Ηλιάνα Μαυρομάτη : Υπάρχουν φωτεινές περιπτώσεις καλλιτεχνών μέσα στην κρίση

Ο άνθρωπος την ημέρα διανύει γεωγραφικές αποστάσεις, αντίστοιχα και εγώ αποφάσισα να ταξιδέψω στην πρωτεύουσα το Σάββατο 6 Ιουλίου. Μια από τις πιο όμορφες λέξεις που άκουσα στο υπεραστικό λεωφορείο, ήταν από δύο αδελφάκια, ένα αγόρι και ένα κορίτσι, μαμά μαμά. Με το που έφτασα στην Αθήνα αποφάσισα να κάνω μια βόλτα στο Θησείο, χαζεύοντας την Ακρόπολη που δεν την είχα επισκεφτεί ακόμα. Το απόγευμα νωρίς περπάτησα αρκετά πηγαίνοντας προς το σταθμό Πανόρμου του Μέτρο, όπου συνάντησα την Ηθοποιό Ηλιάνα Μαυρομάτη παρέα με το σκύλο της το Φώτη. Λίγο πριν ξεκινήσουμε τη συζήτηση μας για την καλοκαιρινή παραγωγή του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας «Προμηθέας Δεσμώτης» του Αισχύλου όπου ενσαρκώνει το ρόλο του Ερμή, το θέατρο και την κινηματογραφική ταινία «Αισθηματίες» που είχε πρωταγωνιστήσει το 2014, έζησα άλλη μια υπέροχη σκηνή αγάπης και σεβασμού. Η κοπέλα που μας πήρε παραγγελία, έφερε μπόλικο νεράκι για τον Φώτη μιας και η ζέστη ήταν εξαντλητική.

Καθώς βράδιαζε σιγά σιγά έφτασε η ώρα που ο άνθρωπος διανύει ψυχικές καταστάσεις... Η συζήτηση με την Ηλιάνα είχε ξεκινήσει…

 Έχω την αίσθηση πως κάθε παράσταση ξεκινάει από τις πρόβες, αλήθεια πως ήταν το ταξίδι από την πρώτη συνάντηση με τους συντελεστές του «Προμηθέα Δεσμώτη»  μέχρι και την Επίδαυρο ;

Όντως το ταξίδι ξεκινάει από την πρώτη συνάντηση των προβών, η παράσταση αρχίζει να χτίζεται από εκεί∙ το όποιο αποτέλεσμα παρουσιάζεται τελικά στις παραστάσεις είναι μια τεράστια διαδρομή πάρα πολύ σύνθετη που ξεκινάει, από την πρώτη φορά που συναντιέται ο θίασος γύρω από το τραπέζι. Στη δικιά μας περίπτωση ήταν τεράστια η χαρά γιατί συνάντησα πολύ-πολύ άξιους συναδέλφους μου, τους οποίους δεν είχα καν ονειρευτεί ότι θα συνεργαζόμουνα μαζί τους.

Με πρώτη την Kathryn Hunter η οποία υποδύεται τον Προμηθέα, μια σπουδαία Αγγλίδα ηθοποιός, όπου στην πρώτη συνάντηση ήδη ήξερε απ’ έξω το κείμενο του Προμηθέα και όλο το έργο στη μετάφραση του Δημήτρη Δημητριάδη, έχοντας ήδη συνδεθεί με το κείμενο πάρα πολύ βαθιά. Οπότε έθεσε τον πήχη από την αρχή πολύ ψηλά και μας έβαλε όλους με τον τρόπο της σε ένα παρά πολύ δημιουργικό και όμορφο κλίμα. Mας έθεσε με τον ωραιότερο τρόπο το μέτρο της παράστασης και το μέτρο του τελικού αποτελέσματος που ακόμα δεν ξέρω ποιο θα είναι, γιατί είμαστε ακόμα στη διαδικασία των προβών, αλλά σίγουρα είναι πολύ επαγγελματικό και δημιουργικά πολύ καλλιτεχνικό.

Εκτός βέβαια από την Kathryn Hunter που είναι προεξάρχουσα του θιάσου μας, είναι άλλοι επίσης σπουδαίοι ηθοποιοί όπως ο Νικήτας Τσακίρογλου, ο Δημήτρης Πιατάς, ο Γεράσιμος Γεννάτας, η Πέγκυ Τρικαλιώτη, ο Αλέξανδρος Μπουρδούμης καθώς και τα νέα παιδιά που συμμετέχουν στην παράσταση.  Είναι μεγάλη η χαρά και τύχη ένας νέος ηθοποιός να παρακολουθεί και να δουλεύει με όλους αυτούς τους άξιους συναδέλφους.

Ακόμα δεν με απασχολεί το σχήμα του αποτελέσματος, δηλαδή ποια θα είναι η μορφή της παράστασης, όσο χαίρομαι που διαισθάνομαι εκ των προτέρων ότι θα είναι μια ομαδική δουλειά. Όσο και εάν ακούγεται οξύμωρο γιατί δεν είμαστε μια ομάδα που έχει ξαναδουλέψει παρέα, αλλά ο τρόπος που αντιμετωπίζει ο σκηνοθέτης μας και το έργο και το θίασο, νομίζω ότι θα παράξει μια ομαδική δουλειά.  

