Από το «πρέπει να γυμνάζομαι» στο «θέλω να γυμνάζομαι»: Η μεγάλη αλλαγή

Η γυμναστική δεν είναι πια μια εποχική υπόθεση λίγο πριν από το καλοκαίρι, ούτε μια υποχρέωση που συνοδεύεται από το γνωστό «πρέπει». Για όλο και περισσότερους ανθρώπους έχει μετατραπεί σε σταθερό κομμάτι της καθημερινότητας, συνδεδεμένο όχι μόνο με την εικόνα του σώματος, αλλά κυρίως με την υγεία, την ευεξία και την ψυχική ισορροπία.

Ταυτόχρονα, έχει αλλάξει και το ίδιο το γυμναστήριο. Η επιστημονική κατάρτιση των επαγγελματιών, η εξατομίκευση της άσκησης και η μεγάλη ποικιλία προγραμμάτων έχουν δημιουργήσει ένα εντελώς διαφορετικό τοπίο από εκείνο που γνωρίζαμε πριν από μερικές δεκαετίες. Σήμερα, άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών, φυσικής κατάστασης και αναγκών μπορούν να βρουν έναν τρόπο άσκησης προσαρμοσμένο στις δυνατότητες και στους στόχους τους.

Ο Πέτρος Πετράκης του Sports House μιλά για αυτή τη μεγάλη αλλαγή και εξηγεί γιατί η επιστροφή του κόσμου στα γυμναστήρια δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη τάση της εποχής. Όπως χαρακτηριστικά λέει, αυτό που κάποτε ακουγόταν σαν ένα κουραστικό κλισέ —ότι «η γυμναστική κάνει καλό στην υγεία»— σήμερα έχει μετατραπεί σε συνειδητή επιλογή ζωής.

Έχει επιστρέψει ο κόσμος στα γυμναστήρια τα τελευταία χρόνια και κατά πόσο έχει αυξηθεί το ποσοστό των ανθρώπων που γυμνάζονται;

Η απάντηση είναι ένα ξεκάθαρο «ναι», αλλά το πιο ενδιαφέρον δεν είναι απλώς οι αριθμοί. Είναι αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «ο θρίαμβος του κλισέ».

Για δεκαετίες, η φράση «πρέπει να γυμνάζεσαι γιατί κάνει καλό στην υγεία και βοηθάει στην απώλεια βάρους» ήταν το απόλυτο κλισέ. Το επαναλάμβαναν οι γιατροί, οι γυμναστές, οι γονείς μας. Ήταν μια θεωρητική συμβουλή που όλοι άκουγαν με συμπάθεια, αλλά ελάχιστοι εφάρμοζαν στην πράξη. Είχε καταντήσει ένα «γραφικό» background στην καθημερινότητά μας, το οποίο προσπερνούσαμε.

Σήμερα, όμως, ζούμε μια τεράστια ανατροπή: αυτό το κλισέ έχασε τα εισαγωγικά του. Έγινε θέσφατο. Έγινε ο απαράβατος κανόνας.

Ο κόσμος σταμάτησε να βλέπει τη γυμναστική σαν μια προαιρετική πολυτέλεια ή μια αγγαρεία για να χάσει απλώς δύο κιλά πριν από το καλοκαίρι. Πλέον, η άσκηση έχει μπει οργανικά στη ζωή και την καθημερινότητα των ανθρώπων ως βασική ανάγκη για την υγεία και την ψυχική ισορροπία.

Η καθιστική ζωή και το έντονο στρες ανάγκασαν τον κόσμο να καταλάβει βιωματικά αυτό που κάποτε άκουγε ως θεωρία. Έτσι, το ποσοστό δεν αυξήθηκε απλώς επειδή είναι «μόδα», αλλά επειδή η γυμναστική αναγνωρίστηκε ως ένα από τα πιο προσβάσιμα μέσα για να παραμένει κανείς υγιής, λειτουργικός και ήρεμος.

