Γιώργος Παπανδρέου στο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ: «Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα»

Με αιχμηρό λόγο απέναντι στην κυβέρνηση και σαφές πολιτικό στίγμα για την επόμενη ημέρα, τοποθετήθηκε σε ομιλία του ο πρώην πρωθυπουργός, παρουσιάζοντας παράλληλα ένα συνολικό πλαίσιο προτάσεων για τη θεσμική και κοινωνική ανασυγκρότηση της χώρας.

Στην ομιλία του, ο Γιώργος Παπανδρέου επιχείρησε να περιγράψει τη βαθύτερη κρίση που, όπως είπε, διαπερνά σήμερα τις δημοκρατίες, μεταφέροντας μάλιστα την εμπειρία του από τη Γενεύη, όπου, όπως ανέφερε, προήδρευσε «επιτροπής 130 πρώην ηγετών δημοκρατικών κρατών» με αντικείμενο το γιατί «καταρρέει η εμπιστοσύνη στους θεσμούς». Η απάντηση, κατά τον ίδιο, «έχει πέντε πρόσωπα», με πρώτο την ανισότητα. Επικαλούμενος την Έκθεση Παγκόσμιας Ανισότητας του 2026, σημείωσε ότι «το πλουσιότερο 10% κατέχει το 75% του παγκόσμιου πλούτου», ενώ «το φτωχότερο 50% μόλις το 2%», για να προσθέσει πως «60.000 άνθρωποι, το 0,001% της ανθρωπότητας, έχουν τριπλάσιο πλούτο από τέσσερα δισεκατομμύρια φτωχούς». Κατά τον ίδιο, η κλιματική κρίση «δεν είναι θέμα πλαστικών καλαμακιών», αλλά «θέμα του παγκόσμιου καπιταλιστικού κεφαλαίου».

Ως δεύτερη αιτία υπέδειξε τη μετατροπή του πλούτου σε πολιτική ισχύ. Μίλησε για «λόμπι των ισχυρών», για «χρήμα που διαφθείρει την πολιτική και τη δικαιοσύνη», αλλά και για ολιγάρχες που «αγοράζουν ΜΜΕ, τράπεζες, δομές υγείας και εκπαίδευσης». Έτσι, όπως είπε, «οι ισχυροί μένουν υπεράνω νόμου και ο πολίτης γίνεται αδύναμο θύμα», ενώ από τη δημοκρατία «απομένει η τυπική κάλπη κάθε τέσσερα χρόνια». Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε και την ανασφάλεια που παράγουν η κλιματική κρίση, οι πανδημίες, η τεχνητή νοημοσύνη και οι πόλεμοι, προειδοποιώντας ότι μέσα σε αυτό το περιβάλλον οι κοινωνίες αναζητούν «σωτήρες», με αποτέλεσμα, όπως είπε, «αυταρχισμό, διαφθορά, ποδοπατημένα δικαιώματα» και τελικά ενίσχυση της ελίτ.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στη «χειραγώγηση της πληροφορίας», κάνοντας λόγο για αλγορίθμους που «μας μαθαίνουν καλύτερα από τους πιο στενούς μας φίλους» και που, για λόγους κέρδους, «προωθούν οργή, διχασμό, μίσος, όχι διάλογο, όχι δημοκρατική διαβούλευση». Σε αυτό το σημείο έφερε ως παράδειγμα το Predator, λέγοντας ότι η χρήση του «για να παρακολουθήσει η κυβέρνηση της ΝΔ τον πρόεδρο του Κινήματός μας είναι απλώς το προοίμιο ενός νέου συστηματικού φακελώματος». Ως πέμπτο στοιχείο της κρίσης περιέγραψε την «κατάλυση κάθε κανόνα», σημειώνοντας ότι σε μια δημοκρατία οι κανόνες υπάρχουν για να προστατεύουν «τον αδύναμο, τον μεροκαματιάρη, τη γυναίκα, τον νέο, τα ΑμεΑ». «Σήμερα η ισχύς υποκαθιστά το δίκαιο», είπε, παραπέμποντας σε πολεμικές συγκρούσεις από την Ουκρανία και τη Γάζα έως το Ιράν, το Σουδάν και το Κονγκό, για να καταλήξει ότι όλα αυτά «δεν είναι ξεχωριστές καταιγίδες», αλλά φαινόμενα με κοινή ρίζα: «εξουσία χωρίς ηθικούς κανόνες, εξουσία χωρίς δημοκρατικό έλεγχο».

