Πόσο κοντά είναι μια νέα κρίση στο Αιγαίο; Οι απειλές Ερντογάν

Σε περίοδο αυξημένης έντασης φαίνεται να περνούν ξανά οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να ανεβάζει κατακόρυφα τους τόνους απέναντι στην Αθήνα, την ώρα που η Άγκυρα εμφανίζεται ιδιαίτερα ενοχλημένη από την ενίσχυση της ελληνικής αεράμυνας και την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα».

Οι σημερινές δηλώσεις του Τούρκου προέδρου, η νέα διπλωματική νότα προς την Αθήνα και η αυξημένη τουρκική αεροπορική δραστηριότητα στο Αιγαίο συνθέτουν ένα σκηνικό που απομακρύνεται αισθητά από τα λεγόμενα «ήρεμα νερά» των προηγούμενων ετών.

Τι είπε ο Ερντογάν
Μιλώντας σε δημοσιογράφους κατά την επιστροφή του από το Μπισκέκ της Κιργισίας, ο Ερντογάν υποστήριξε ότι η Τουρκία επιθυμεί σχέσεις καλής γειτονίας με την Ελλάδα, έσπευσε όμως να συνοδεύσει αυτή τη θέση με σαφείς προειδοποιήσεις.

Ο Τούρκος πρόεδρος κάλεσε την Αθήνα να εγκαταλείψει αυτό που ο ίδιος χαρακτήρισε «λάθος δρόμο» αναφορικά με την εξοπλιστική ενίσχυση ελληνικών νησιών, τα οποία η Άγκυρα θεωρεί ότι πρέπει να έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι όποιος εκλαμβάνει την ψύχραιμη στάση της Τουρκίας ως αδυναμία «κάνει σοβαρό λάθος», ενώ δήλωσε ότι η χώρα του θα προχωρήσει στις ενέργειες που θεωρεί απαραίτητες για την προάσπιση των δικαιωμάτων της.

Γιατί έβαλε στο επίκεντρο το Καστελόριζο;
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αναφορά του Ερντογάν στο Κας, την τουρκική πόλη που βρίσκεται απέναντι από το Καστελόριζο.

Ο Τούρκος πρόεδρος ανέφερε χαρακτηριστικά ότι εάν φωνάξουν από το Κας, «θα μας ακούσουν», στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα προς την ελληνική πλευρά.

Ακολούθησε αναφορά του στην Ιστορία, την οποία χαρακτήρισε πολύτιμο οδηγό για όσους αντλούν διδάγματα από αυτήν, επαναλαμβάνοντας παράλληλα ότι η Τουρκία θα πράξει ό,τι θεωρεί αναγκαίο.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του OPEN, οι αναφορές αυτές ερμηνεύονται ως μήνυμα προς την Αθήνα και συνδέονται με την τουρκική αντίδραση στην ενίσχυση της άμυνας των ελληνικών νησιών.

Γιατί ενοχλεί την Άγκυρα η «Ασπίδα του Αχιλλέα»
Στο υπόβαθρο της νέας αντιπαράθεσης βρίσκεται η «Ασπίδα του Αχιλλέα», το νέο πολυεπίπεδο σύστημα αντιαεροπορικής, αντιβαλλιστικής και anti-drone άμυνας της Ελλάδας.

Η διακρατική συμφωνία Ελλάδας και Ισραήλ υπογράφηκε στο Τελ Αβίβ στις 31 Αυγούστου και έχει προϋπολογισμό περίπου 3,035 δισ. ευρώ.

Στο νέο δίκτυο προβλέπεται να ενσωματωθούν συστήματα όπως τα David's Sling, Barak MX και Spyder, μαζί με τα ελληνικά Patriot και Hawk, δημιουργώντας μια νέα ενιαία αρχιτεκτονική αεράμυνας. Στο πρόγραμμα συμμετέχουν και 19 ελληνικές εταιρείες.

Σύμφωνα με την ΕΡΤ, η πλήρης ανάπτυξη του συστήματος προβλέπεται σε 35 μήνες, τον Ιούλιο του 2029.

Η πιθανότητα ανάπτυξης νέων αμυντικών συστημάτων και σε νησιά αποτελεί ένα από τα σημεία που προκαλούν την έντονη αντίδραση της Άγκυρας.

Νέα τουρκική νότα στην Αθήνα
Η πίεση δεν περιορίζεται, πάντως, στη δημόσια ρητορική.

Η Τουρκία απέστειλε διπλωματική νότα στην Αθήνα, με αφορμή τρεις ελληνικές πρωτοβουλίες που ανακοινώθηκαν τον Αύγουστο και αφορούν το ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τον τουρισμό, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καθώς και τη βιομηχανία και τις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Μέσω της νότας η Άγκυρα επανέφερε τις πάγιες τουρκικές θέσεις περί «γκρίζων ζωνών» στο Αιγαίο, αμφισβητώντας την ελληνική κυριαρχία επί γεωγραφικών σχηματισμών.

Στο κάδρο της αντιπαράθεσης παραμένουν παράλληλα τα θαλάσσια πάρκα, ενώ το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης στην Ανατολική Μεσόγειο εκτιμάται ότι μπορεί να αποτελέσει ένα ακόμη πεδίο έντασης.

Και 11 παραβιάσεις μέσα σε μία ημέρα
Το κλίμα επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από όσα καταγράφηκαν σήμερα στον αέρα.

Ένα τουρκικό CN-235 και τέσσερα UAV πραγματοποίησαν συνολικά 11 παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου και έξι παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών.

Η δραστηριότητα σημειώθηκε στο Βορειοανατολικό, Κεντρικό και Νοτιοανατολικό Αιγαίο. Δεν σημειώθηκαν εμπλοκές και τα αεροσκάφη δεν ήταν οπλισμένα, ενώ αναγνωρίστηκαν και αναχαιτίστηκαν σύμφωνα με την πάγια πρακτική.

Μία ημέρα νωρίτερα, τέσσερα τουρκικά UAV είχαν πραγματοποιήσει ακόμη πέντε παραβιάσεις, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό στις 16 μέσα στις δύο πρώτες ημέρες του Σεπτεμβρίου.

Πόσο μπορεί να κλιμακωθεί η κατάσταση;
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον αφορά το εάν η νέα ένταση θα παραμείνει στο επίπεδο της ρητορικής, των διπλωματικών κινήσεων και των παραβιάσεων ή εάν η Άγκυρα θα επιχειρήσει να κλιμακώσει περαιτέρω την αντίδρασή της.

Στο ρεπορτάζ του OPEN διατυπώνεται ως σενάριο προς αξιολόγηση –και όχι ως ειλημμένη τουρκική απόφαση– το ενδεχόμενο η Άγκυρα να χρησιμοποιήσει πολεμικά πλοία ή άλλες στρατιωτικές κινήσεις προκειμένου να παρεμποδίσει ελληνικούς σχεδιασμούς. Μια τέτοια εξέλιξη θα αύξανε σημαντικά τον κίνδυνο επεισοδίου στο Αιγαίο.

Για την ώρα, επομένως, δεν υπάρχει τεκμηριωμένη πληροφορία ότι η Τουρκία έχει αποφασίσει στρατιωτική ενέργεια εναντίον της «Ασπίδας του Αχιλλέα». Υπάρχει, όμως, σαφής σκλήρυνση της ρητορικής, διπλωματική πίεση και αυξημένη δραστηριότητα στο Αιγαίο.