Τι κρύβεται στις λεπτομέρειες του Νόμου περί Συνεπιμέλειας, πέντε χρόνια μετά τη ψήφισή του;

Υπάρχει μια αφανής λεπτομέρεια, που πυροδοτεί περισσότερες εντάσεις στα ζευγάρια που χωρίζουν

Πέντε χρόνια μετά τη ψήφιση του Νόμου περί συνεπιμέλειας, υπάρχει μια αφανής λεπτομέρεια, που πυροδοτεί περισσότερες εντάσεις στα ζευγάρια που χωρίζουν από την απονομή της περίφημης συνεπιμέλειας. Αυτό που είναι γνωστό τοις πάσι είναι, ότι άλλαξε η από κοινού άσκηση της επιμέλειας (συνεπιμέλεια) μετά το χωρισμό, από απλή δυνατότητα του δικαστηρίου, σε νομικό κανόνα, ο οποίος έχει το προβάδισμα έναντι οιασδήποτε άλλης σχετικής διευθέτησης.

Με βάση αυτή τη γνώση ξεκινάει και η κριτική που έχει δεχθεί ο συγκεκριμένος νόμος. Ότι πρόκειται για μια οριζόντια νομοθέτηση, ότι δεν λαμβάνει υπόψη κάθε περίπτωση ξεχωριστά και ότι δημιουργεί το εξής παράδοξο: Εμφανίζεται ο νομοθέτης, ως ένας «υπερ – γονέας» που, παρότι η πραγματικότητα λέει, ότι στα περισσότερα ζευγάρια η βασική υπεύθυνη φροντίδας των παιδιών μέχρι τον χωρισμό ήταν η μητέρα (η παραδοσιακή ελληνική οικογένεια) ζητάει κάτι που ήθελε εφαρμοστεί για πρώτη φορά μετά το χωρισμό. Για πρώτη φορά υπεύθυνοι φροντίδας θα είναι και οι δύο.

Πράγματι, πώς είναι δυνατόν ο νομοθέτης να θεωρεί αυτονόητο ότι, αίφνης και για πρώτη φορά από την επόμενη του χωρισμού, οι γονείς θα αλλάξουν άρδην το πλαίσιο της παραδοσιακής κατανομής των οικογενειακών ρόλων και θα συναποφασίζουν αρμονικά για δεκάδες καθημερινά ζητήματα – όπως η οργάνωση και παρακολούθηση ορθοδοντικών, οφθαλμολογικών, λογοθεραπευτικών, εργοθεραπευτικών, ψυχολογικών ή άλλων θεραπευτικών συνεδριών η επιλογή παιδιάτρου, η αγορά των σχολικών ειδών, η εγγραφή του παιδιού σε παιδικό σταθμό, νηπιαγωγείο ή σχολείο και η συγκέντρωση των απαραίτητων δικαιολογητικών, η καθημερινή επικοινωνία με τους εκπαιδευτικούς, η παρουσία στις ενημερώσεις γονέων και στις σχολικές εκδηλώσεις, η μεταφορά του παιδιού στις δραστηριότητές του κτλ.

Γιατί αυτό να συμβεί για πρώτη φορά μετά τον χωρισμό; Γιατί δεν μπορούσε να συμβεί προηγουμένως; Και τι είναι αυτό που διαφοροποιεί το πριν με το μετά; Αξίζει να αναφερθεί, ότι μέχρι τη ψήφιση του νόμου περί Συνεπιμέλειας, μόλις το 8% των πατεράδων ζητούσε κάτι διαφορετικό από την επικοινωνία με το τέκνο.

Όλοι αυτοί οι προβληματισμοί έχουν ουσιαστική βάση. Αποκαθίσταται η αντινομία στην περίπτωση που το Δικαστήριο αποφασίζει να αποκλίνει από τον νέο κανόνα και αποδώσει την επιμέλεια μόνο στον ένα γονέα; Η απάντηση είναι όχι. Εδώ έγκειται η αφανής λεπτομέρεια και σε αυτό το σημείο εγκυμονεί ένας επίμονος κίνδυνος που δεν αποτρέπεται ακόμα και αν δεν αποδοθεί συνεπιμέλεια. Αυτό που κρύβεται στις αλλαγές του Ν. 4800/2001 είναι η τροποποίηση ενός μέχρι τότε ακίνδυνου και με αδιάφορο πεδίο εφαρμογής άρθρου 1519 ΑΚ, το οποίο λαμβάνει πλέον το εξής περιεχόμενο:

«Όταν η επιμέλεια ασκείται από τον έναν γονέα ή έχει γίνει κατανομή της μεταξύ των γονέων, οι αποφάσεις για την ονοματοδοσία του τέκνου, για το θρήσκευμα, για ζητήματα της υγείας του, εκτός από τα επείγοντα και τα εντελώς τρέχοντα, καθώς και για ζητήματα εκπαίδευσης που επιδρούν αποφασιστικά στο μέλλον του, λαμβάνονται από τους δύο γονείς από κοινού».