«Ο ελληνικός λαός ήδη ξαναπληρώνει τον λογαριασμό»

Στην ομιλία του, ο Γιώργος Παπανδρέου συνέδεσε την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας με τη δυνατότητα μιας νέας προοδευτικής συνεννόησης. Όπως είπε, το ΠΑΣΟΚ επιδιώκει «την ενότητα των ευρύτερων δημοκρατικών και προοδευτικών δυνάμεων», αλλά «όχι στη βάση μιας ψεύτικης ανάγνωσης της ιστορίας». «Δεν ζητάμε τη συγγνώμη τους», σημείωσε, «ζητάμε κάτι πιο ουσιαστικό: να κατανοήσουμε όλοι τα πραγματικά αίτια». Υποστήριξε, δε, ότι σήμερα «η ίδια αυταρχική, πελατειακή και ληστρική λογική της Δεξιάς ξαναχτυπά» και πως «ο ελληνικός λαός ήδη ξαναπληρώνει τον λογαριασμό». Κατά τον ίδιο, «η παραδοχή της αλήθειας για την οικονομική και θεσμική κρίση» πρέπει να αποτελέσει τη βάση για μια νέα πορεία ενότητας, «όχι συμφερόντων, αλλά αρχών, ριζοσπαστικής, δημοκρατικής, αληθινής».

«Το ΠΑΣΟΚ δεν επιστρέφει για να διαχειριστεί, αλλά για να αλλάξει τη χώρα»

Την ανάγκη συσπείρωσης και ενότητας των δημοκρατικών δυνάμεων έθεσε από το βήμα του 4ου Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ ο Γιώργος Παπανδρέου, τονίζοντας ότι «δεν αντέχει ούτε ο λαός ούτε η χώρα τη διακυβέρνηση της ΝΔ». Όπως είπε, το ΠΑΣΟΚ «μπορεί και πρέπει να διαμορφώσει το πλαίσιο και τις προϋποθέσεις» για αυτή τη συνεργασία, «με όποιο οργανωτικό τρόπο μπορεί να προκύψει».

Υπογράμμισε ότι καταθέτει στο Συνέδριο «πρόταση δημοκρατικής, ριζοσπαστικής ανασυγκρότησης της χώρας», κάνοντας λόγο για «πλαίσιο διαλόγου για μια παράταξη μεγάλη, ενωτική και νικηφόρα». «Το ΠΑΣΟΚ δεν επιστρέφει για να διαχειριστεί καλύτερα αυτό που υπάρχει. Επιστρέφει για να αλλάξει τον τρόπο που λειτουργεί η χώρα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο πρώην πρωθυπουργός ξεκαθάρισε, μάλιστα, ότι το κόμμα δεν επιδιώκει να γίνει «καλύτερος διαχειριστής του πελατειακού συστήματος», αλλά δύναμη ανατροπής του. «Δεν είμαστε καλύτεροι διαχειριστές του πελατειακού συστήματος. Είμαστε εκείνοι που θέλουν να το ανατρέψουν», είπε, προαναγγέλλοντας ότι στην επόμενη Βουλή θα πρέπει να τεθεί στο τραπέζι μια συνταγματική αναθεώρηση που θα αποτελέσει «το θεσμικό οπλοστάσιο μιας ριζοσπαστικής δημοκρατικής μετάβασης».

Η «Βίβλος Δημοκρατικών Μεταρρυθμίσεων»

Ο Γιώργος Παπανδρέου έδωσε όνομα στην πρότασή του για τη συνταγματική αναθεώρηση, μιλώντας για μια «Βίβλο Δημοκρατικών Μεταρρυθμίσεων» με τρεις βασικούς άξονες. Στον πρώτο άξονα έθεσε στο επίκεντρο τον εθνικό πλούτο και τις επόμενες γενιές, προτείνοντας συνταγματική προστασία της δημόσιας ακίνητης περιουσίας. Όπως είπε, «αιγιαλοί, δάση, βυθοί και δημόσια γη δεν μπορούν να πουληθούν», ενώ το Υπερταμείο θα πρέπει να μετασχηματιστεί «από παθητικό διαχειριστή πωλήσεων σε δημοκρατικά και εθνικά ελεγχόμενο Εθνικό Αναπτυξιακό Θεσμό».

