Όταν η χυδαιότητα γίνεται καθημερινότητα: η σκιά του αυταρχισμού στον δημόσιο λόγο

Ζούμε σε μια εποχή όπου ο δημόσιος διάλογος συχνά χάνει την ουσία του και αντικαθίσταται από ένταση, προσβολές και προσωπικές επιθέσεις.

Η διαφωνία, που θα έπρεπε να είναι η καρδιά της δημοκρατίας, πολλές φορές μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης χωρίς όρια. Η χυδαιότητα και η τοξικότητα παρουσιάζονται ως «μαγκιά», ενώ στην πραγματικότητα αποκαλύπτουν μια βαθύτερη κρίση πολιτισμού και αξιών.

Η απαξίωση του άλλου, η διαπόμπευση, ο χλευασμός και η προσπάθεια φίμωσης κάθε διαφορετικής φωνής δεν είναι απλώς ζητήματα κακής συμπεριφοράς. Είναι συμπεριφορές που καλλιεργούν μια αυταρχική κουλτούρα, όπου ο αντίπαλος δεν αντιμετωπίζεται ως συνομιλητής αλλά ως εχθρός που πρέπει να εξοντωθεί ηθικά.

Ο φασισμός, πριν γίνει πολιτική πράξη, συχνά ξεκινά ως νοοτροπία: από την περιφρόνηση προς τον διαφορετικό, από την άρνηση του διαλόγου, από την ανάγκη να επιβληθεί κάποιος όχι με επιχειρήματα αλλά με φόβο, ύβρεις και εκφοβισμό. Δεν εμφανίζεται πάντα με τα γνωστά ιστορικά σύμβολα· μπορεί να κρύβεται και σε καθημερινές συμπεριφορές που συνηθίζουν την απανθρωπιά.

Η δημοκρατία δεν δοκιμάζεται μόνο στις μεγάλες πολιτικές αποφάσεις. Δοκιμάζεται στον τρόπο που μιλάμε ο ένας στον άλλον. Στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε αυτόν που διαφωνεί μαζί μας. Στην ικανότητά μας να υπερασπιζόμαστε τις απόψεις μας χωρίς να στερούμε από τον άλλο την αξιοπρέπειά του.

Η κοινωνία που αποδέχεται τη χυδαιότητα ως φυσιολογική κατάσταση ανοίγει τον δρόμο σε μια επικίνδυνη μετάλλαξη: εκεί όπου η ένταση αντικαθιστά τη σκέψη και η επίθεση αντικαθιστά το επιχείρημα. Γιατί ο πολιτισμός μιας κοινωνίας δεν φαίνεται μόνο από αυτά που λέει, αλλά κυρίως από τον τρόπο που επιλέγει να τα λέει.

Η απάντηση στην τοξικότητα δεν μπορεί να είναι περισσότερη τοξικότητα. Χρειάζεται παιδεία, ψυχραιμία, δημοκρατικό ήθος και επιμονή στον σεβασμό του ανθρώπου.

Γιατί η μάχη απέναντι σε κάθε μορφή αυταρχισμού ξεκινά από τα πιο απλά και καθημερινά: από τις λέξεις μας, τη συμπεριφορά μας και την άρνησή μας να θεωρήσουμε τη χυδαιότητα κανονικότητα.