Ακρίβεια, εισοδήματα και κοινωνική πραγματικότητα: Τι αποτυπώνουν οι αριθμοί για την Ελλάδα και τη Δυτική Ελλάδα

Τα τελευταία χρόνια η ελληνική οικονομία παρουσιάζει θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης (όχι όμως στα αναμενόμενα επίπεδα κυρίως λόγω του Ταμείου Ανάκαμψης), αύξηση της απασχόλησης και αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις. Ωστόσο, η καθημερινότητα των πολιτών συνεχίζει να χαρακτηρίζεται από έντονη οικονομική πίεση. Η αιτία είναι ότι το κόστος ζωής αυξήθηκε με ρυθμούς που περιόρισαν σημαντικά το πραγματικό όφελος από τις αυξήσεις των εισοδημάτων.

Η οικονομία δεν αξιολογείται μόνο από τους δείκτες ανάπτυξης. Αξιολογείται κυρίως από το κατά πόσο ο πολίτης μπορεί να ζήσει με αξιοπρέπεια, να καλύψει τις βασικές του ανάγκες και να σχεδιάσει το μέλλον του. Σύμφωνα, λοιπόν, με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ 27,5% των κατοίκων της χώρας βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Πρόκειται, δηλαδή, για περίπου 2,8 εκατομμύρια ανθρώπους. Την ίδια στιγμή ο σωρευτικός επίσημος πληθωρισμός κινείται ανάμεσα στο 20%-25%.

Τι σημαίνει στην πράξη ο πληθωρισμός
Ο πληθωρισμός που δημοσιεύει η ΕΛΣΤΑΤ περιλαμβάνει όλες τις βασικές κατηγορίες δαπανών: τρόφιμα, ηλεκτρικό ρεύμα, φυσικό αέριο, καύσιμα, ενοίκια, μεταφορές, υπηρεσίες, υγεία, εκπαίδευση και λοιπά αγαθά. Πρόκειται όμως για έναν μέσο σταθμισμένο δείκτη. Αυτό σημαίνει ότι δεν επηρεάζονται όλα τα νοικοκυριά με τον ίδιο τρόπο. Ένα νοικοκυριό που διαθέτει το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός του για τρόφιμα, στέγαση και ενέργεια βιώνει πολύ μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση από εκείνη που αποτυπώνει ο συνολικός δείκτης πληθωρισμού.

Οι οικονομικά ασθενέστεροι πολίτες δαπανούν σχεδόν ολόκληρο το εισόδημά τους για βασικές ανάγκες όταν αυξάνονται οι τιμές και δεν διαθέτουν ουσιαστικά περιθώρια προσαρμογής. Αντίθετα, τα υψηλότερα εισοδήματα μπορούν ευκολότερα να απορροφήσουν μέρος της αύξησης του κόστους ζωής, καθώς μικρότερο ποσοστό του εισοδήματός τους κατευθύνεται στις βασικές δαπάνες.

Στην εξίσωση της ακρίβειας προστίθεται και το υψηλό ιδιωτικό χρέος. Χιλιάδες νοικοκυριά εξυπηρετούν στεγαστικά δάνεια, καταναλωτικά δάνεια, οφειλές προς το Δημόσιο, οφειλές προς ασφαλιστικά ταμεία, ρυθμίσεις σε εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Έτσι, ακόμη και όταν αυξάνεται ο μισθός ή η σύνταξη, μεγάλο μέρος της αύξησης απορροφάται είτε από την ακρίβεια είτε από την αποπληρωμή των υποχρεώσεων.

Τα παραπάνω μπορούν να εξηγήσουν σε μεγάλο βαθμό γιατί η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις μεγαλύτερες κοινωνικές ανισότητες και τη χαμηλότερη αγοραστική δύναμη σε σχέση με το διαθέσιμο εισόδημα.

Η πραγματικότητα στη Δυτική Ελλάδα
Η εικόνα καταγράφεται ακόμη πιο δύσκολη στη Δυτική Ελλάδα. Η Περιφέρεια καταγράφει διαχρονικά:

από τα χαμηλότερα διαθέσιμα εισοδήματα της χώρας,
υψηλότερα ποσοστά ανεργίας από τον εθνικό μέσο όρο,
αυξημένο κίνδυνο φτώχειας,
χαμηλή αγοραστική δύναμη.
Για τον λόγο αυτό, κάθε αύξηση στο κόστος ζωής επηρεάζει δυσανάλογα τα νοικοκυριά της περιοχής.