Θα ήθελα να μας μιλήσετε για την παράσταση καθώς και το ρόλο του «Ερμή» που ενσαρκώνετε, τον οποίο και μοιράζεστε με τους αξιόλογους συναδέλφους σας Αντιγόνη Φρυδά και Κωνσταντίνο Νικούλι…

Η παράστασή μας λοιπόν μελετάει το έργο του Αισχύλου τον Προμηθέα Δεσμώτη, μέσα από μια παράδοση θεάτρου αφήγησης. Ουσιαστικά ο σκηνοθέτης μας, μας οδηγεί σε μια αφήγηση, ένας θίασος ο οποίος κατασκευάζει την παράσταση ως ένα θέαμα στα μάτια των θεατών. Έχει ταυτόχρονα το βάθος και την ελαφρότητα που έχει το θέατρο της αφήγησης και αυτό νομίζω ότι είναι πάρα  πολύ ενδιαφέρον. Ουσιαστικά όλος ο θίασος λειτουργούμε σαν χορός, σαν ένα ensemble που δημιουργούμε αυτή την ιστορία μπροστά στα ματιά του θεατή, οπότε όλοι μας μπαίνουμε και βγαίνουμε από τους ρόλους κατά πως και όταν  χρειάζεται, προκειμένου να αφηγηθούμε τη συγκεκριμένη ιστορία, αυτό το «παραμύθι»  που έχει γράψει ο Αισχύλος. 

Σε αυτό το πλαίσιο εμείς οι 3 ηθοποιοί, εγώ, η Αντιγόνη Φρυδά και ο Κώστας Νικούλι έχουμε αναλάβει να αφηγηθούμε το ρόλο του Ερμή. Είμαστε 3 γιατί ο σκηνοθέτης μας διαβάζοντας την οδηγία του Αισχύλου, ότι ο Ερμής εμφανίζεται τρισυπόστατος μπροστά στον Προμηθέα, αποφάσισε να το αντιμετωπίσει κυριολεκτικά αυτό και να είμαστε 3 άνθρωποι διαφορετικού φύλλου, όχι απαραίτητα άνδρες και γυναίκες, 3 διαφορετικών ποιοτήτων και ενεργειών για να δώσουμε αυτή τη φασματική ερμαφρόδιτη και άπιαστη αίσθηση αυτού του Ολύμπιου Θεού.

Ο Έρμης εμφανίζεται μπροστά στον Προμηθέα και στα δεσμά του, ουσιαστικά για να τον πιέσει και να τον απειλήσει να ομολογήσει από ποιον προβλέπει ο Προμηθέας, ότι ο Δίας ο καινούργιος τύραννος θα εκπέσει από την εξουσία. Γιατί πολύ συχνά μέσα στο έργο ο Προμηθέας λέει και ξαναλέει σε όποιον συναντάει ότι ο Δίας παρ’ όλο που φαίνεται να είναι ανίκητος, κραταιός και απόλυτος μονάρχης, εξουσιαστής που δεν νικιέται με τίποτα, προβλέπει ότι κάποια στιγμή θα εκπέσει από την εξουσία του.

Έρχεται λοιπόν ο Ερμής για να ζητήσει από τον Προμηθέα αυτή την πληροφορία, φυσικά ο Προμηθέας δεν κάνει πίσω όπως δεν έκανε πίσω ούτε στους προηγούμενους θεούς που τον είχαν πλησιάσει και αντιμετωπίσει. Παραμένει σταθερός και αμετακίνητος στην απόφαση που έχει πάρει να αντιμετωπίσει το τίμημα της πράξης του, δηλαδή το να προφέρει στους ανθρώπους τη φωτιά.               

Ποιος πιστεύετε ότι υπήρξε ο ρόλος του Θεάτρου στα χρόνια της κρίσης και ειδικά απέναντι στο θέμα του φασισμού, το οποίο δυστυχώς διαπερνάει όλο και περισσότερο την καθημερινότητα μας?

Παίρνοντας ως δεδομένο ότι το θέατρο είναι μια πολιτική πράξη στην ουσία του από την αρχαία τραγωδία μέχρι σήμερα, από την αρχή της αντίληψης λειτουργίας του θεάτρου όσοι βρισκόμαστε πάνω στη σκηνή και όσοι αποφασίζουμε να εκτεθούμε με όχημα το οποιοδήποτε έργο, ουσιαστικά παίρνουμε μια πολιτική θέση. Ανεξάρτητα από το ποια είναι η προσωπική μας πολιτική άποψη εκτιθέμεθα μπροστά στον κόσμο και κάτι του λέμε, κάτι του προτείνουμε με όχημα τα λόγια είτε το πνεύμα κάποιου συγγραφέα.