Τι είναι αυτό που διασφαλίζει κυρίως ότι η γυμναστική θα μείνει μακροπρόθεσμα στη ζωή των αθλουμένων ως καθημερινή συνήθεια;

Θίγετε τον πυρήνα του θέματος. Η μεγάλη διαφορά του «τότε» με το «τώρα» είναι ακριβώς η βιωματική συνειδητοποίηση της άσκησης. Παλαιότερα, η γυμναστική ήταν μια εγκεφαλική απόφαση: «πρέπει να πάω γιατί έτσι λέει ο γιατρός». Σήμερα είναι μια σωματική ανάγκη που αποδεικνύεται καθημερινά στην πράξη.

Όταν ένας άνθρωπος της σύγχρονης καθημερινότητας, που είναι γεμάτος στρες, ξεκινά να αθλείται, η αλλαγή που νιώθει δεν είναι θεωρητική. Αισθάνεται περισσότερη ενέργεια, μεγαλύτερη αντοχή στις υποχρεώσεις της ημέρας και μπορεί να απολαμβάνει περισσότερο τον ελεύθερο χρόνο του.

Παράλληλα, η συστηματική και σωστά σχεδιασμένη άσκηση μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της λειτουργικότητας και στην αντιμετώπιση προβλημάτων που συνδέονται με την καθιστική ζωή, ενώ αποτελεί σημαντικό παράγοντα πρόληψης και υποστήριξης της συνολικής υγείας.

Αυτό το ζωντανό βίωμα είναι και η μεγάλη δικλίδα ασφαλείας για το μέλλον. Όταν νιώσεις ότι η ζωή σου είναι ποιοτικά καλύτερη όταν γυμνάζεσαι, είναι πολύ πιο δύσκολο να σταματήσεις.

Η άσκηση παύει να είναι ένα project δύο ή τριών μηνών για να βγεις στην παραλία. Ενσωματώνεται στις καθημερινές σου συνήθειες. Γίνεται σαν το πλύσιμο των δοντιών: κάτι που κάνεις επειδή ξέρεις ότι αποτελεί μέρος της φροντίδας του εαυτού σου. Αυτή η βιωματική κινητοποίηση είναι που κάνει τη σχέση του κόσμου με τη γυμναστική μακροπρόθεσμη και σταθερή.

Είναι ξεκάθαρο ότι το βίωμα κρατά τον κόσμο στα γυμναστήρια. Ωστόσο, τι λειτούργησε ως καταλύτης; Τι συντέλεσε τελικά σε αυτή τη βαθιά αλλαγή νοοτροπίας;

Η μεγαλύτερη ώθηση δόθηκε από μια εντυπωσιακή συμμαχία: τη συνολική υποστήριξη της ιατρικής κοινότητας προς την άσκηση.

Παλαιότερα, η γυμναστική ήταν συνδεδεμένη στο μυαλό πολλών σχεδόν αποκλειστικά με την αποκατάσταση ενός τραυματισμού ή με την αισθητική. Σήμερα βλέπουμε πολλές διαφορετικές ιατρικές ειδικότητες να αναδεικνύουν τη σημασία της συστηματικής άσκησης για την πρόληψη και την υγεία.

Οι καρδιολόγοι επισημαίνουν τη σημασία της για την καρδιαγγειακή υγεία. Οι ενδοκρινολόγοι και οι παθολόγοι αναδεικνύουν τον ρόλο της στη διαχείριση μεταβολικών προβλημάτων, ενώ οι ειδικοί της ψυχικής υγείας επισημαίνουν τη συμβολή της στη διαχείριση του στρες και στη συνολική ψυχική ευεξία.

Αυτή η επιστημονική αναγνώριση έδωσε στη γυμναστική πολύ μεγαλύτερη εγκυρότητα. Όταν ο ίδιος ο γιατρός σου επισημαίνει ότι η άσκηση αποτελεί σημαντικό κομμάτι της πρόληψης ή της διαχείρισης της υγείας σου, αλλάζει και η δική σου στάση απέναντί της.

Πέρα από τους γιατρούς, όμως, έχει αλλάξει εντυπωσιακά και το επίπεδο μέσα στα ίδια τα γυμναστήρια. Πόσο σημαντικό είναι αυτό;

Έχει συντελέσει καθοριστικά στην εμπιστοσύνη του κόσμου το υψηλό επίπεδο επιστημονικής κατάρτισης και εξειδίκευσης των γυμναστών. Αυτό είναι ένα από τα κλειδιά που «ξεκλειδώνουν» τη μακροπρόθεσμη δέσμευση του κόσμου. Ζούμε στην εποχή του επιστημονικού fitness.