Με απλά λόγια, η ίδια αύξηση στην τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος ή του καλαθιού του σούπερ μάρκετ έχει πολύ μεγαλύτερο αντίκτυπο σε ένα νοικοκυριό της Δυτικής Ελλάδας όταν το διαθέσιμο εισόδημα είναι ήδη χαμηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο.

Ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο
Η οικονομική ανάπτυξη αποκτά πραγματικό νόημα όταν μεταφράζεται σε καλύτερη ποιότητα ζωής για όλους. Η μείωση των ανισοτήτων, η ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης, η στήριξη της περιφέρειας και η δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας δεν αποτελούν μόνο οικονομικούς στόχους, αποτελούν προϋποθέσεις κοινωνικής σταθερότητας και βιώσιμης ανάπτυξης. 

Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η βελτίωση των οικονομικών δεικτών, αλλά η οικοδόμηση μιας οικονομίας που θα επιτρέπει στους πολίτες να ζουν με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και προοπτική στον τόπο τους.

Οι βασικοί πυλώνες στήριξης και ανάκαμψης
Η αντιμετώπιση της ακρίβειας δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά σε έκτακτα επιδόματα. Απαιτείται ένα συνεκτικό σχέδιο που θα ενισχύει το διαθέσιμο εισόδημα, θα μειώνει το κόστος ζωής και θα δημιουργεί προοπτικές βιώσιμης ανάπτυξης, ιδιαίτερα στις περιφέρειες με μεγαλύτερες κοινωνικές και οικονομικές δυσκολίες, όπως η Δυτική Ελλάδα.

1. Ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος
Βασική προτεραιότητα αποτελεί η συνέχιση της αύξησης των πραγματικών μισθών και συντάξεων με ρυθμό που να υπερβαίνει τον πληθωρισμό. Παράλληλα, απαιτείται σταδιακή μείωση της φορολογικής και ασφαλιστικής επιβάρυνσης της εργασίας, ώστε μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος να παραμένει στον εργαζόμενο και τον συνταξιούχο. Και γιατί όχι και στην επιστροφή στον τόπο τους ανθρώπων που μετανάστευσαν και θα ενισχύσουν την οικονομία. Ακόμα και σήμερα υπάρχουν επιχειρήσεις οι οποίες θα προσλάμβαναν προσωπικό που κατοικεί χρόνια στο εξωτερικό με ουσιαστικά ασφαλιστικά κίνητρα και αυτό θα αποτελούσε τόνωση στην οικονομία αφού θα όλο το εισόδημα θα καταναλώνονταν εγχώρια!

2. Αντιμετώπιση της ακρίβειας
Η ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών απέναντι στην αισχροκέρδεια, η διαφάνεια στη διαμόρφωση των τιμών και η ενίσχυση του ανταγωνισμού μπορούν να συμβάλουν στη συγκράτηση του κόστους βασικών αγαθών και υπηρεσιών.

3. Στεγαστική πολιτική
Το κόστος στέγασης αποτελεί πλέον μία από τις σημαντικότερες αιτίες οικονομικής πίεσης. Απαιτούνται πολιτικές που θα αυξήσουν την προσφορά προσιτής κατοικίας, θα στηρίξουν τους νέους και τις ευάλωτες οικογένειες και θα περιορίσουν τις υπέρμετρες επιβαρύνσεις από τα ενοίκια.

4. Διαχείριση του ιδιωτικού χρέους
Η αποτελεσματικότερη ρύθμιση των οφειλών προς τράπεζες, Δημόσιο και ασφαλιστικά ταμεία, σε συνδυασμό με βιώσιμες λύσεις για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ειδικότερα ρυθμίσεις προς το δημόσιο πολλών δόσεων αλλά και με εκλογικευμένα επιτόκια!

5. Στήριξη της περιφερειακής ανάπτυξης
Η Δυτική Ελλάδα διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα στον πρωτογενή τομέα, στη μεταποίηση, στον τουρισμό, στην καινοτομία και στην πανεπιστημιακή έρευνα. Η αξιοποίησή τους απαιτεί επενδύσεις σε υποδομές, καλύτερη σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας, ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και αποτελεσματική αξιοποίηση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.

6. Προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών
Η κοινωνική πολιτική οφείλει να είναι περισσότερο στοχευμένη. Οι οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, οι μονογονεϊκές οικογένειες, οι άνεργοι, τα άτομα με αναπηρία και οι χαμηλοσυνταξιούχοι χρειάζονται ουσιαστική στήριξη, ώστε να διασφαλίζεται αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης και κοινωνική συνοχή.