Με αυτή την έννοια το θέατρο δεν μπορεί να μην παίζει ρόλο πολιτικό, τώρα το πόσο οι ίδιοι οι καλλιτέχνες αυτό τον ρόλο αποφασίζουν να τον φωτίσουν λιγότερο ή περισσότερο με βάση το φόβο τους ή των αμφιβολιών τους ή των δισταγμών τους ή της προσωπικής τους αντίληψης πάνω στο πολιτικό,  είναι πολύ υποκειμενικό πράγμα.

Μέσα στην κρίση επειδή έχουν αγριέψει αρκετά τα πράγματα, έχω την εντύπωση ότι οι Καλλιτέχνες έχουν ελαφρώς οπισθοχωρήσει, σε αυτό το επίπεδο, ειδικά τα τελευταία χρόνια. Το ερμηνεύω ως φόβο, δεν το κατηγορώ, το καταλαβαίνω, είναι ανθρώπινο. Παρ’ όλα αυτά η λειτουργία του θεάτρου αυτή καθ’ αυτή έχει δώσει τη θέση της σε μια διασκέδαση ελαφριάς μορφής, η οποία όμως κυριαρχεί και δεν νομίζω ότι εκπληρώνει το ρόλο του θεάτρου. Βέβαια δεν είναι μόνο έτσι τα πράγματα, υπάρχουν και φωτεινές περιπτώσεις καλλιτεχνών που εξακολουθούν να ψάχνουν και να προτείνουν, ασκούν κριτική, ερευνούν και εκτίθενται, δεν είναι δηλαδή απελπιστικά τα πράγματα.

Ιστορικά εάν κανείς παρακολουθήσει τα διάφορα καλλιτεχνικά ρεύματα ταυτόχρονα με ιστορικές φάσεις της πολιτικής ζωής του κόσμου, θα δει ότι με έναν οξύμωρο τρόπο οι καλλιτέχνες στην πλειοψηφία τους, δεν είναι προοδευτικό κομμάτι μέσα στην κοινωνία, συνήθως είναι συντηρητικό. Είναι εξαιρέσεις οι καλλιτέχνες και πολύ σημαντικοί μάλιστα  που έχουν μπει μπροστά και έχουν προτάξει πολιτικά ζητήματα στην εποχή τους, στην πλειοψηφία τους οι καλλιτέχνες συνήθως στέκονται συντηρητικά απέναντι σε κρίσεις πολιτικές, οπότε νομίζω ότι κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και τώρα.

Από την Κινηματογραφική ταινία οι «Αισθηματίες» του 2014, στην οποία και πρωταγωνιστήσατε, ο Νίκος Τριανταφυλλίδης σκηνοθέτης και Σεναριογράφος καθώς και ο Τάκης Μόσχος συμπρωταγωνιστής σας, ο οποίος έφυγε από κοντά μας πριν από λίγο καιρό, ανήκαν σε μια άλλη εποχή. Κατάφεραν να μιλήσουν για την αγάπη σε καιρούς αγρίους και πως κανένας δεν της αφήνει χώρο να ανθίσει;  Τι πιστεύετε;

Εγώ δεν έχω στην αίσθηση μου πολύ καθαρά το αποτέλεσμα αυτής της ταινίας, γιατί ήταν τόσο έντονη η περίοδος της δημιουργίας της και της συνεργασίας μου με τους συγκεκριμένους ανθρώπους, που το αποτέλεσμα είναι λίγο θόλο στο μυαλό μου. Πιο πολύ από τις αντιδράσεις των ανθρώπων που έχουν δει την ταινία, αντιλαμβάνομαι εάν κατάφερε ή δεν κατάφερε να μιλήσει στον κόσμο και η αίσθησή μου είναι ότι το κατάφερε! Έχει συγκινήσει πάρα πολλούς ανθρώπους η ταινία και βλέπω επίσης να είναι πολύ βαθιά συνδεδεμένοι με αυτή.

Δεν μπορώ να την δω αντικειμενικά, αλλά θυμάμαι ότι ήταν μία μαγική εμπειρία τόσο η συνεργασία με το Νικόλα Τριανταφυλλίδη όσο και με τον Τάκη Μόσχο, δύο υπερευαίσθητους ανθρώπους, πολύ βαθιά καλλιτέχνες, Sui generis περιπτώσεις και οι δύο, καθόλου συμβατικοί που ο καθένας διεκδίκησε και έζησε τη ζωή του όπως ακριβώς την ήθελε και πλήρωσε το τίμημα των επιλογών του ολόκληρο. Χωρίς να γκρινιάζουν και να παραπονιούνται γι’ αυτό, μιλάω και για τους δύο, και οι δύο το είχανε αυτό.

Δύο πολύ ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, ο καθένας με τον τρόπο του, δύο πάρα πολύ ευγενικοί και λεπτοφυείς άνθρωποι που εγώ θα τους θυμάμαι με πολύ αγάπη, νομίζω ότι τους εκπροσωπούσε και τους δύο πάρα πολύ άξια ο τίτλος της ταινίας «Αισθηματίες».    

Φωτο : Νίκος Βαρδακαστάνης