Παλαιότερα, η βιομηχανία βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε εμπειρικές προσεγγίσεις, ενώ η επιστημονική έρευνα επικεντρωνόταν κυρίως στον πρωταθλητισμό και στις επιδόσεις των κορυφαίων αθλητών. Ο απλός, καθημερινός άνθρωπος συχνά έπρεπε να ακολουθήσει προγράμματα που δεν ανταποκρίνονταν στις πραγματικές ανάγκες του.

Σήμερα, η έρευνα έχει στρέψει το βλέμμα της και στον γενικό πληθυσμό. Υπάρχουν πολύ περισσότερα επιστημονικά δεδομένα και εξειδικευμένες προσεγγίσεις για ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και αναγκών: για έναν 50άρη με προβλήματα στη μέση, για μια γυναίκα στην εμμηνόπαυση ή για έναν άνθρωπο που επιστρέφει στην άσκηση έπειτα από μια περίοδο ασθένειας.

Οι σημερινοί καταρτισμένοι επαγγελματίες της άσκησης διαθέτουν γνώσεις ανατομίας, φυσιολογίας και εμβιομηχανικής και μπορούν να σχεδιάζουν εξατομικευμένα, ασφαλή και αποτελεσματικά προγράμματα. Ο ασκούμενος αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια και βλέπει ότι το πρόγραμμα μπορεί να προσαρμοστεί στο δικό του σώμα, στην ηλικία και στις πραγματικές ανάγκες του.

Πώς έχει επηρεάσει αυτή η εξέλιξη τον τρόπο που γυμναζόμαστε σήμερα στην πράξη;

Θα έλεγα ότι οδηγεί σταδιακά στο τέλος του ηλικιακού αποκλεισμού μέσα από την εξειδίκευση.

Αυτό είναι ίσως το πιο ελπιδοφόρο κομμάτι. Στα σύγχρονα γυμναστήρια δεν υπάρχει πλέον ο ηλικιακός αποκλεισμός που υπήρχε παλαιότερα, ακριβώς επειδή άλλαξε ριζικά η δομή των προγραμμάτων.

Αν γυρίσουμε τον χρόνο πίσω, οι επιλογές ήταν πολύ πιο περιορισμένες και μονοδιάστατες. Υπήρχαν τα κλασικά βάρη και τα μηχανήματα δύναμης στην αίθουσα, ενώ τα ομαδικά μαθήματα περιορίζονταν σε μεγάλο βαθμό στο παραδοσιακό αερόμπικ, συχνά με γρήγορες και απαιτητικές χορογραφίες. Αυτό το μοντέλο άφηνε έξω πολύ κόσμο: μεγαλύτερους σε ηλικία, ανθρώπους χωρίς καλή φυσική κατάσταση ή όσους απλώς δεν ταίριαζαν σε αυτή τη συγκεκριμένη λογική άσκησης.

Σήμερα, η εικόνα έχει αλλάξει. Έχουμε περάσει σε μια εποχή εξειδίκευσης και μεγάλης ποικιλίας προγραμμάτων, που μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες και στις προτιμήσεις του καθενός.

Υπάρχει η λειτουργική προπόνηση (functional training), μορφές άσκησης όπως το Pilates και η Yoga, αλλά και προγράμματα χαμηλότερης επιβάρυνσης που μπορούν να προσαρμοστούν σε ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας ή με συγκεκριμένες ανάγκες.

Αυτή η γκάμα δίνει στον ασκούμενο τη δυνατότητα να μη βιώνει τη γυμναστική ως αγγαρεία. Βρίσκει αυτό που πραγματικά του ταιριάζει και μπορεί να το απολαμβάνει.

Και όταν απολαμβάνεις το πρόγραμμα που κάνεις και αισθάνεσαι ότι είναι προσαρμοσμένο στα μέτρα σου, αυξάνονται σημαντικά οι πιθανότητες να παραμείνεις συνεπής. Γι' αυτό βλέπουμε πλέον ανθρώπους 70 ετών να γυμνάζονται δίπλα σε 20άρηδες, ο καθένας ακολουθώντας το δικό του πρόγραμμα και τις δικές του δυνατότητες.