Το παρακάτω σχήμα βοηθάει στην καλύτερη κατανόηση αυτής της λεπτομέρειας:

Η σημασία της απονομής συνεπιμέλειας βρίσκεται στο δεύτερο από κάτω προς τα πάνω επίπεδο της πυραμίδας. Το πρώτο επίπεδο παραμένει σε όποιον γονέα διαμένει εκείνη την ώρα με το τέκνο, που βρίσκεται με άλλα λόγια κοντά του, είτε λόγω άσκησης επιμέλειας, είτε λόγω άσκησης συνεπιμέλειας, είτε ακόμα λόγω άσκησης επικοινωνίας χωρίς επιμέλεια. Το τέταρτο και το πέμπτο επίπεδο από κάτω προς τα πάνω (Στενός Πυρήνας της Γονικής Μέριμνας) χάνεται σε εξαιρετικές περιπτώσεις και παραμένει ακόμα και αν μόνο ο ένας γονέας έχει την επιμέλεια.

Το ίδιο συμβαίνει με τις νέες αρμοδιότητες που απονέμει το άρθρο 1519 ΑΚ. Δεν χάνονται παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις (αν πχ μετά από δύο-τρία δικαστήρια κριθεί ότι οι γονείς δεν μπορούν να συνεννοηθούν στα ζητήματα που αφορούν το εν λόγω άρθρο). Έτσι, ένας γονέας ακόμα και δεν έχει συνεπιμέλεια, είναι συναρμόδιος να αποφασίζει για σοβαρά ζητήματα υγείας και ζητήματα εκπαίδευσης που επιδρούν αποφασιστικά στο μέλλον του τέκνου. Αυτά τα ζητήματα θεωρητικά μπορεί να απασχολήσουν την ανήλικη ζωή του τέκνου 4-5 φορές όλες και όλες.

Ενδιάμεσα (δεύτερο επίπεδο – Επιμέλεια) υπάρχει μία μεγάλη κατηγορία πράξεων και αποφάσεων, που θα έπρεπε σύμφωνα με τον νόμο να καθορίζονται από το ποιος έχει την επιμέλεια (ή συνεπιμέλεια) λ.χ. η επιλογή του επαγγελματία ή του συγγενικού προσώπου που θα προσέχει το παιδί όταν απουσιάζουν οι γονείς, η επιλογή των εξωσχολικών δραστηριοτήτων του (όταν πρόκειται για απλές δραστηριότητες και όχι εκπαιδευτικές που επιδρούν αποφασιστικά στο μέλλον του), η επιλογή του προσώπου κάποιου δασκάλου ή εκπαιδευτή, διατροφολόγου, ψυχολόγου, παιδίατρου, η επιλογή δασκάλου αγγλικής, αν το παιδί θα προσπαθήσει να μάθει κάποιο μουσικό όργανο, αν θα πάει σε φροντιστήριο ή θα παρακολουθήσει ιδιαίτερα μαθήματα. Το ποιος αποφασίζει για αυτή την ενδιάμεση κατηγορία πράξεων εξαρτάται από το τι ισχύει για την άσκηση της επιμέλειας.

Είναι πολύ συνηθισμένο οι γονείς που δεν αποκτούν συνεπιμέλεια στο τέκνο να εργαλειοποιούν το άρθρο 1519 ΑΚ. Παριστάνουν, ότι δεν το κατανοούν, το «ερμηνεύουν» σαν να έχουν αρμοδιότητα και για την ενδιάμεση κατηγορία και εκεί αρχίζουν τα προβλήματα. Προστριβές με τους επαγγελματίες φροντίδας του τέκνου, πιέσεις ώστε να υπάρχει πάντα και σε όλα η συναίνεσή του, αμυντικές αντιδράσεις από τους επαγγελματίες, που προτιμούν να απέχουν από τη φροντίδα τέκνων που ο γονέας δημιουργεί τέτοιες εντάσεις, προβλήματα στα νοσοκομεία, στο σχολείο, απώλεια επιδομάτων.

Ο γονέας πολλές φορές δεν αποχαιρετάει την συνεπιμέλεια που φεύγει, σαν θαρραλέος, σαν έτοιμος από καιρό. Έτσι, αντλεί από το άρθρο 1519 ΑΚ κάθε τελευταία ρανίδα που είχε απομείνει για την πρόκληση μιας αφόρητης πίεσης. Είναι αναπόφευκτο, ότι δημιουργείται ένα χάος που ενθαρρύνει τη προσφυγή στο δικαστήριο για κάθε διαφωνία. Ο έλεγχος και η κυριαρχία που ενδεχομένως σε πολλά χωρισμένα ζευγάρια επιζητούσε μέσα στο σπίτι ο σύζυγος, μεταφέρεται στις δικαστικές αίθουσες.

Οι γονείς που πέτυχαν να έχουν την αποκλειστική επιμέλεια των τέκνων τους δεν πρέπει να εφησυχάζουν. Πρέπει από την αρχή της διαδικασίας να τίθενται αυστηρά και προδιαγεγραμμένα όρια, με τα εργαλεία που παρέχει ο νόμος (με την αίτησή τους, με την απόφαση του Δικαστηρίου, με εξώδικη δήλωση κτλ), ώστε να γίνεται ξεκάθαρο τι αφορούν οι αρμοδιότητες του άρθρου 1519 ΑΚ. Διαφορετικά, γεννάται μια βιομηχανία δαπανηρών εξωδίκων και δικαστικών αγώνων, που σίγουρα μόνο το τέκνο δεν ωφελεί.