνει τη μοναδικότητα του εθίμου και μας δίνει ώθηση να το μεταλαμπαδεύσουμε στις επόμενες γενιές. Η Καλογεροδευτέρα ενισχύει τη συλλογική μας ταυτότητα και διδάσκει την σημασία της συνεργασίας, του σεβασμού και της χαράς της κοινότητας. Είναι μια γιορτή που ενώνει παρελθόν, παρόν και μέλλον και μας υπενθυμίζει ότι η πολιτιστική κληρονομιά ζει μέσα από τη δράση, τη συμμετοχή και την καρδιά των ανθρώπων».

Η Καλογεροδευτέρα στο σήμερα

 Ο Καλόγερος, όπως περιγράφεται από τον Γεώργιο Βιζυηνό το 1888, απαιτεί ένα αυστηρό τυπικό. Πρωταγωνιστής είναι ο «καλόγερος», ντυμένος με δέρματα ζώων και κουδούνια, με το πρόσωπο βαμμένο με στάχτη. Τον συνοδεύουν μεταμφιεσμένοι σε «ποτούρια» (συνοδοί του Καλόγερου) και η παρουσία της κατσιβέλας και του κατσίβελου προσθέτει θεατρικότητα και συμβολισμό. Η γκάιντα καθοδηγεί τον ρυθμό της τελετής, ενώ οι επισκέψεις στα σπίτια, το χτύπημα των κάρων και η απαίτηση του «μπετέλι» (αντίτιμο) διατηρούν ζωντανή την αίσθηση της κοινότητας και της συμμετοχής.

 Φέτος, η «Καλογεροδευτέρα» 2026 στο Καλαμπάκι ξεκίνησε σήμερα, Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου, με την παραδοσιακή γύρα του θιάσου στο χωριό και επίσκεψη στα σχολεία. Στις 16:30, στην κεντρική πλατεία θα πραγματοποιηθεί το συμβολικό όργωμα με σπορά και πότισμα, όπου ο «βασιλιάς» και οι μεταμφιεσμένοι θα ζωντανέψουν τον μύθο και τη λατρεία της γης. Στις 17:00, η μεγάλη καρναβαλική παρέλαση των σχολείων του δήμου Δοξάτου θα ολοκληρώσει τη γιορτή, προσφέροντας θέαμα, χρώμα και ενθουσιασμό σε μικρούς και μεγάλους.

 Κατά τη διάρκεια της τελετής, οι συμμετέχοντες ενεργοποιούν τη μνήμη της κοινότητας μέσα από την επαφή με τη «μάνα γη». Το εικονικό όργωμα, η σπορά με σιτάρι και καλαμπόκι, η προσομοίωση των βοδιών και το βρέξιμο του βασιλιά αποτελούν τελετουργίες γεμάτες συμβολισμό. Αναγέννηση, ευημερία, γονιμότητα και καθαρτική επαφή με τη φύση. «Η συμμετοχή των νέων και η ενσωμάτωση παιδιών στην τελετή εξασφαλίζουν ότι η παράδοση παραμένει ζωντανή, εξελισσόμενη αλλά πιστή στις ρίζες της», επισημαίνει η κ. Θεοδωρίδου.

Ζώσα παράδοση και επιστημονική τεκμηρίωση

 Η Καλογεροδευτέρα δεν είναι απλώς αναπαράσταση, αλλά ζώσα παράδοση, που εξελίσσεται με τη συμμετοχή της κοινότητας και μεταφέρει γνώση, αξίες και ιστορική μνήμη. Η επιστημονική καταγραφή ξεκίνησε το 1977 με τον Γ. Χατζόπουλο, ενώ το 2023 η ένταξη του δρώμενου στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς αναγνωρίζει την αξία και τη μοναδικότητά του. Ο θίασος του Καλόγερου παραμένει φωλιά μνήμης, συνδέοντας τους κατοίκους με την ιστορία των προγόνων τους και ενισχύοντας την ταυτότητα του Καλαμπακιώτη ανεξάρτητα από καταγωγή.

Η Καλογεροδευτέρα δεν είναι μόνο πολιτιστική εκδήλωση, αλλά γιορτή συλλογικότητας, χαράς και μνήμης. Οι κάτοικοι παρακολουθούν, συμμετέχουν, χορεύουν και γιορτάζουν μαζί με τον θίασο, ενώ τα παιδιά βιώνουν τη μαγεία της παράδοσης, μαθαίνοντας να σέβονται και να αγαπούν την ιστορία τους. Το χωριό γεμίζει ήχους, χρώματα και ατμόσφαιρα γιορτής, συνδέοντας παρελθόν, παρόν και μέλλον σε μία εμπειρία μοναδική.