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στη διαγενεακή δικαιοσύνη, ζητώντας να κατοχυρωθεί ρητά στο άρθρο 24 «το δικαίωμα των μελλοντικών γενεών σε υγιές, καθαρό, κλιματικά σταθερό περιβάλλον». Στη συνέχεια πέρασε στον δεύτερο άξονα, αυτόν της κοινωνικής δικαιοσύνης, επισημαίνοντας ότι «το ΑΕΠ δεν μετράει τη μοναξιά, τη στεγαστική αγωνία, την κατάθλιψη των νέων, ούτε αν ο οικογενειάρχης μπορεί να πληρώσει τους λογαριασμούς πριν το τέλος του μήνα». Πρότεινε, μάλιστα, παράλληλα με κάθε Προϋπολογισμό, να κατατίθεται υποχρεωτικά και «Έκθεση Κοινωνικής Ευημερίας».

Στο ίδιο πλαίσιο, πρότεινε ισχυρότερη κατοχύρωση του «δικαιώματος στην κατοικία» και του «δικαιώματος στην ενέργεια», με το κράτος να αναλαμβάνει δεσμευτική υποχρέωση για μετάβαση στις ΑΠΕ και για ενεργειακή αυτονομία της χώρας. «Ούτε τα LNG ούτε η Chevron θα μας προστατεύσουν», είπε με νόημα, προσθέτοντας ότι η Ελλάδα, με «τον ήλιο, τον άνεμο, τη γεωθερμία και τη γεωγραφία της», μπορεί να απελευθερωθεί από κρίσιμες εξαρτήσεις. Παράλληλα, έθεσε και ζήτημα «δημοκρατικής παιδείας», ζητώντας η κριτική σκέψη, η ενεργός συμμετοχή και ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα να γίνουν «βασικός πυρήνας του εκπαιδευτικού σκοπού», γιατί «η δημοκρατία δεν κληρονομείται, καλλιεργείται».

«Η Βουλή θα πρέπει να αιτιολογεί δημόσια γιατί δεν ακολουθεί τις γνώμες των πολιτών»

Στον τρίτο άξονα της πρότασής του, ο Γιώργος Παπανδρέου έδωσε έμφαση στην εμβάθυνση της δημοκρατίας στην ψηφιακή εποχή, μιλώντας για «τις πιο πρωτοποριακές προτάσεις». Μεταξύ αυτών περιέγραψε νέο άρθρο για τη «διαβουλευτική - συμμετοχική δημοκρατία», με μόνιμες κληρωτές συνελεύσεις πολιτών, συμμετοχικούς προϋπολογισμούς και ψηφιακή πλατφόρμα διαβούλευσης για κάθε νομοσχέδιο. «Η Βουλή θα πρέπει να αιτιολογεί δημόσια γιατί δεν ακολουθεί τις γνώμες των πολιτών», ανέφερε, παραπέμποντας σε παραδείγματα όπως η Ιρλανδία, η Ισλανδία, η Ταϊβάν και η Γαλλία.

«Αν δεν ρυθμίσουμε την ΤΝ τώρα, θα τη ρυθμίζουν οι ολιγάρχες»

Ο Γιώργος Παπανδρέου ζήτησε επίσης να αναγνωριστεί συνταγματικά και ένα νέο άρθρο για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Όπως είπε, κάθε σύστημα ΤΝ «οφείλει να υπηρετεί το κοινό καλό», ενώ πρέπει να υπάρξει ρητή απαγόρευση «κοινωνικής βαθμολόγησης, μαζικής ψηφιακής επιτήρησης και αλγοριθμικής στρέβλωσης εκλογικών διαδικασιών». «Αν δεν ρυθμίσουμε την ΤΝ τώρα, θα τη ρυθμίζουν οι ολιγάρχες που την κατέχουν», προειδοποίησε. Παράλληλα, ζήτησε ενίσχυση της ανεξαρτησίας και της πολυφωνίας των ΜΜΕ, λέγοντας πως «ο πολίτης έχει δικαίωμα σε ενημέρωση που δεν του πουλάει αφεντικά».