«Οι έξι προτεραιότητες για τη Δυτική Ελλάδα»

Η Δυτική Ελλάδα διαθέτει όλα τα συγκριτικά πλεονεκτήματα για να μετατρέψει τις προκλήσεις σε ευκαιρίες. Απαιτείται όμως ένας ολοκληρωμένος αναπτυξιακός σχεδιασμός που θα συνδυάζει την οικονομική ανάπτυξη με την κοινωνική συνοχή.

Στήριξη πρωτογενούς παραγωγής (μείωση κόστους παραγωγής, αρδευτικά έργα, συνεργατικά σχήματα). 
Η Δυτική Ελλάδα διαθέτει ισχυρή αγροτική παραγωγή. Η μείωση του κόστους παραγωγής, τα σύγχρονα αρδευτικά έργα, η ενίσχυση των συνεταιρισμών και η προώθηση ποιοτικών τοπικών προϊόντων μπορούν να αυξήσουν το αγροτικό εισόδημα.

Στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της περιφερειακής οικονομίας. Η ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, η μείωση της γραφειοκρατίας και η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων είναι κρίσιμες προϋποθέσεις για την ανάπτυξή τους.

Ανάπτυξη μεταποίησης και αγροδιατροφής για αύξηση της προστιθέμενης αξίας των τοπικών προϊόντων. 
Η παραγωγή μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας μέσα από τη μεταποίηση των τοπικών προϊόντων δημιουργεί καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας και ενισχύει τις εξαγωγές.

Σύγχρονες υποδομές και συνδεσιμότητα (οδικά, σιδηροδρομικά, ψηφιακά δίκτυα και logistics). 
Η ολοκλήρωση και η αναβάθμιση οδικών, σιδηροδρομικών, λιμενικών και ψηφιακών υποδομών αποτελεί προϋπόθεση για την προσέλκυση επενδύσεων και τη μείωση του κόστους μεταφοράς προϊόντων και υπηρεσιών.

Σύνδεση Πανεπιστημίου Πατρών και ερευνητικών ιδρυμάτων με την τοπική οικονομία, ώστε η γνώση να μετατρέπεται σε επιχειρηματικότητα και ποιοτικές θέσεις εργασίας.
Η αξιοποίηση του Πανεπιστημίου Πατρών, των ερευνητικών κέντρων και των νέων τεχνολογιών μπορεί να δημιουργήσει ένα ισχυρό οικοσύστημα καινοτομίας που θα συγκρατήσει επιστήμονες και νέους επιχειρηματίες στην περιοχή.

Δημογραφική ανασυγκρότηση και κοινωνική συνοχή
Η παραμονή των νέων στον τόπο τους προϋποθέτει σταθερές θέσεις εργασίας, αξιοπρεπείς αμοιβές, πρόσβαση σε κατοικία, ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης και ένα περιβάλλον που προσφέρει πραγματικές προοπτικές, κίνητρα για νέες επιχειρήσεις και επενδύσεις.

Το στοίχημα του Τουρισμού
Μήπως μείναμε τελευταίοι; Ναι! Η περιφέρειά μας δεν χρειάζεται συστάσεις, αλλά ένα σχέδιο βραχυπρόθεσμο και απλό αλλά δυστυχώς και πάλι είναι απαραίτητη η πολιτική βούληση. Να δούμε ξανά το πρόβλημα ως ευκαιρία και να προχωρήσουμε με καινοτόμες ιδέες και αναπτυξιακή δυναμική στον σύγχρονο τουρισμό. Ίσως ένας από τους βασικότερους τομείς που θα λύσει δραστικά και το δημογραφικό.

Αντί επιλόγου
Οι αριθμοί είναι χρήσιμοι γιατί αποτυπώνουν την πραγματικότητα. Οι πολιτικές, όμως, είναι εκείνες που την αλλάζουν.

Η Ελλάδα και ιδιαίτερα η Δυτική Ελλάδα διαθέτουν ανθρώπινο δυναμικό, φυσικούς πόρους, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και παραγωγικές δυνατότητες. Το ζητούμενο είναι ένα συνεκτικό σχέδιο που θα μετατρέπει την οικονομική μεγέθυνση σε πραγματική ευημερία για τους πολίτες.

Η ανάπτυξη αποκτά αξία μόνο όταν μειώνει τις ανισότητες, ενισχύει την αγοραστική δύναμη, δημιουργεί ποιοτικές θέσεις εργασίας και επιτρέπει στους ανθρώπους να ζουν με αξιοπρέπεια στον τόπο τους. Αυτό είναι το πραγματικό μέτρο επιτυχίας κάθε οικονομικής πολιτικής.