Ο πρώην πρωθυπουργός πρότεινε ακόμη τη συνταγματική κατοχύρωση της «Διαύγειας», την ενίσχυση της αποκέντρωσης και την αναθεώρηση του άρθρου 29 για περισσότερη εσωκομματική δημοκρατία, διαφάνεια και λογοδοσία προς τα μέλη. Κλείνοντας, χαρακτήρισε τη «Βίβλο Δημοκρατικών Μεταρρυθμίσεων» όχι «κομματικό πρόγραμμα», αλλά «πρόταση συνεννόησης των προοδευτικών δυνάμεων και πολιτών του τόπου», προσθέτοντας ότι αυτή πρέπει να αποτελέσει «τον πυρήνα κάθε κυβερνητικής συνεργασίας» και της πρότασης του ΠΑΣΟΚ στις επόμενες εκλογές. «Η Βίβλος δεν εξυπηρετεί κομματικά συμφέροντα. Εξυπηρετεί τη δημοκρατία», ανέφερε.

«Η σταθερότητα της αδικίας δεν προστατεύει τον πολίτη»

Στο κλείσιμο της παρέμβασής του, ο Γιώργος Παπανδρέου έστρεψε τα πυρά του στο βασικό, όπως είπε, αφήγημα με το οποίο η ΝΔ θα προσέλθει στις επόμενες εκλογές, προειδοποιώντας ότι «θα μας μιλήσει για σταθερότητα και ασφάλεια», αλλά «μην παρασυρθεί κανείς». Κατά τον πρώην πρωθυπουργό, αυτή η «σταθερότητα της αδικίας» δεν προστατεύει την κοινωνία, αλλά «αποδυναμώνει τον πολίτη». Όπως υποστήριξε, η αληθινή ασφάλεια είναι «ασφάλεια δικαιωμάτων, δημοκρατίας και δικαίου», ενώ δεν ταυτίζεται με «την αναζήτηση σωτήρων κάθε τέσσερα χρόνια», αλλά με μια κοινωνία όπου «η φωνή του καθενός ακούγεται δυνατά και ουσιαστικά» και όπου ο φόβος για τον διπλανό δίνει τη θέση του στην αλληλεγγύη και στην κοινή δράση.

Στην ίδια γραμμή, επικαλέστηκε σύγχρονους διανοητές και οικονομολόγους για να στηρίξει το πολιτικό του σκεπτικό, σημειώνοντας ότι ο Piketty και ο Zucman προειδοποιούν πως «χωρίς φορολογική δικαιοσύνη και συμμετοχικό σοσιαλισμό η δημοκρατία αδειάζει από νόημα», ενώ οι Acemoglu και Robinson δείχνουν, όπως είπε, την ανάγκη για «συμπεριληπτικούς θεσμούς» που θα γκρεμίσουν «τους μηχανισμούς που απομυζούν τους πολλούς για τους λίγους».

Επανερχόμενος και στον Κορνήλιο Καστοριάδη, ανέφερε ότι αν δεν θέλουμε «τη βαρβαρότητα», οφείλουμε να ξαναγίνουμε «αυτοθεσπίζουσα κοινωνία», που δεν ετεροκαθορίζεται «ούτε από εσωτερικούς ούτε από εξωτερικούς προστάτες», αλλά «συμμετέχει, διεκδικεί, αποφασίζει και νομοθετεί για τον εαυτό της». «Αυτό ας είναι το νέο μας κοινωνικό συμβόλαιο», είπε, προσθέτοντας ότι αυτός είναι «ο νέος μας πατριωτισμός». Και κατέληξε με το πολιτικό του μήνυμα: «Το ΠΑΣΟΚ δεν επιστρέφει για να διαχειριστεί καλύτερα αυτό που υπάρχει. Επιστρέφει για να αλλάξει τον τρόπο που λειτουργεί η χώρα», ώστε «η λέξη Δημοκρατία να γίνει ξανά επικίνδυνη για τα κατεστημένα και λυτρωτική για τους πολλούς».